Systemy na rzecz zmian: energia jądrowa kontra efektywność energetyczna i źródła odnawialne?

Fundacja im. Heinricha Bölla
Bezpłatnie
Place of publication
Warszawa
Date of Publication
2010
Number of Pages
50
Licence
All rights reserved.
Language of publication
Polski

Gdyby wziąć pod uwagę przytaczane czasami wypowiedzi o renesansie energetyki jądrowej, można by odnieść wrażenie, że liczba nowych
elektrowni atomowych stale i szybko rośnie. W rzeczywistości aktualne statystyki wykazują 60 obiektów w budowie – większość w Chinach,
kolejne w Rosji, Indiach, Korei Południowej i Japonii. Zaledwie jeden projekt realizowany jest w USA. Na liście tej (autorstwa VGB Power Tech)
znajdują się jednak także liczne nigdy niedokończone, bardzo stare projekty, czyli obiekty nadające się de facto do rozbiórki.
Ponadto istnieją deklaracje budowy ok. 160 nowych elektrowni jądrowych do 2020 roku – 53 w samych Chinach, 35 w USA. Kolejne miejsca zajmują Korea Południowa i Rosja. W Europie liderem jest Wielka Brytania (8 zaplanowanych nowych obiektów), a następne kraje na liście to:
Szwajcaria, Finlandia, Rumunia i Litwa. Z kolei Francja, chcąca uszczęśliwić świat elektrowniami jądrowymi, planuje u siebie budowę tylko jednego nowego obiektu. Większość państw europejskich nie ma konkretnych planów atomowych.  W rzeczywistości liczba elektrowni jądrowych stale spada. Obecnie na świecie eksploatowanych jest 436 reaktorów. W ciągu najbliższych 15–20 lat liczba starych obiektów, które zostaną wyłączone z eksploatacji, przekroczy liczbę nowych, które zostaną do sieci przyłączone. Nie wszystkie deklarowane projekty zostaną też zrealizowane.
Rosnący stopień otwierania rynków energii na swobodną konkurencję oznacza malejące szanse energii jądrowej na tych rynkach.
Niebotyczny poziom osiągają koszty nowych obiektów. Do tego dochodzą nierozwiązane problemy finalnego składowania odpadów oraz duża podatność technologii atomowej na awarie. Żadne zarządzane zgodnie z zasadami rynku prywatne przedsiębiorstwo energetyczne nie zaryzykuje dziś budowy nowej elektrowni jądrowej bez państwowych subwencji i gwarancji. Charakterystyczne jest to, że nowe elektrownie jądrowe buduje się przede wszystkim w krajach, w których państwo i energetyka są połączone nieszczęsnym przymierzem.
Energetyka atomowa była i nadal jest w dużym stopniu dotowana ze środków publicznych. Szacuje się, że w Niemczech poziom  dotychczasowych dotacji to rząd wielkości 100 miliardów euro.
Miliardowe rezerwy na zagospodarowanie odpadów jądrowych i rozbiórkę elektrowni to nieopodatkowane środki, z których korzystają koncerny. Natomiast odpowiedzialność cywilna operatorów jest ograniczona do kwoty 2,5 miliarda euro, czyli bardzo niewielkiej części rzeczywistych kosztów nawet niezbyt poważnego wypadku. Po zrobieniu uczciwego rachunku okazuje się, że energia z atomu jest równie droga, co ryzykowna.
Do tych znanych już argumentów przeciwko energetyce jądrowej dochodzą nowe. Po pierwsze, ryzyko związane z rozprzestrzenianiem
technologii jądrowej rośnie proporcjonalnie do powstawania nowych elektrowni jądrowych na świecie. Cywilnego wykorzystania tej technologii nie da się przecież oddzielić szczelnym murem od jej wykorzystania do celów militarnych, pomimo starań i kontroli ze strony Międzynarodowej
Agencji Energii Atomowej (MAEA). Najświeższy przykład to Iran. Jeżeli ktoś nie chce poddać się kontroli, nie można go do tego zmusić. Wraz z rozwojem energetyki jądrowej rośnie konieczność budowy odpowiednich instalacji przerobu oraz reaktorów prędkich powielających, potrzebnych do produkcji paliwa jądrowego. Oznacza to wejście w cykl plutonu i tym samym powstanie ogromnych ilości materiałów rozszczepialnych, które mogą być łatwo użyte do produkcji bomby – taka wizja to prawdziwy horror!
Po drugie, przedłużenie okresów eksploatacji istniejących elektrowni jądrowych – a w jeszcze większym stopniu budowa nowych obiektów – to istotne opóźnienie rozwoju energetyki korzystającej ze źródeł odnawialnych. Twierdzenie, że energia atomowa i źródła odnawialne uzupełniają
się, jest mitem. Konkurują one bowiem ze sobą nie tylko o ograniczony przecież kapitał inwestycyjny i obecność w sieciach energetycznych;
ze względu na małą elastyczność eksploatacji (konieczność pracy ciągłej) elektrownie jądrowe ograniczają głównie potencjał rozwoju energetyki
wiatrowej. W wietrzne dni, w okresie niskiego zapotrzebowania na energię, już dziś dużą część popytu w Niemczech pokrywa się ze źródeł wiatrowych.
Ponieważ ze względów ekonomicznych w elektrowniach jądrowych (a także w dużych elektrowniach węglowych) nie ogranicza się krótkoterminowo wytwarzanej mocy, nadwyżki energii trzeba – ze stratą – eksportować za granicę. W tym szaleństwie jest więc metoda.
Jakkolwiek by nie patrzeć: energetyka jądrowa ani nie ma potencjału, aby wnieść istotny wkład w ochronę klimatu, ani nie jest potrzebna do zagwarantowania bezpieczeństwa dostaw. Nasuwa się wniosek przeciwny: kto chce wspierać rozwój energii ze źródeł odnawialnych i dążyć do docelowej wartości 100% energii z tych źródeł, powinien być przeciwny budowie nowych i przedłużaniu okresów eksploatacji starych elektrowni jądrowych. Energia atomowa nie sprawdza się jako postulowana strategia tymczasowa w okresie wchodzenia w erę wykorzystania energii słonecznej.

I jeszcze uwaga na koniec: Fundacja im. Heinricha Bölla wydaje w 2010 roku całą serię obszernych opracowań na aktualne tematy z zakresu energetyki jądrowej. Polecamy je gorąco wszystkim, którzy poszukują szczegółowych informacji i faktów z tej dziedziny.

Ralf Fücks
Członek zarządu Fundacji im. Heinricha Bölla

Table of contents

Przedmowa: Ślepy zaułek energetyki jądrowej 5
Wstęp 7
Zarys sytuacji i trendy 10
Zapotrzebowanie na energię, wpływ świata obniżanych emisji i wyczerpujących się zasobów 10
Zmiana opcji zaspokajania popytu na energię 11
Historia i prognozowany rozwój źródeł odnawialnych 12
Historia i perspektywy rozwoju energii jądrowej 18
Porównanie energii jądrowej i odnawialnej 19
Kwestie systemowe 21
Scentralizowany system francuski 22
Wariant niemiecki: odejście od energetyki jądrowej i ekspansja odnawialnych źródeł energii 23
Źródła odnawialne w Hiszpanii w obliczu ograniczeń obecnego systemu 25
Nowe podejście 25
Harmonogram inwestycji 28
Konieczność szybkiego podjęcia działań na rzecz ochrony klimatu 28
Czas potrzebny na osiągnięcie efektu skali (nowe technologie, doświadczenia i oczekiwania) 29
Energia jądrowa 29
Źródła odnawialne 32
Koszty utraconych korzyści 35
Badania i rozwój 36
Koszty inwestycyjne 38
Infrastruktura i sieci 41
Mechanizmy rynkowe 43
Wnioski 46
WYKRESY I TABELE
Wykres 1: Wzrost światowego popytu na energię 12
Wykres 2: Nowe inwestycje w czystą energię według sektorów: 2004‑2009 (w mld USD) 13
Wykres 3: Globalny wzrost udziału energii odnawialnej w sektorze energetycznym (bez dużych elektrowni wodnych) 13
Wykres 4: Światowe zużycie energii elektrycznej i udział energetyki wodnej (TWh) 15
Wykres 5: Sumaryczny przyrost mocy elektrowni wiatrowych na świecie (MW) 16
Wykres 6: Moc zainstalowana elektrowni wiatrowych w 2008 roku (MW) 16
Wykres 7: Moc zainstalowana słonecznych elektrowni cieplnych typu CSP (Concentrated Solar Power) na świecie w latach 1980‑2007 (MW) 17
Wykres 8: Światowa produkcja ogniw fotowoltaicznych w latach 1998‑2009 (MW) 17
Wykres 9: Reaktory atomowe na świecie i ich moc w latach 1954‑2010 (GW) 19
Wykres 10: Moc netto (z nowych źródeł odnawialnych i elektrowni jądrowych) przyłączona do światowej sieci w latach 1990‑2010 (GW) 20
Wykres 11: Produkcja energii elektrycznej ze źródeł niekopalnych 20
Wykres 12: Emisja gazów cieplarnianych wynikająca z konsumpcji finalnej we Francji (w teCO2) 23
Wykres 13: Ujemne ceny energii elektrycznej na niemieckiej giełdzie energii w EUR/MWh od września 2009 do marca 2010 25
Wykres 14: Ewolucja kosztów inwestycyjnych („krzywa doświadczenia”) – elektrownie jądrowe w USA 31
Wykres 15: Ewolucja kosztów inwestycyjnych („krzywa doświadczenia”) – elektrownie jądrowe we Francji 31
Wykres 16: Krzywe doświadczenia dla różnych technologii 33
Wykres 17: Zmiany w zakresie inwestycji w niskowęglowe sektory energetyki 36
Wykres 18: Krajowe budżety na badania i rozwój w państwach OECD (w mln USD) 37
Wykres 19: Podział budżetów państw OECD na badania i rozwój poszczególnych technologii (1974-2008) 38
Wykres 20: Szacunkowe koszty redukcji emisji w Wielkiej Brytanii w 2020 (GBP/tC) 40
Wykres 21: Kalkulacje Exelon 2010 dla kosztów redukcji emisji (USD/t CO2) 41
Tabela 1: Okres budowy elektrowni jądrowych na świecie 30
Tabela 2: Szacunkowy koszt źródeł energii w 2020 roku 33