BADANIA

EKSPERTYZY

REKOMENDACJE

AGNIESZKA ŁADA

Fundacja Instytut Spraw Publicznych (ISP) jest jednym z wiodących polskich think tanków, niezależnym ośrodkiem badawczo-analitycznym.

ISP powstał w 1995 roku. Poprzez prowadzenie badań, ekspertyz ZNACZENIE EUROSCEPTYKÓW

i rekomendacji dotyczących podstawowych kwestii życia publicznego Instytut służy obywatelowi, społeczeństwu i państwu. ISP współpracuje W PARLAMENCIE

z ekspertami i badaczami z polskich i zagranicznych ośrodków naukowych.

Wyniki projektów badawczych prezentowane są na konferencjach EUROPEJSKIM NOWEJ

i seminariach oraz publikowane w formie książek, raportów, komunikatów i rozpowszechniane wśród posłów i senatorów, członków rządu KADENCJI

i administracji, w środowiskach akademickich, a także wśród dziennikarzy

– WNIOSKI Z PIERWSZYCH

i działaczy organizacji pozarządowych.

MIESIĘCY PO WYBORACH

Forum „Aktywny Obywatel” – niezależne ciało opiniotwórcze. W Forum uczestniczą osoby zaangażowane w inicjatywny dla zwiększenia partycy-pacji wyborców, zarówno eksperci (socjolodzy, psycholodzy, pedagodzy, politolodzy i konstytucjonaliści), jak i liderzy organizacji obywatelskich i dziennikarze. Forum zajmuje się badaniem barier ograniczających frekwencję wyborczą oraz badaniem postaw obywateli wobec wyborów na poziomie lokalnym, regionalnym i parlamentarnym oraz wypracowaniem praktycznych rekomendacji na rzecz poprawy aktywności wyborczej obywateli. Stanowi też platformę współpracy i wymiany doświadczeń dla instytucji oraz osób zaangażowanych w różne inicjatywy mające na celu przeciwdziałanie absencji wyborczej.

www.isp.org.pl

WARSZAWA

AGNIESZKA ŁADA

ZNACZENIE EUROSCEPTYKÓW

W PARLAMENCIE

EUROPEJSKIM NOWEJ

KADENCJI

– WNIOSKI Z PIERWSZYCH

MIESIĘCY PO WYBORACH

INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH

Program Europejski

Projekt współfinansowany przez Fundację im. Heinricha Bölla w Warszawie Projekt zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Publi-kacja odzwierciedla jedynie stanowisko autorki i Komisja Europejska nie po-nosi odpowiedzialności za umieszczoną w tekście zawartość merytoryczną.

Redakcja językowa: Marcin Grabski (www.mesem.pl)

© Copyright by Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2014

Wydawca:

Fundacja Instytut Spraw Publicznych

00–031 Warszawa, ul. Szpitalna 5 lok. 22

tel. (22) 55 64 260, faks (22) 55 64 262

e-mail: isp@isp.org.pl, www.isp.org.pl

Realizacja:

Ośrodek Wydawniczo-Poligraficzny „SIM”

00–669 Warszawa, ul. Emilii Plater 9/11

tel. (22) 629 80 38

www.owpsim.pl

Spis treści

Eurosceptycy w liczbach

5

Pierwsze decyzje

11

Wpływ na debaty w państwach członkowskich

15

Eurosceptycy – czego należy oczekiwać?

17

Sukces eurosceptyków w wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 ro-ku nie przełożył się na ich wpływ na decyzje podejmowane przez tę instytucję. Nie objęli oni ważnych stanowisk ani nie wpłynęli na wyniki pierwszych głosowań. Nie oznacza to jednak, że nie odcisnęli i nie będą odciskać piętna na europejskich debatach. Ich siła – wynikająca ze społecznego poparcia, jakim się cieszą w poszczególnych państwach członkowskich – oddziałuje na tematykę i styl politycznych dyskusji w niejednym kraju oraz na zachowanie rządów podczas unijnych negocjacji.

Eurosceptycy w liczbach

Eurosceptyków w Parlamencie Europejskim cechuje duża różnorodność.

Do ugrupowań eurosceptycznych należą bowiem nie tylko typowe partie antysystemowe, zwykle radykalnie prawicowe i odrzucające integrację europejską, jak niemiecka Narodowodemokratyczna Partia Niemiec (National-demokratische Partei Deutschlands, NPD), brytyjska Partia Niepodległości Zjednoczonego Królestwa (United Kingdom Independence Party, UKIP) czy polski Kongres Nowej Prawicy (KNP). Ten typ eurosceptycyzmu można – pró-

bując przyjąć pewną klasyfikację – nazwać „twardym”. W odróżnieniu od niego „miękki” eurosceptycyzm obejmuje ugrupowania, które nie opowiadają się wyraźnie za rozwiązaniem Unii Europejskiej czy przeciwko jakiejkolwiek inte-gracji, ale podchodzą do wielu elementów wspólnotowych z dystansem lub jawną krytyką. W tej grupie znajdują się Prawo i Sprawiedliwość (PiS) w Polsce oraz Alternatywa dla Niemiec (Alternative für Deutschland, AfD) w Niemczech.

Bardzo krytyczne opinie związane z Unią Europejską można jednak także usły-szeć na przykład w niemieckiej Unii Chrześcijańsko-Społecznej (Christlich-So-ziale Union, CSU), wchodzącej w skład proeuropejskiej chadecji, co naturalnie wpływa na dyskusje wewnątrz tej grupy politycznej, pozostali jej członkowie muszą się bowiem odnosić do partnerów bardziej radykalnych w ocenach.

Eurosceptyczna jest ponadto część lewicowej sceny politycznej, na przykład niemiecka partia Lewica (Die Linke).

Wybory do Parlamentu Europejskiego w maju 2014 roku zostały ogłoszo-ne jako triumf partii eurosceptycznych. Rzeczywiście, jeśli spojrzeć na liczbę głosów uzyskanych w skali poszczególnych państw członkowskich, można stwierdzić, że politycy z tej opcji stali się w wielu z nich poważną siłą polityczną. We Francji Front Narodowy (Front National) zebrał 25% głosów, w Wielkiej Brytanii Partia Niepodległości Zjednoczonego Królestwa (UK Independence Party) uzyskała prawie 27% głosów, Szwedzcy Demokraci (Sverigedemokra-terna) zdobyli 9,4% głosów, w Grecji Złoty Świt (Χρυσή Αυγή) poparło 9,4%

wyborców, a Kongres Nowej Prawicy – 7,15% głosujących Polaków. W kilku państwach eurosceptycy jednak nie triumfowali, mimo wcześniejszych ocze-Znaczenie eurosceptyków w Parlamencie Europejskim nowej kadencji...

5

kiwań, lub uzyskali niższy odsetek głosów niż w poprzednich wyborach. Na przykład w Holandii Partia Wolności (Partij voor de Vrijheid) zdobyła poparcie 13,3% głosujących, choć oczekiwania były znacznie wyższe.

Łącznie radykalnie eurosceptyczne partie zajęły około 11% miejsc w Parlamencie Europejskim (80 z 751), w poprzedniej kadencji ich odsetek oscylował

wokół 8%. Skala tej zmiany nie jest więc znaczna i trudno mówić – na podstawie uzyskanych wyników w wyborach – o wielkim sukcesie eurosceptyków.

Do wspomnianych 11% należy jednak dodać umiarkowanych Łącznie radykalnie eurosceptyków, którzy także wypadli dobrze: polskie Prawo eurosceptyczne partie i Sprawiedliwość (31,78%), brytyjską Partię Konserwatywną zajęły około 11% miejsc (23,31%) czy niemiecką Alternatywę dla Niemiec (7,1%), która po w Parlamencie Europejskim raz pierwszy pojawiła się w Parlamencie Europejskim.

Tworzenie frakcji

Już samo tworzenie frakcji w Parlamencie Europejskim pokazało jednak, że eurosceptycy są bardzo podzieleni i trudno im będzie mówić jednym gło-sem. Łączy ich krytyka obecnego stanu Unii Europejskiej, dzieli – brak wspólnych postulatów. Również wizerunkowo współpraca nie zawsze byłaby dla tych ugrupowań korzystna, gdyż mogłaby przynieść straty na arenie narodowej. Nie bez znaczenia jest także rywalizacja między przywódcami poszczególnych partii – każdy z nich chce się wyróżniać i być uważany za jedynego lide-ra całej frakcji. Francuski Front Narodowy, który zwiększył liczbę mandatów z 3 do 24, walczył o sojuszników z brytyjskim UKIP1 (wzrost liczby mandatów z 13 do 24). Ostatecznie to wokół tej drugiej partii powstała grupa Europa Wolności i Demokracji Bezpośredniej (Europe of Freedom and Direct Democracy, EFDD). Pozostałym eurosceptykom nie udało się zebrać wymaganej liczby 25 posłów reprezentujących co najmniej siedem państw członkowskich Unii Europejskiej. W ten sposób znaczna liczba polityków została zmarginalizowa-na jako posłowie niezrzeszeni.

Tabela 1.

Nazwa partii

Liczba członków

Partie członkowskie

grupy Europa Wolności

Partia Niepodległości Zjednoczonego Królestwa 24

i Demokracji Bezpośredniej

(Wielka Brytania)

– według liczby członków

Ruch Pięciu Gwiazd (Włochy)

17

Źródło: Parlament

Porządek i Sprawiedliwość (Litwa)

2

Europejski.

Szwedzcy Demokraci (Szwecja)

2

Partia Wolnych Obywateli (Republika Czeska)

1

Kongres Nowej Prawicy (Polska)

1

poseł bezpartyjny (Francja)

1

1

W dalszej części niniejszej publikacji będziemy się posługiwać oryginalnymi skrótami nazw partii politycznych i frakcji parlamentarnych.

6

Agnieszka Łada

Partie wchodzące w skład EFDD różnią się jednak w wielu kwestiach, przy czym także poszczególne ugrupowania są wewnątrz nierzadko mieszaniną polityków o rozbieżnych poglądach. Doskonale odzwierciedlają to wyniki głosowań w Parlamencie Europejskim. Organizacyjnie zaś grupa doświadczy-

ła niestabilności wcześniej, niż można się było tego spodziewać, już bowiem w październiku 2014 roku, w wyniku odejścia jednego posła, straciła wymaganą liczbę członków z co najmniej siedmiu państw członkowskich i przestała istnieć. Jej ponowne powołanie było możliwe po dołączeniu do niej polskiego posła Jarosława Iwaszkiewicza z Kongresu Nowej Prawicy.

W obecnej kadencji Parlamentu Europejskiego zmianie jakościowej uległa także grupa Europejskich Konserwatystów i Reformatorów (European Con-servatives and Reformists, ECR), zrzeszająca „miękkich” eurosceptyków, otwo-rzyła się bowiem na partie, które kiedyś były przez nią marginalizowane jako zbyt antysystemowe czy kontrowersyjne, jak Partia Finów (Perussuomalaiset) czy duńska Partia Ludowa (Dansk Folkeparti). Dzięki temu stała się ona trzecią co do wielkości grupą polityczną w Parlamencie Europejskim, wyprzedzając liberalną frakcję skupiającą Porozumienie Liberałów i Demokratów na rzecz Europy (Alliance of Liberals and Democrats for Europe, ALDE) i Zielonych, ale znacznie mniej jednolitą w poglądach niż w poprzedniej kadencji.

Tabela 2.

Nazwa partii

Liczba członków

Partie członkowskie

grupy Europejskich

Partia Konserwatywna (Wielka Brytania)

20

Konserwatystów

Prawo i Sprawiedliwość (Polska)

19

i Reformatorów – według

liczby członków

Alternatywa dla Niemiec (Niemcy)

7

Duńska Partia Ludowa (Dania)

4

Źródło: Parlament

Europejski.

Nowy Sojusz Flamandzki (Belgia)

4

Partia Finów (Finlandia)

2

Obywatelska Partia Demokratyczna (Republika Czeska) 2

Polityczna Partia Protestantów (Holandia)

1

Unia Chrześcijańska (Holandia)

1

Partia Finów (Finlandia)

1

Chorwacka Partia Prawa dr. Ante Starcevicia (Chorwacja) 1

Akcja Wyborcza Polaków na Litwie (Litwa)

1

Niezależni Grecy (Grecja)

1

Bułgaria bez Cenzury (Bułgaria)

1

Wewnętrzna Macedońska Organizacja Rewolucyjna (Bułgaria) 1

Partia Republikańska (Irlandia)

1

Partia Rodzinna Niemiec (Niemcy)

1

Zjednoczenie Narodowe „Wszystko dla Łotwy”

1

– TB/LNNK (Łotwa)

Zwyczajni Ludzie (Słowacja)

1

Wolność i Solidarność (Słowacja)

1

Konserwatywni Demokraci Słowacji/Obywatelska Partia 1

Konserwatywna (Słowacja)

Znaczenie eurosceptyków w Parlamencie Europejskim nowej kadencji...

7

Tabela 3.

Nazwa grupy politycznej

Liczba posłów pod Liczba posłów

Liczebność grup

politycznych w obecnej

koniec VII kadencji na początku

i poprzedniej kadencji

VIII kadencji

Parlamentu Europejskiego

Grupa Europejskiej Partii Ludowej (EPP) 274

221

Źródło: Parlament

Grupa Postępowego Sojuszu

195

191

Europejski

Socjalistów i Demokratów

w Parlamencie Europejskim (S&D)

Europejscy Konserwatyści

57

70

i Reformatorzy (ECR)

Grupa Porozumienia Liberałów

84

67

i Demokratów na rzecz Europy (ALDE)

Konfederacyjna Grupa Zjednoczonej

35

52

Lewicy Europejskiej/Nordycka Zielona

Lewica (GUE/NGL)

Grupa Zielonych/Wolne Przymierze

58

50

Europejskie (Greens/EFA)

Grupa Europa Wolności i Demokracji

31

48

Bezpośredniej (EFDD)

posłowie niezrzeszeni

–

52

(Nie)uzyskane stanowiska

Duża liczba posłów niezrzeszonych (52 osoby) była jednym z powodów, dla których radykalni eurosceptycy nie uzyskali żadnych stanowisk w nowym Parlamencie Europejskim, gdyż to od wielkości grupy politycznej zależy liczba stanowisk przypadających jej członkom. Niezrzeszeni posłowie nie mają więc na nie szans. Teoretycznie na stanowiska mogli jednak liczyć Radykalni eurosceptycy nie posłowie z grupy Europa Wolności i Demokracji Bezpośredniej.

uzyskali żadnych ważnych Podczas głosowań ich kandydaci jednak przepadli, mimo że do-stanowisk w Parlamencie tychczasowa niepisana zasada wskazywała, że powinni uzyskać Europejskim. Umiarkowani poparcie innych frakcji zgodnie z zasadami proporcjonalności.

eurosceptycy zdobyli ich Mimo to posłowie z pozostałych grup niechętnie popierali jej statystycznie niewiele kandydatów.

Z podobnych przyczyn także przyjęcie bardziej eurosceptycznego stanowiska przez grupę ECR spowodowało przyznanie jej niewielkiej jak na trzecią co do wielkości frakcję polityczną liczby stanowisk – jednego wiceprzewodniczącego Parlamentu Europejskiego, jednego kwestora i dwóch przewodniczą-

cych komisji, podczas gdy mniejsza grupa ALDE ma dwóch wiceprzewodniczą-

cych, jednego kwestora i trzech szefów komisji parlamentarnych.

8

Agnieszka Łada

Tabela 4.

Nazwa grupy politycznej

Liczba stanowisk:

Liczba

Liczba stanowisk

przewodniczący

przewodniczących

w Parlamencie

Europejskim uzyskanych

i wiceprzewodniczący

komisji

przez poszczególne grupy

Parlamentu

polityczne

Europejskiego/kwestorzy

Źródło: Obliczenia własne

Grupa Europejskiej Partii

6/2

9

na podstawie danych

Ludowej (EPP)

ze strony internetowej

Parlamentu Europejskiego

Grupa Postępowego Sojuszu

4/1

6

(http://www.europarl.

Socjalistów i Demokratów

europa.eu).

w Parlamencie Europejskim (S&D)

Europejscy Konserwatyści

1/1

2

i Reformatorzy (ECR)

Grupa Porozumienia Liberałów

2/1

3

i Demokratów na rzecz Europy

(ALDE)

Konfederacyjna Grupa

1/0

1

Zjednoczonej Lewicy

Europejskiej/Nordycka Zielona

Lewica (GUE/NGL)

Grupa Zielonych/Wolne

1/0

1

Przymierze Europejskie

(Greens/EFA)

Grupa Europa Wolności

0/0

0

i Demokracji Bezpośredniej

(EFDD)

posłowie niezrzeszeni

0/0

0

Znaczenie eurosceptyków w Parlamencie Europejskim nowej kadencji...

9

10

Agnieszka Łada

Pierwsze decyzje

Statystycznie niewielka liczba „twardych” eurosceptyków wśród posłów spowodowała, że nie wpłynęli oni na przebieg głosowań w Parlamencie Europejskim, nie mogli bowiem uzyskać większości podczas prze-prowadzanych głosowań, było ich także za mało, aby stać się „Twardzi” eurosceptycy nie blokującą mniejszością. Słabość tę pogłębia brak koordynacji wpłynęli dotąd na decyzje posłów niezrzeszonych z pozostałymi parlamentarzystami, co podejmowane w tej kadencji sprawia, że głosują oni niejednolicie. Z kolei podziały ideologicz-przez Parlament Europejski

ne w EFDD spowodowały, że w wielu wypadkach jej członkowie również głosowali niespójnie, jak choćby nad stanowiskami Parlamentu Europejskiego wobec kryzysu ukraińsko-rosyjskiego lub palestyńsko-izraelskiego.

Także grupa ECR nie głosowała jednogłośnie, czego najlepszym przykładem był wybór nowej Komisji Europejskiej, w którym spójność głosowania wszystkich posłów tej grupy wynosiła 30%2.

Analiza wszystkich dostępnych obecnie na portalu VoteWatch zestawień głosowań imiennych (140) w bieżącej kadencji3 Parla-Grupa Europa Wolności

mentu Europejskiego wskazuje, że zwłaszcza grupa EFDD głoso-i Demokracji Bezpośredniej

wała bardzo niejednolicie – jej średnia spójność wyniosła 54,7%. w większości wypadków Dość wyraźny spadek spójności w porównaniu z poprzednią głosowała bardzo kadencją (z 86% do 74%) jest widoczny również w wypadku gru-niejednolicie. W obecnej

py Europejskich Konserwatystów i Reformatorów4. Zwiększe-kadencji, w porównaniu

nie się liczby partii członkowskich sprawił, że grupie znacznie z poprzednią, spadła także trudniej zachować jednolity front w głosowaniach. Analizując spójność głosowania 34 końcowe głosowania (spośród wspomnianych wszystkich grupy Europejskich 140 imiennych), można zauważyć, że w wypadku grup EFDD Konserwatystów i ECR najczęściej spójność głosowania wynosiła jedynie około i Reformatorów 30–49%, nierzadko zaś – w jednej czwartej głosowań – odsetek ten dla grupy EFDD wynosił nawet poniżej 30%.

W zakresie spójności głosowań innych grup politycznych nie zaszły większe zmiany w stosunku do poprzedniej kadencji Parlamentu Europejskiego.

Główne grupy polityczne charakteryzują się wysokim współczynnikiem spój-ności (EPP – 94,9%, ALDE – 90,2%), co oznacza, że ich członkowie zwykle zajmują w głosowaniach to samo stanowisko.

2 W opracowaniu powołujemy się na metodologię i obliczenia spójności głosowań stworzone przez VoteWatch: 100% spójności oznacza, że wszyscy członkowie danej grupy głosowali tak samo, 0% – że liczba po-słów z grupy głosujących „za” i „przeciw” oraz wstrzymujących się od głosu była taka sama. Szerzej – por. http://

www.votewatch.eu/blog/guide-to-votewatcheu/ [dostęp: 28 października 2014 roku].

3

W Parlamencie Europejskim nie wszystkie głosowania odbywają się imiennie, tylko takie jednak umożliwiają analizę podziału głosów. Portal VoteWatch gromadzi odpowiednie dane i umożliwia ich sortowanie pod kątem różnych kategorii. Niniejsze opracowanie opiera się na danych VoteWatch zgromadzonych do końca października 2014 roku.

4

Por. http://www.votewatch.eu/en/term8-political-group-cohesion.html [dostęp: 30 października 2014 roku].

Znaczenie eurosceptyków w Parlamencie Europejskim nowej kadencji... 11

Tabela 5.

Nazwa grupy politycznej Spójność Spójność Spójność Spójność Spójność Liczba głosowań

z podziałem na spójność

90–100%

70–89%

50–69%

30–49%

29% i mniej

głosowania w grupach

Grupa Europejskiej Partii 34

0

0

0

0

politycznych

w 34 końcowych

Ludowej (EPP)

głosowaniach imiennych

Grupa Postępowego

28

6

0

0

0

(lipiec-październik

Sojuszu Socjalistów

2014 roku)

i Demokratów

Źródło: Obliczenia własne

w Parlamencie

na podstawie danych

Europejskim (S&D)

VoteWatch.

Europejscy

8

9

1

15

1

Konserwatyści

i Reformatorzy (ECR)

Grupa Porozumienia

25

9

0

0

0

Liberałów i Demokratów

na rzecz Europy (ALDE)

Konfederacyjna Grupa

20

6

2

2

4

Zjednoczonej Lewicy

Europejskiej/Nordycka

Zielona Lewica

(GUE/NGL)

Grupa Zielonych/Wolne

22

8

3

1

0

Przymierze Europejskie

(Greens/EFA)

Grupa Europa

7

3

0

16

8

Wolności i Demokracji

Bezpośredniej (EFDD)

Obecność większej liczebnie grupy eurosceptyków mobilizuje jednak pozostałe frakcje polityczne w Parlamencie Europejskim do ściślejszej współpracy. Chadecy i socjaliści są świadomi, że ich wzajemna kooperacja i współdzia-

łanie z liberałami czy z Zielonymi jest obecnie bardziej konieczna niż kiedyś, warto bowiem wspólnie stawiać zaporę przeciw ideom antyunijnym.

Tradycyjnie już – ponieważ żadna grupa polityczna nie dysponuje większością – decyzje Parlamentu Europejskiego są najczęściej rezultatem porozu-mienia między największymi frakcjami. Zwykle jest to wielka koalicja centroprawicy i centrolewicy. W kadencji 2009–2014 koalicja taka powstała w blisko 70% głosowań, kiedy grupy EPP i S&D miały w Parlamencie Europejskim 61%

mandatów. Do tej koalicji przyłączali się liberałowie. W pozostałych kwestiach powstawała większość o charakterze bardziej centrolewicowym (GUE-NGL, Zieloni, S&D, czasem wspierani przez liberałów) lub centroprawicowym (EPP, ALDE, ECR)5.

5

Por. M. Szczepanik, A. Łada (współpraca), 17 kluczowych głosowań w Parlamencie Europejskim 2009–2014, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2014.

12

Agnieszka Łada

Tabela 6.

Koalicja

Całkowita liczba mandatów

Możliwa najwyższa

EPP, S&D, ALDE

479

liczebność wybranych

koalicji w obecnej kadencji

EPP, S&D, ALDE, Zieloni

529

Parlamentu Europejskiego

EPP, S&D, ECR, ALDE

549

Źródło: Obliczenia własne

EPP, S&D, ECR, ALDE, Zieloni,

599

na podstawie danych

Parlamentu Europejskiego.

EPP, S&D, ECR, ALDE, Zieloni, GUE-NGL

651

EPP, S&D, ALDE, Zieloni, GUE-NGL

581

EPP, S&D, ECR

482

EPP, S&D, ALDE, Zieloni, EFDD

577

Przyjęcie bardziej eurosceptycznej linii przez ECR sprawia, że – jak się przy-puszcza – grupa ta nie będzie już tak często, jak to było w ubiegłych latach, partnerem dla centroprawicy. Dotychczasowe wyniki głosowań nie do końca potwierdzają jednak to założenie.

Na początku obecnej kadencji Parlamentu Europejskiego Wielka koalicja jest wielka koalicja jest jeszcze bardziej stabilna, niż była w poprzed-w obecnej kadencji

niej – w 118 ze 140 głosowań imiennych posłowie grup EPP i S&D Parlamentu Europejskiego głosowali tak samo. Jest to 84% wszystkich dotychczasowych bardzo stabilna – posłowie głosowań. Do dwóch najliczniejszych grup prawie zawsze do-z grup EPP i S&D głosowali

łączają liberałowie – stało się tak w 113 dotychczasowych gło-jednakowo w 84% głosowań

sowaniach (ze 118, w których EPP i S&D głosowały tak samo).

Przeważnie czynią tak również konserwatyści (w 70 ze 118 głosowań) i – nieco rzadziej – Zieloni (w 58 ze 118 głosowań). Pokazuje to, że grupa ECR – mimo bardziej eurosceptycznego charakteru – popiera większość decyzji forsowa-nych przez wielką koalicję. Zdecydowaną opozycję stanowią w Parlamencie Europejskim „twardzi” eurosceptycy i posłowie radykalnej lewicy – obie grupy głosowały inaczej niż wielka koalicja w 93 ze 118 dotychczasowych głosowań.

Niemal idealną wspólnotę poglądów można dostrzec między EPP a liberałami – grupy te głosowały tak samo w 130 ze 140 imiennych głosowań. Konserwatyści z ECR zajęli takie stanowisko, jakie prezentowała centroprawica, w 85 głosowaniach, z kolei w 65 głosowali identycznie jak EFDD, a w 72 – tak jak socjaliści, co nie stanowi nawet połowy analizowanych głosowań i poka-zuje, że sojusze „twardych” i „miękkich” eurosceptyków wcale nie są częste i oczywiste.

Obecność „twardych” eurosceptyków mogła być jednak zauważana poza samymi głosowaniami, gdyż chętnie swoim zachowaniem wyrażali oni swoje antyunijne poglądy. Przykładem może być odwrócenie się lub pozostanie w pozycji siedzącej w momencie odgrywania nieoficjalnego europejskiego hymnu podczas pierwszej sesji plenarnej nowo wybranego Parlamentu Europejskiego. Symboliczne gesty czy ostre wypowiedzi posłów z tego nurtu już w poprzednich kadencjach przyciągały uwagę mediów. Głównie z tego powodu politycy ci, mimo że merytorycznie nie wnoszą nic do polityki europejskiej, są stosunkowo dobrze znani mieszkańcom całej Unii Europejskiej.

Znaczenie eurosceptyków w Parlamencie Europejskim nowej kadencji... 13

14

Agnieszka Łada

Wpływ na debaty w państwach członkowskich

Stwierdzenie, że eurosceptycy nie mają większego wpływu na europejskie debaty, byłoby jednak nieprawdą. Ich wyraźna obecność na scenie politycznej

– zarówno unijnej, jak i narodowej – odciska piętno na tematyce i przebiegu dyskusji. Pozostałe partie, choć w większości nie przyznają tego publicznie, niekiedy zaś nawet unikają oficjalnej konfrontacji z eurosceptykami (na przykład w studiu telewizyjnym, odmawiając wspólnego udziału w audycjach, jak politycy CDU z reprezentantami AfD), reagują na obecność i – zwłaszcza w niektórych państwach – silne poparcie społeczne, jakim cieszą się eurosceptycy.

Jest to widoczne w podejściu do niektórych tematów podnoszonych w debacie publicznej.

W Wielkiej Brytanii czy Holandii takim tematem jest imigracja, chęć za-mykania rynku pracy przed obywatelami innych państw Unii Europejskiej czy zaostrzenie przepisów z zakresu polityki społecznej tak, aby nie obejmowały cudzoziemców. W Niemczech CSU co pewien czas zgłasza po-Partie eurosceptyczne

stulat częstszych kontroli na granicach wewnętrznych strefy wpływają negatywnie na Schengen. W Polsce najlepszym przykładem wpływu euroscep-przebieg debat w państwach

tycznych polityków na debatę publiczną jest niemal całkowite członkowskich i na arenie usunięcie z niej kwestii wprowadzenia w Polsce euro. Ponieważ Unii Europejskiej PiS jest przeciwne wejściu Polski do strefy wspólnej waluty

– również wśród społeczeństwa, mimo ogólnie bardzo proeuropejskiej posta-wy, poparcie dla niej jest niskie – koalicja rządząca unika więc tego tematu, aby nie dawać szans opozycji na zdominowanie dyskusji i wzrostu liczby zwo-lenników PiS w sondażach.

Wpływ eurosceptyków widać już także w postępowaniu rządów narodowych na płaszczyźnie europejskiej. Gabinet premiera Davida Camerona do-maga się zmian w polityce migracyjnej wewnątrz Unii Europejskiej i ogólnych reform strukturalnych we Wspólnocie. Ma mu to pomóc zjednać sobie coraz bardziej eurosceptycznie nastawionych wyborców brytyjskich. Przykład ten jest wprawdzie szczególny, ponieważ koalicje rządową tworzy w Wielkiej Brytanii partia należąca do umiarkowanego nurtu eurosceptyków, ale to właśnie podziały w samej tej partii – z radykalnym skrzydłem eurosceptyków – wymuszają na Davidzie Cameronie coraz bardziej twardy kurs wobec Unii Europejskiej.

Wpływ eurosceptyków na decyzje i debaty europejskie jest również do-strzegalny w grupie chadeków, do której należy węgierski Fidesz. Członkowie tej grupy nie krytykują w związku z tym publicznie sytuacji na Węgrzech i zga-dzają się na pewne decyzje podejmowane przez węgierskich kolegów, na przykład mianowanie kontrowersyjnego kandydata na komisarza, aby utrzymać ich w grupie.

Znaczenie eurosceptyków w Parlamencie Europejskim nowej kadencji... 15

16

Agnieszka Łada

Eurosceptycy – czego należy oczekiwać?

Dotychczasowe działania eurosceptyków potwierdzają oczekiwania i po-wtarzają prawidłowości występujące w poprzednich kadencjach: spore róż-

nice ideologiczne, brak programu pozytywnego, koncentracja na działaniach retoryczno-wizerunkowych i brak oddziaływania na funkcjonowanie Parlamentu Europejskiego. Należy jednak pamiętać, że ich wpływ może być bardziej zauważalny w kolejnych miesiącach i latach. Choć i w tym wypadku są możliwe dwa scenariusze. Pierwszy zakłada, że głos eurosceptyków wybrzmi mocniej, kiedy nowa Komisja Europejska podejmie działania – zacznie prze-syłać propozycje ustawodawcze i wchodzić w dyskusję z Parlamentem Europejskim. Najprawdopodobniej będzie to jednak głównie hałaśliwe wyrażanie opinii oraz nietuzinkowe zwracanie uwagi na swoje postulaty za pomocą za-biegów retorycznych czy kontrowersyjnych zachowań. Działania takie mogą czasami stanowić jedynie dobry materiał dla mediów, kiedy indziej jednak realnie przeszkadzać w pracy Parlamentu Europejskiego. Drugi scenariusz, bardziej prawdopodobny, pozwala domniemywać, że te retoryczne batalie eurosceptykom spowszednieją, media zaś powoli się do nich przyzwyczają i nie będą na nie zwracać takiej uwagi. Brak wiedzy merytorycznej i realnych pro-pozycji zmian spowoduje, że posłowie ci będą coraz częściej nieobecni podczas prac Parlamentu Europejskiego, koncentrując się na działaniach w kraju, które są dla nich tradycyjnie najważniejsze. Tym silniej będą jednak oddziały-wać na stanowisko rządów narodowych i argumenty w debatach w swoich państwach.

Otwarte – także wśród ekspertów – pozostaje pytanie o to, jakie kroki na-leży podejmować w obliczu działań i zachowań eurosceptyków. Ignorowanie, niezapraszanie do dyskusji, brak współpracy, brak poparcia w pozyskiwaniu stanowisk to rozwiązania, które mogą ograniczyć ich wpływ na procesy de-cyzyjne czy obecność w debacie publicznej. Mogą jednak również stanowić dowód dla wyborców, że ich reprezentanci – a więc i ich obywatelski głos

– są dyskryminowani, co jeszcze bardziej zniechęci tych obywateli do polityki i na dobre umocni pozycję eurosceptyków. Jak dotąd marginalizowanie ugrupowań eurosceptycznych przez współpracę głównych nurtów politycznych w Parlamencie Europejskim skutecznie ograniczało ich szkodliwy wpływ na pracę tej instytucji.

Znaczenie eurosceptyków w Parlamencie Europejskim nowej kadencji... 17

Nota o autorce

Agnieszka Łada – kierownik Programu Europejskiego i starszy analityk Insty-tutu Spraw Publicznych, doktor nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce Uniwersytetu Warszawskiego. Studiowała nauki polityczne w Warszawie i Berlinie oraz psychologię organizacji w Dortmundzie. Obecnie realizuje program Executive Master for the Public Administration na Hertie School of Governance w Berlinie. Visiting fellow w European Policy Centre w Brukseli (2011), visiting research fellow na University of Sussex (2012), visiting scholar w Alfred von Oppenheim Centre for European Policy Studies, German Council on Foreign Relations (DGAP) w Berlinie (2013), przewodnicząca Rady Dyrektorów Policy Association for an Open Society PASOS (2012), członkini Rady Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży oraz Rady Naukowej Insty-tutu Zachodniego w Warszawie i Grupy Kopernika. Specjalizuje się w nastę-

pujących zagadnieniach: instytucje Unii Europejskiej, zwłaszcza Parlament Europejski, Niemcy i stosunki polsko-niemieckie, polska polityka zagraniczna i europejska, postrzeganie Polaków za granicą i obcokrajowców w Polsce.

Znaczenie eurosceptyków w Parlamencie Europejskim nowej kadencji... 19

20

Agnieszka Łada