Numer 21 (1/2015)

Wejdź na naszą stronę: www.zielonewiadomosci.pl

e k o l o g i a s p o ł e c z e ń s t w o d e m o k r a c j a

Gaz łupkowy?

Nie, dziękujemy! za duże ryzyko

fot. EcoFlight

Ewa Sufin-Jacquemart

łupkowego wymaga bowiem rosnących ilości odwiertów, dwóch, po czym gwałtownie spada i pozostaje przez dalszy

aby rentownie wyeksploatować całość złoża.

okres eksploatacji na niskim poziomie. Dlatego, aby utrzymać

wysoki poziom produkcji i przychodów, trzeba wciąż wiercić

Wydobycie gazu łupkowego jest znakomitą ilustracją cho- W konkurencyjnej gospodarce wolnorynkowej, gdzie nie za- nowe otwory, w tempie rosnącym wraz ze spadkiem cen

roby naszych czasów, czyli gospodarki podaży i stałego rządza się długoterminowo cennym zasobem, tylko „rzuca na gazu na rynku. Im więcej odwiertów, tym więcej gazu na ryn-wzrostu gospodarczego – konsumujemy wciąż więcej i co- rynek” wszystko co się wydobywa, gwałtowny wzrost podaży ku, tym niższe ceny gazu, tym więcej odwiertów…

raz szybciej, zużywając coraz więcej zasobów i tworząc gazu prowadzi do spadku jego ceny. Produkcja gazu z każ-

coraz więcej odpadów i zanieczyszczeń. Wydobycie gazu dego odwiertu jest przy tym wysoka w pierwszym roku lub

cały artykuł i fotoreportaż na str. 8-9

cjonalnych. Tymczasem już kilkaset

List otwarty organizacji pozarządowych do premier Ewy kopacz prac naukowych potwierdza poważ-

ne zagrożenia jakie stwarza dla śro-

Specustawa węglowodorowa bezprecedensowym zagrożeniem dla demokracji, środowiska i społeczności lokalnych dowiska, wody, klimatu, a przede

wszystkim dla zdrowia publiczne-

Szanowna Pani Premier,

go, wydobywanie tych pierwszych.

średnich beneficjentów tego prawa nie wody powierzchniowe stano- dami demokracji, stworzy pole do Na podstawie tej wiedzy naukowej

obejmuje ok. 50 podmiotów dyspo- wiące własność Skarbu Państwa.

korupcji, konfliktu interesów i nad-

Przedstawiony przez ministra skarbu

używania władzy.

niedawno władze Stanu Nowy Jork

państwa projekt Ustawy w sprawie nujących koncesjami na poszukiwa- Jeżeli ustawa wejdzie w życie, będzie

w USA, po kilkuletnim okresie mora-

szczególnych zasad przygotowa- nie węglowodorów. Grupę obywa- można wiercić dla wydobycia węglo- Przyjęcie ustawy w takim brzmieniu torium, wprowadziły całkowity zania i realizacji inwestycji w zakre- teli, którzy bezpośrednio ucierpią wodorów praktycznie wszędzie, pro- stanowić będzie rażące naruszenie kaz szczelinowania hydraulicznego.

sie poszukiwania, rozpoznawania, wskutek realizacji ustawy („wła- cedury będą tak skrócone, że de facto podstawowych praw obywatelskich

wydobywania i transportowania ściciele gruntów oraz mieszkańcy ocena oddziaływania na środowisko i reguł demokracji, gwarantowanych Biorąc pod uwagę wszystkie po-węglowodorów (tzw. „specustawy terenów objętych inwestycjami”) przestanie być elementem procedury, przez Konstytucję RP, prawo Unii ważne zagrożenia przedstawione węglowodorowej”) nada specjalne Ministerstwo Skarbu Państwa osza- konsultacje społeczne znikną, a orga- Europejskiej i prawo międzynaro- powyżej, apelujemy do Pani Pre-prawa firmom wydobywczym wy- cowało jako „trudną do określenia”. nizacje ekologiczne stracą uprawnie- dowe, w tym podpisaną przez Pol- mier o rozwagę i powstrzymanie

łączając działalność związaną z po- „Specustawa węglowodorowa” od- nia do uczestnictwa w postępowa- skę Konwencję z Aarhus o dostępie szkodliwych, niezwykle niebez-szukiwaniem i wydobywaniem wę- daje pełną władzę rządowi i woje- niach administracyjnych. Minister do Informacji, udziale społeczeństwa piecznych i niedemokratycznych glowodorów, w tym węglowodorów wodom, odbierając wszelkie prawo Zdrowia straci prawo ochrony przed w podejmowaniu decyzji oraz dostę- zmian w prawie.

niekonwencjonalnych (gazu łupko- głosu obywatelom, samorządom lo- ekspansją przemysłu wydobywczego pie do sprawiedliwości w sprawach Do listu dołączone jest szczegółowe uza-wego i ropy łupkowej), spod dużej kalnym, a nawet organom państwa w uzdrowiskach, dyrektorzy parków dotyczących środowiska.

sadnienie. List podpisało dotychczas kil-

części obowiązujących w Polsce re- i instytucjom państwowym w za- narodowych w parkach, dyrekcja La-

kanaście organizacji. Apelujemy do or-

gulacji prawnych. Interes firm wy-

Zwracamy również uwagę, iż usta-

dobywczych będzie ważniejszy niż kresie ich kompetencji. Ustawa łamie sów Państwowych w lasach, konser- wa nie rozróżnia węglowodorów ganizacji pozarządowych, społecznych interes społeczeństwa i środowiska.

prawa właścicieli gruntów oraz za- watorzy zabytków w miejscach sta- niekonwencjonalnych, wydobywa- i ekologicznych, samorządów i partii

sady ochrony przyrody, jest atakiem nowiących narodowe dziedzictwo nych przy pomocy kontrowersyjnej politycznych o dołączenie się do tego

Z dokumentów towarzyszących na lasy państwowe, a do tego oddaje historyczne. Jednoosobowa decyzyj- metody szczelinowania hydraulicz- wezwania mailem na adres: fundacja@

projektowi wynika, że grupa bezpo- inwestorom w bezpłatne użytkowa- ność wojewodów, sprzeczna z zasa- nego, od węglowodorów konwen- strefazieleni.org

2

Niebezpieczeństwo tuż za moim progiem

Barbara Jarmoska

mnie, a jeśli ktoś przejeżdżał – byli to sąsie-

dzi, którzy zwalniali, aby mnie pozdrowić

albo zatrzymywali się, żeby trochę poga-

Tuż za moim progiem czai dać, jak to mają w zwyczaju ludzie na wsi.

się niebezpieczeństwo, któ- Strumień Loyalsock jest zaraz za wałem – o

re sprawia, że na przemian rzut kamieniem od drogi. Mogłam jeździć

kulę się ze strachu, szukam pod górę na moim koniu do miejsca, gdzie

ulgi w zaprzeczaniu i krzyczę z oburzenia. jednopasmowa droga przechodziła w ścież-

Nie wiem, jak walczyć z tak potężnym wro- kę spacerową imienia Dad-Dad Chapmana

giem. Jak na ironię, przez 35 lat byłam zwia- na terenie lasów stanowych. Tej ścieżki już

stunką dobrego stanu zdrowia i świetnego nie ma – została zagrodzona, a w miejscu

samopoczucia. (www.road-2-health.com)

dawnego wejścia stoją tablice ostrzegające,

Ostatnimi czasy całymi godzinami planu- że to teren prywatny i wejście będzie kara-

ję, w jaki sposób zgromadzić rodzinę, a na- ne. Piły mechaniczne i wywrotki napełnio-

stępnie opuścić mój dom, strony rodzinne ne żwirem przekształciły wąską ścieżkę w

i znaleźć dla nas nową małą ojczyznę. Nie szeroką żwirowaną drogę, biegnącą przez

jesteśmy już tutaj bezpieczni. Zjawiły się las do dwóch odwiertów, położonych nie-

Foto: Wendy Lynne Lee

przedsiębiorstwa gazowe i roszczą sobie malże jeden obok drugiego. Żeby zbudo-

jącym się społeczeństwie tak głębokie ko-

prawa do tysięcy akrów Penns Woods. De- wać tę drogę, ścięto wiele drzew, ukochana zaczyna się w Sullivan County i płynie swo- rzenie są bardzo cenne i rzadkie. A jednak

partament Ochrony Środowiska (Depart- niegdyś ścieżka wiodąca przez ziemię, któ- im korytem 64 mile do wschodniej odnogi – mój syn i jego rodzina wyprowadzili się

ment of Environmental Protection – DEP) rą nazywa się „wspólnym bogactwem”, jest rzeki Susquehanna. Nie da się oszacować do miejsca położnego 300 mil stąd, na pół-

zezwolił na budowę odwiertów gazowych teraz zagrodzona, strzeżona i nie zaprasza wartości tego strumienia, który przez lata za- noc od Battleboro w stanie Vermont, daleko

na terenie lasu stanowego Loyalsock, który już myśliwych, turystów, rowerzystów gór- pewniał aktywny wypoczynek setkom węd-

otacza moją posesję. Susquehanna River Ba- skich, narciarzy i jeźdźców. Skończyły się karzy, kajakarzy, pływaków i posiadaczy let- od rodziny, lecz również z dala od łupków, sin Commission (SRBC) wydaje zezwolenia moje codzienne spacery i częste przejażdżki nich domków kampingowych – ofiarując im szukając bezpieczniejszego miejsca do ży-na pobór milionów galonów wody z działu konne, podobnie jak inne proste przyjemno- wodę, która tańczy i migoce i podtrzymuje cia. Ci z nas, którzy zostali, również myślą o wodnego, do którego należy strumień prze- ści wiejskiego życia nad brzegiem pięknego życie bogactwa ryb, płazów, ptaków oraz in- opuszczeniu naszego dziedzictwa i o wyjeź-

pływający przez podwórko przed moim do- strumienia.

nej dzikiej fauny i flory – wodę, która jest te- dzie z tego rejonu.

mem.

raz mieszana z toksycznymi chemikaliami i

Życie wszystkich mieszkańców Butternut

Przemysł wydobywczy przez lata plano-

wtłaczana pod wysokim ciśnieniem w skały

Przez dziesięciolecia jedyną drogą do tego Grove zmieniło się na zawsze za sprawą

wał swoją strategię, uchylając prawa sta-

formacji Marcellus Shale.

oddalonego, przepięknego i bogatego w dzi- korporacji roszczących sobie prawo do wy-

nowe i federalne, które mogłyby zapewnić

ką faunę i florę rejonu, była Butternut Grove syłania swoich ciężarówek w górę drogi, za- Mój dziadek kupił tych 20 akrów z milo- nam ochronę. Panuje tutaj gorączka gazo-

– wąska droga „bez wyjazdu” przechodzą- nieczyszczania powietrza spalinami diesla, wym dostępem do strumienia w 1933 roku. wa, a to specjalne miejsce, które niegdyś ca obok podjazdu do mojego domu, która wwożenia na górę pełnych ciężarówek tok- Nasze rodzinne wspomnienia związane z nazywaliśmy naszym domem, zostało

kończyła się na szlaku spacerowym w lesie sycznych chemikaliów do szczelinowania i tym miejscem są bezcenne, a moje wnuki „spisane na straty”.

stanowym Loyalsock. Zazwyczaj podczas zwożenia z powrotem na dół milionów ga- byłyby piątym pokoleniem biegającym po

moich dwumilowych spacerów wzdłuż tej lonów trujących ścieków. Nie czujemy się już łąkach, pływającym w potoku, jeżdżącym Barbara Jarmoska – aktywistka organi-

drogi nie mijał mnie nawet jeden samochód. dłużej bezpiecznie, nie możemy cieszyć się na koniach i spacerującym w pobliskich zacji obywatelskiej Responsible Drilling Spuszczony ze smyczy pies truchtał obok Loyalsock – cudownym strumieniem, który lasach. W naszym coraz szybciej zmienia- Alliance w Pensylwanii.

– i jego wielu partnerów – mają przed sobą nie-

kończącą się pracę.

FrackTracker działa w odważny i zdecydo-

wany sposób: analizuje nowe tematy, bada

problemy lokalne, buduje nowe partnerstwa,

wspomaga obywatelskie działania naukowe

(częściowo poprzez specjalną aplikację mo-

bilną), pobudza media społecznościowe i na-

rzędzia komunikacyjne i dociera do odbior-

ców blisko i daleko. W 2015 roku wyruszą ze

swoim przekazem i zasobem wiedzy w tra-

sę – zaplanowane są warsztaty na Florydzie,

zasoby informacyjne dla słusznej sprawy w Północnej Karolinie, Argentynie, Wielkiej

Brytanii, Belgii, na Węgrzech i w Polsce (tak,

Brook Lenker

dowiaduje się prawdy na temat śladu węglo- wość ten pęd do szczelinowania. W Nowym w Polsce!). Szczegóły polskich warsztatów są

wego technologii szczelinowania. Dzień po Jorku naniesiono na mapę 86 lokalnych ru- obecnie w trakcie opracowywania. FrackTrac-

dniu przyczyniają się do rozwoju bardziej po- chów przeciwko szczelinowaniu, 96 wprowa- ker zachęca polskich odbiorców do odwie-

FracTracker został urucho- zytywnej energii przyszłości.

dzonych moratoriów (które nie są jeszcze peł- dzania swoich map i innych zasobów oraz do

miony w czerwcu 2010 roku

nymi zakazami) oraz 85 całkowitych zakazów. dzielenia się pytaniami, fotografiami i dany-

jako projekt Centrum na rzecz Ich praca – i praca wielu innych organizacji – Do tych map odniósł się komisarz Departa- mi – wszystkim, co przyczyni się do lepszego

Zdrowego Środowiska i Spo- pozwoliła udokumentować rozległe szkody mentu Ochrony Środowiska stanu Nowy Jork zrozumienia tych ważnych kwestii i pomoże

łeczności Uniwersytetu w Pittsburghu (the powodowane przez przemysł naftowy i gazo- na niedawnej konferencji prasowej, podczas FrackTrackerowi w dalszym pełnieniu misji University of Pittsburgh’s Center for Healthy wy, w każdym miejscu prowadzonej przezeń której gubernator Cuomo ogłosił wprowadze- tworzenia i udostępniania zasobów informa-Environments and Communities). Początko- działalności. W Pensylwanii są to setki przy- nie zakazu szczelinowania hydraulicznego na cyjnych dla słusznej sprawy.

wo geograficznie koncentrował się na Pen- padków skażenia wody na skutek migracji terenie całego stanu. Lecz nawet w Nowym

sylwanii i północnowschodniej części Stanów metanu i innych substancji zanieczyszczają- Jorku zwycięstwo może być jedynie chwilowe.

Zjednoczonych, ponieważ tam właśnie roz- cych. Wiele badań przeprowadzonych w ca- Tamtejsi aktywiści zajmują się projektem bu- Brook Lenker jest dyrektorem organiza-wijało się wydobycie gazu naturalnego z for- łych Stanach Zjednoczonych wykazało pro- dowy ogromnego rurociągu i planami maga- cji FracTracker Alliance, wcześniej praco-macji łupkowej Marcellus Shale. W roku 2012 blemy zdrowotne związane z narażeniem na zynowania sprężonego gazu w opuszczonych wał jako Manager ds. Edukacji i Promocji postanowiono zmienić strukturę organizacyj- działanie zanieczyszczeń powietrza w pobli- kawernach solnych pod powierzchnią jednego w Departamencie Konserwacji i Zasobów ną FrackTrackera i latem tego roku powstała żu odwiertów. Budowa odwiertów i rurocią- z osławionych jezior Finger. Dopóki planeta Naturalnych stanu Pensylwania oraz jako nowa pozarządowa organizacja użyteczności gów oraz wydobywanie piasku (frack sand) nie zazna wytchnienia od ocieplenia klimatu, Dyrektor Zarządu Wód w Alliance for the publicznej – the FrackTracker Alliance.

spowodowały zniszczenie tysięcy akrów la- społeczności nie zostaną wyzwolone od zagro- Chesapeake Bay. Ukończył studia magister-

sów i siedlisk fauny i flory. Społeczności cier- żeń dla powietrza i wody, a natura nie będzie skie z geografii na Uniwersytecie Towson

Frack Tracker Alliance codziennie publiku- pią na skutek intensywnego ruchu ciężarówek bardziej chroniona niż niszczona, FrackTracker w stanie Maryland.

je mapy, dane i analizy, aby uświadomić i związanych z nim problemów: zwiększonej

Amerykanom i ludziom na całym świecie liczby wypadków, zniszczenia dróg i emisji z

zagrożenia związane z wydobyciem niekon- silników Diesla.

wencjonalnych paliw kopalnych. Siedziba

organizacji znajduje się w Pensylwanii, lecz Podczas gdy gaz ziemny promowany jest jako

zatrudnia ona również personel w Nowym paliwo pomostowe lub przejściowe, niszczący

Jorku, Ohio, Zachodniej Wirginii i Kalifornii. wpływ na klimat jest prawdopodobnie najpo-

Jej strona internetowa relacjonuje działalność ważniejszym zagrożeniem towarzyszącym

w zakresie wydobycia ropy i gazu w 30 sta- produkcji i użyciu tego paliwa. Metan ulatnia-

nach, dane dotyczące trendów na szczeblu jący się do atmosfery jest bardzo mocnym ga-

krajowym oraz kwestie międzynarodowe. Ma zem cieplarnianym, a ogromne ilości ropy naf-

ponad 450 000 odsłon i prawie 150 000 unika- towej, gazu ziemnego i innych węglowodorów

towych użytkowników rocznie.

wytwarzanych łącznie w wyniku boomu łup-

kowego, mogą pogłębić globalną zależność od

Praca prowadzących stronę przynosi ko- tych surowców i zmniejszyć inwestycje w od-

rzyści: odwiedzający dowiaduje się o plano- nawialne źródła energii. Ten domniemany po-

wanym w pobliżu odwiercie; ustawodaw-

ca poznaje wskaźniki zużycia wody; dane są most może prowadzić do nikąd.

syntetyzowane dla potrzeb organizacji opra- FrackTrack dokumentuje energię oddolnych

cowującej zalecenia dla decydentów; student ruchów obywatelskich poddających w wątpli-

Fot: Sara Gillooly, 2013

3

No i wreszcie najważniejszy moim

zdaniem przekaz profesora – mó-

wił on, że aktualna technologia

z pensylwanii do Żurawlowa, jest bardzo nieefektywna, bo po-

zwala nam na wydobycie ze skał

łupkowych od 5 do 10% zawartego

w nich gazu lub ropy. Do raz wy-

szczelinowanego i wyeksploatowa-

czyli o ludziach i łupkach

nego tą metodą złoża nie będziemy

już mogli wrócić. A węglowodory

niekonwencjonalne to ostatnia ge-

neracja paliw kopalnych dostępna

ludzkości. Całkowicie nieodpowie-

dzialne jest spalanie paliw kopal-

nych dla ogrzewania lub produk-

cji prądu, wywołując przy tym tak

niebezpieczne dla życia na Ziemi

zmiany klimatu, skoro możemy do

tego wykorzystywać wiatr i słońce.

Paliwa kopalne powinny być trak-

towane jak największe dobro i wy-

korzystywane tylko do produkcji

potrzebnych nam materiałów i sub-

stancji, których nie możemy wypro-

dukować bez nich – takich jak leki,

nawozy sztuczne czy niektóre waż-

ne kompozyty. Kapitały wydawane

na wydobycie gazu i ropy z łupków

powinny być więc przeznaczone

już teraz na badania i rozwój metod

oszczędzania energii oraz na źródła

energii odnawialnych.

A co z wydobyciem gazu łupkowe-

go w Polsce? Być może jest dla nas

nadzieja, skoro amerykańskie fir-

my, które mają straty z powodu ni-

skich cen gazu na amerykańskim

rynku, już pracują nad skrapla-

niem gazu, aby móc go eksporto-

wać do Europy, gdzie jest droższy?

Barbara Siegieńczuk i Ewa Su- sowe zwycięstwo, przede wszyst- jak cztery lata temu przez pół roku Naszym medium jest przede B. S.: Przed podróżą do USA też fin-Jacquemart

rozmawiają kim społeczności lokalnej, która po- ich malutką szosą, przed samymi wszystkim Internet. My oprócz miałam taką nadzieję. Ale spotka-

o wyprawie do Pensylwanii.

trafiła pokonać podziały i wywrzeć domami, dzień i noc wielkie cyster- tego jeździliśmy do Sejmu na spo- łam tamtejszych mieszkańców,

Żurawlów to wioska na Zamojsz- presję na samorząd.

ny jeździły do odwiertów gazu łup- tkania Komisji ds. Rolnictwa oraz poznałam ich cierpienia: rolniczo-

czyźnie znana z 400-dniowego, za- E. S.-J.: Jakie wrażenie zrobiły na kowego na leśnych wzgórzach po- do Parlamentu Europejskiego. -przyrodniczo-turystyczny region kończonego sukcesem protestu tobie tak zwane pady, czyli place z nad ich domami. Wszystko przez No i teraz, dodatkowo, będziemy wokół Williamsport przekształcony rolników przeciwko planom odwier- kilkoma odwiertami w lasach Pen- to, że jedna z sąsiadek zgodziła się uczyć się wykorzystania źródeł w region górniczo-przemysłowy, tów amerykańskiej firmy Chevron sylwanii w okolicy Williamsport, na poszerzenie zakrętu drogi kosz- energii odnawialnej i propagować hałas, zanieczyszczenia, oddaleni w poszukiwaniu gazu łupkowe- gdzie nas zawieźli organizatorzy?

tem części jej posesji, za 1000 dola- ich rozwój. O tym mówiły nam też od domów pracownicy mieszka-

go. To najdłuższy dotychczas pro-

rów. Przez jej pazerność i nieświa- aktywistki z Dryden. Podobno w jący w barakowozach, szerząca się

test antyłupkowy na świecie. Jed- B. S.: Przygnębiające. Na wzgórzach domość wszyscy mieli bezustanny Stanach odnawialne źródła ener- prostytucja i narkotyki, ciężka i niena z aktywnych jego uczestniczek, w pięknych lasach stanowych, kie- huk i kurz przez pół roku.

gii bardzo się rozwijają, przede bezpieczna praca przy odwiertach,

Barbara Siegieńczuk, pojecha- dyś gęstych i pełnych zwierząt i pta-

wszystkim ze słońca. Tyle że o to

Arogancja i bezczelność firmy była

skłócone społeczności, chora de-

ła na zaproszenie warszawskiego ków, powycinano miliony drzew,

zabiegają przede wszystkim oby-

przy tym taka sama jak gdzie in-

mokracja, aroganckie firmy, wła-

i waszyngtońskiego biura Fundacji zrobiono asfaltowe drogi, a wzdłuż

watele, a wielkie firmy energetycz-

dziej. Na posesji Barbary, tuż przed

dze skorumpowane przez wielkie

im. Heinricha Bölla do USA, gdzie nich szerokie przecinki z wkopany-

ne wciąż widzą zysk w paliwach

jej oknami, ustawiono bez pyta-

korporacje energetyczne. Budowa-

łupkowe Eldorado zmieniło amery- mi w ziemię gazociągami i wodo-

kopalnych, tak jak i u nas.

nia przenośną toaletę dla kobiety,

nie naszego bezpieczeństwa ener-

kańską gospodarkę, ale koszty tego ciągami. Wystają z nich rury i włazy która stojąc na jej posesji kierowa- Wielkie wrażenie zrobiło na mnie getycznego na takich podstawach gazowego boomu coraz bardziej poodgradzane metalowymi koloro- ła cały dzień ruchem. Miliony wy- spotkanie z prof. inż. Anthonym In- uważam za nieetyczne. Zresztą ja-budzą wątpliwości. W wyjeździe to- wymi płotkami, a od erozji i obsuwa- ciętych na górze drzew i porobio- graffea w Cornell University w mie- kie to bezpieczeństwo – zamienia-warzyszyła jej zielona aktywistka nia osadów mają chronić wypchane ne szerokie przecinki na gazociągi ście Ithaca w stanie Nowy Jork. Jak my tylko zależność od Rosji na za-Ewa Sufin-Jacquemart.

czymś rulony z nieprzemakalnych

leżność od USA. Dziś wydaje nam

tkanin. Co kilka kilometrów po jed- i wodociągi, wyglądające jak trasy ty je odebrałaś?

się to racjonalne, jutro możemy tego

Ewa Sufin-Jacquemart: Basiu, nej i drugiej stronie znajdują się wjaz- narciarskie, przyczyniły się do po- E. S.-J.: Tak, dla mnie też było to żałować. A przecież możliwa jest uczestniczyłyśmy

niedawno dy na wielkie „pady” produkcyjne wstawania osuwisk. W 2011 r. mie- bardzo ważne spotkanie. Profesor prawdziwa niezależność, również

w podróży studyjnej do USA, lub inne przestrzenne instalacje do li wielką powódź, jej dom rodzinny Ingraffea świetnie zna technolo- lokalnie, jeżeli nauczymy się oszczę-

gdzie dużo dowiedziałyśmy się kompresji gazu lub magazynowa- został całkiem zalany i zdewasto- gię wydobycia gazu łupkowego, dzać energię i wykorzystywać to, o łupkowym boomie, szczególnie nia wody. W otwartej skrzynce leża- wany, zniszczeniu uległy wybiegi bo uczestniczył w jej rozwoju, a od co mamy na miejscu, do produkcji tam, gdzie byłyśmy: w Pensylwa- ły też dokumenty bezpieczeństwa, dla koni. To wszystko spowodowa- lat prowadzi badania nad jej skut- energii, czyli słońce, wiatr, ciepło nii, gdzie od prawie dziesięciu lat m.in. mapy i opisy techniczne znaj- ło, że Barbara aktywnie zaangażo- kami. Ale wiedzę i myślenie ma w ziemi, a na wsi biomasę, którą rol-prowadzone są odwierty na zło- dujących się na „padzie” substan- wała się w organizacji obywatelskiej szerokie i myśli perspektywicz- nicy produkują z tak dużym wysił-

żu Marcellus Shale, a także w sta- cji chemicznych. Zdumiałam się, że zwalczającej rozwój przemysłu ga- nie o przyszłości planety i gatun- kiem i sprzedają często za grosze.

nie Nowy Jork, gdzie mieszkańcy „pady” nie są ogrodzone ani nad- zowego w Pensylwanii.

ku ludzkiego, o losie przyszłych

wciąż skutecznie bronią się przed zorowane. Każdy może tam wejść.

pokoleń, a nie tylko o dzisiejszym

inwazją tego przemysłu. Co naj-

E. S.-J.: Barbara opowiadała nam

Barbara Siegieńczuk – prezeska sto-

Może to przecież doprowadzić do

wzroście gospodarczym. Jako eks-

bardziej cię uderzyło, zaskoczyło

o ich działalności, byliśmy też na

warzyszenia „Zielony Żurawlów”.

katastrofy. U nas jest przesada w

pert od technologii wydobycia po-

podczas tej podróży?

spotkaniu ich Zarządu. Widzie-

Od 2012 r. aktywnie uczestniczy

drugą stronę. W Żurawlowie firma liśmy jak kompetentni, aktywni wiedział nam trzy ważne rzeczy.

w wydarzeniach związanych z pla-

Barbara

Siegieńczuk:

Przede Chevron nawet nie miała koncesji ludzie się w to zaangażowali. Czy Po pierwsze, żebyśmy uważali, bo nami koncernu Chevron poszuki-

wszystkim zdumiałam się, widząc na odwiert, lecz tylko na badania sej- dostrzegłaś jakieś podobieństwa ludzie mówiąc o skutkach „frac- wania gazu łupkowego w gminie niektóre instalacje bardzo blisko do- smiczne, a już próbowała postawić między działalnością ich organi- kingu” mają na myśli cały proces Grabowiec. W 2013 r. mieszkańcy mów. W Pensylwanii jest to możli- ogrodzenie. Tak się właśnie zaczął zacji a waszym Stowarzyszeniem wydobycia i dystrybucji gazu, ze utworzyli stowarzyszenie „Zielony we. Jeżeli ziemia przed czyimś do- nasz protest.

„Zielony Żurawlów”?

skumulowanymi skutkami tysię- Żurawlów”, między innymi w celu

mem została wydzierżawiona przez E. S.-J.: Mnie też przeraził widok

cy odwiertów i całej infrastruktu- ochrony wody, ziemi i przyrody

sąsiadów, to mieszkańcy tego domu

B. S.: Różnice polegają na tym, że ich

niszczonej na masową skalę przy-

ry związanej z jego transportem. przed ekspansją koncernów pali-

nie mają nic do powiedzenia. Fir-

organizacja Responsible Drilling Al-

rody, nawet tam, gdzie jest mnó-

Przemysł wydobywczy to demen- wowych w związku z poszukiwa-

my są bardzo perswazyjne i potrafią

liance skupia ludzi o bardzo różnych

stwo gatunków chronionych, jak

tuje, odnosząc się ściśle do samej niem i planem eksploatacji gazu

manipulować ludźmi, aby osiągać niedźwiedzie czy rzadkie ptaki, zawodach i mieszkających w róż- operacji szczelinowania hydrau- łupkowego w technologii szczeli-swoje cele, tworząc głębokie konflik- potrzebujące spokoju. A ponadto nych miejscowościach, w związku licznego. U nas też ma to miejsce, nowania hydraulicznego.

ty sąsiedzkie. Społeczności, a nawet w dolnych częściach tych pagór- z czym ich misja nie skupia się na więc to dla nas ważna wskazówka.

rodziny są skłócone. Nie myślałam, kowatych pięknych lasów żyją lu- żadnej miejscowości w szczegól-

że w demokratycznym kraju możli-

Ewa Sufin-Jacquemart – prezeska

dzie. Znalazłaś tam nawet swoją ności. Ale podobieństw jest bardzo Po drugie dowiedzieliśmy się od

we są takie praktyki. Jak powiedzia-

zarządu Fundacji Strefa Zieleni

imienniczkę, z którą macie chyba wiele. Też bronimy przede wszyst- niego, że argument, iż przy odpo-

ła nam jedna z aktywnych mieszka-

i działaczka Partii Zieloni, od kilku

wiele wspólnego, nie uważasz?

kim prawa do głosu społeczności wiednich regulacjach prawnych

nek miejscowości Dryden w stanie

lokalnych, też lobbujemy na rzecz ten przemysł może mieć niską lat zaangażowana w kwestie ener-

Nowy Jork: „w USA w ciągu sze- B. S. : Tak, spotkanie z Barbarą było lepszych regulacji prawnych. No szkodliwość dla środowiska i lu- gii i klimatu, przede wszystkim ściu lat zabito demokrację”. Dryden niezwykłe. Barbara, tak jak ja, prze- i mamy te same metody – zdoby- dzi, jest złudą. Jak wykazuje prak- gazu łupkowego oraz w działania to pierwsza gmina w USA, gdzie niosła się z miasta na wieś, kocha wamy wiedzę i dzielimy się nią, tyka, nie ma takich regulacji praw- na rzecz transformacji energetycz-uprawomocnił się wyrok sądu po- ciszę, spokój i przyrodę. Mieszka uczestniczymy w postępowaniach nych i metod ich egzekwowania, nej w Polsce.

twierdzający prawo samorządu do w przepięknym miejscu, w małej administracyjnych, w spotkaniach które zapewniłyby bezpieczeń- Tekst jest skróconą wersją wywiadu uchwalenia zakazu odwiertów ze osadzie ośmiu domów, położonej lokalnych w gminach, ale też w kon- stwo środowiskowe i korzyści spo-opublikowanego w Miesięczniku „Dzi-szczelinowaniem hydraulicznym w lesie nad sporym potokiem. Po- ferencjach, seminariach, przesłucha- łeczne na krótką metę, a tym bar- kie Życie” 12-1/2014-2015. Fot.: An-na ich terenie. To wielkie, preceden- kazała nam zdjęcia i opowiedziała niach publicznych.

dziej długofalowo.

drzej Bąk

4

kraj gazem

krwawiący

Paulina Lota

wardha z Cornell University. Gaz reau of Forestry, Pennsylvania De-

z łupków jest tańszy niż inne źródła partment of Conservation & Na-

energii, ale wyłącznie wtedy, gdy tural Resource) zapewniali nas, że

Wizytę w Stanach nie bierze się pod uwagę wszystkich problem szkodliwego wpływu na

Zjednoczonych, kosztów jego wydobycia – oczysz- środowisko praktycznie nie istnieje

w której mogliśmy czania wody, niwelowania innych – Pensylwania ma bowiem najdo-

uczestniczyć dzię- skażeń czy leczenia ludzi.

skonalsze przepisy, mnóstwo regu-

ki uprzejmości Fundacji im. He- Dyrektor Inicjatywy Bezpieczeń- lacji i najwyższe standardy. Spraw-

inricha Bölla, zaczęliśmy w Wa- stwa Energetycznego – Charles nie prowadzone są tu kontrole,

szyngtonie.

Ebinger z The Brookings Institution, przypadki jakichkolwiek naruszeń

udało się praktycznie wykluczyć,

Ana Unruh -Cohen – dyrektorka jednego z najbardziej wpływowych odpady trafiają na specjalne składo-

ds. energii, klimatu oraz natural- think tanków na świecie, zaczął wiska, zaś woda, której zużycie stale

nych źródeł w biurze senatora Eda swoją wypowiedź od stwierdzenia, się zmniejsza, jest w 90% poddawa-

Markey’a wprowadziła nas w kwe- że sytuacja energetyczna Polski jest na recyklingowi.

stie prawne i polityczne w kontek- katastrofalna. Gaz łupkowy zrewo-

ście gazu. W Kongresie nie toczy lucjonizował sytuację USA. Pocho-

się żadna debata nt. zagrożeń dla dzi z niego 28% energii – dąży się Na tak ogromną ilość

środowiska i możliwości skażenia do tego, by jego udział zwiększyć odwiertów przypada

wody. Z powodu silnego oporu do 39%. Dzięki gazowi rozwija się 87 inspektorów…

społeczeństwa i ciągłych nacisków amerykańska kolej oraz małe, nieza- To samo usłyszeliśmy od lokalnych

ze strony branży wydobywczej sy- leżne firmy wydobywcze.

parlamentarzystów stanowych. Gaz

tuacja jest bardzo napięta. Nie ma Ma on być również najlepszą al- jest tani i lepszy dla środowiska niż

żadnej spójnej polityki – jedynie ternatywą dla węgla – czystą i bez- ropa i węgiel, właściciele ziemi za-

pewne rekomendacje. Rząd federal- pieczną. 85% wody użytej do szcze-

ny może w sprawie regulacji zrobić

rabiają na dzierżawach, powstają

linowania podlega recyklingowi,

niewiele, ponieważ w większości

nowe miejsca pracy. Sama Pensyl-

Fot: Flickr by CREDO-Cuomo Policy Summit 8/22/2012

a zużycie piasku nie stanowi pro-

przypadków wydobycie odbywa

wania niewiele co prawda na tym

blemu – USA ma pustynie, którego

się na terenach prywatnych.

korzysta, podatki są tu bowiem nieokreśloną substancją pończochy, Mieszkańcy się nie poddają. Jen-

transport na odległości tysięcy kilo- śmiesznie niskie. Do stanowej kasy przytwierdzone do ziemi patykami. ny z Responsible Drilling Allian-

Poszczególne stany naciskają na metrów korzystnie wpływa na roz- wpływa zaledwie 5% dochodów Zanieczyszczenie oznaczać może ce udało się wywalczyć zakaz

Kongres, by nie wprowadzał w tym wój różnych sektorów przemysłu. z produkcji, gdyż rządzącym Re- również koniec Chesapeake Bay – prowadzenia odwiertów w par-zakresie żadnych regulacji. Każdy Wiele stanów (np. Pensylwania) ma publikanom nie zależy na podnie- zatoki, do której wpływają wspo- ku, na terenie którego mieszka.

stan ma swoje przepisy dotyczą- jego zdaniem cudownie rozwijać się sieniu obciążeń podatkowych, bo mniane strumienie.

7 dni przed wydaniem zgody na

ce szczelinowania – dla przykładu w oparciu o eksploatację gazu. Bied- bardzo często są oni właścicielami

rozpoczęcie prac odbył się wiel-

w Wyoming istnieje obowiązek po- ni rolnicy zmienili się w milionerów. ziemi oraz firm wydobywczych.

Zmianom uległ tu nie tylko krajo- ki protest, zebrano ponad 4 tysią-

dawania składu płynu szczelinują- Standardy w ochronie środowiska

braz i stan środowiska. Pensylwania ce podpisów. Zgody nie wyda-

cego, w Teksasie zaś taki przepis nie są najwyższe z możliwych. Odej- O tym jak w praktyce wygląda sytu- była stanem, w którym ludzie żyli z no. W przyszłym roku odwierty funkcjonuje.

ście od tego źródła energii i atomu acja mieliśmy okazję przekonać się turystyki i rolnictwa. W ciągu zaled- zaczną się tuż za ścianą lasu, już

to mrzonka. W Polsce powinniśmy na własne oczy podczas dwóch dni, wie czterech lat nastąpiła całkowita poza granicami parku. Szczelino-

Lobby wydobywcze jest

wiercić jak najwięcej i inwestować które spędziliśmy w lasach Pensyl- rewolucja – turyści zniknęli, a rol-

wanii i na spotkaniach z lokalnymi nictwo upadło. Dziś są to głównie wanie w odwiercie horyzontal-

potężne

w poszukiwania, żeby jak najszyb-

ciej skorzystać z tego źródła energii.

aktywistami. Była to zdecydowanie tereny górnicze i przemysłowe. Eks- nym poprowadzone jednak będą

Przedsiębiorstwa twierdzą, że śro-

najciekawsza część wizyty w USA.

ploatacja gazu łupkowego to nie tyl- dokładnie w ich stronę…

dowisku nic nie grozi. W wie- Inną wizję tego przemysłu pokaza- Ralph Kisberg i Barbara Jarmoska, ko odwierty – powstają firmy pro- Przeszkodą jest postawa lokalnych

lu miejscach doszło już jednak do li nam przedstawiciele NGOsów, działający w organizacji Responsi- dukujące rury oraz chemię do płynu polityków – większość z nich dzię-

przypadków skażenia wody i gleby w tym The FracTracker Alliance ble Drilling Alliance, pokazali nam szczelinującego, a także ogromne ki eksploatacji złoża Marcellus Sha-oraz braku wody pitnej dla społecz- – organizacji zrzeszającej naukow- z bliska, jak wygląda eksploatacja dyspozytornie ciężarówek i ciężkie- le stała się milionerami. Kwitnie tu ności lokalnych. Pojawił się również ców i zwykłych obywateli z tere- tego „czystego” i „bezpiecznego” go sprzętu.

korupcja.

problem zapadlisk i trzęsień ziemi nu całych Stanów Zjednoczonych, źródła energii. Wydobycie trwa tu Całkowitej degradacji uległa też lo-

oraz dużej ilości odpadów powydo- których analizy faktycznego wpły-

13 lutego 2012 r. uchwalony został

wszędzie, nawet na obszarach chro- kalna kultura i styl życia. Pracownicy

bywczych i ich utylizacji.

wu szczelinowania na środowisko,

w Pensylwanii tzw. ACT 13 – prze-

zdrowie ludzi i analizy łamania nionych, w parkach i rezerwatach. przemysłu wydobywczego to głów- pis wprowadzający regulacje wy-

Zwycięża ekonomia – ceny gazu przepisów budzą podziw.

Pady pod wiertnie i służącą do wy- nie robotnicy napływowi, ok. 2.000 dobycia gazu łupkowego na tere-

w USA spadają, przygotowuje się

dobycia infrastrukturę znajdują się dobrze zarabiających mężczyzn nie stanu. 7 miast zakwestionowało

też eksport skroplonego gazu do Paul Zeph, Brook Lenker, Gwen dosłownie co krok. Wycina się ty- oderwanych od swoich rodzin. Ich przepisy, mówiące że “szczelino-Europy lub Chin – pierwszy termi- Lehman i John Nerbook opowie- siące drzew, niweluje zbocza gór, przyjazd do spokojnej dotąd okoli- wanie hydrauliczne, zbiorniki na nal LNG będzie gotowy do końca dzieli o ogromnej skali wydobycia, a z kamieniołomów w innych sta- cy spowodował rozwój seksbizne- odpady i rurociągi muszą być do-2017 r.. Senator Markey walczy w zatrważającej ilości odwiertów oraz nach przywozi się tłuczony kamień su, nocnych klubów oraz napływ zwolone w każdej strefie obowią-

Kongresie o zakaz eksportu, które- przypadków ich przeciekania, za- do utwardzenia powierzchni.

prostytutek z całego kraju, jak rów- zującego planu zagospodarowania

go koszty poniosą w USA społecz- truciu wód gruntowych w wyniku

nież poważny wzrost przestępczości

Taka budowa trwa miesiącami.

przestrzennego, w tym na terenach

ności lokalne – skażenie wody, po- wierceń, łamaniu przepisów, emi-

i handlu narkotykami. Prawdziwa

Oznacza całodobowy ruch tysięcy

wietrza, środowiska, zagrożenie dla sjach metanu i innych, szkodliwych

epidemia heroiny zbiera swoje żni- mieszkaniowych, pod warunkiem,

zdrowia ludzi będzie ceną za tańszy substancji – nie tylko z samych od- gigantycznych ciężarówek, suną- wo – w ubiegłym roku w niewielkim że zachowane zostaną pewne stre-gaz dla Europy. Lobbing firm pro- wiertów, ale również ze stacji kom- cych jedna za drugą, ciągłe oświe- Williamsport z powodu przedawko- fy buforowe”. Obywatele oraz spo-dukujących gaz z łupków jest jed- presorów, basenów na płyn szcze- tlenie terenu bardzo silnymi haloge- wania zmarło 14 osób.

łeczności lokalne zaskarżyły prze-

nak bardzo silny.

linujący i gazociągów. Na 1082 nami, jak również potworny hałas.

pisy, które zabraniały też lekarzom

odwierty, które powstały od począt- Kiedy zaczyna się eksploatacja nie- „To jest jak tsunami”

informowania pacjentów o wpływie

Nadzieja w tym, że inne kraje wy- ku 2014 r., w 30% stwierdzono róż- wiele ulega poprawie. Znikają cię-

chemikaliów używanych do szczeli-

ciągną wnioski z lekcji, którą ode- nego rodzaju naruszenia. Ważnym żarówki, buduje się za to gazocią- powiedziała nam Barbara

nowania na ich zdrowie.

brały Stany Zjednoczone – woda problemem jest również ogrom- gi, wycinając setki tysięcy drzew, To chyba najdoskonalsze określenie

pitna musi być absolutnym priory- ne zużycie wody oraz powstające co powoduje nieodwracalne skut- łupkowej rewolucji.

Sąd Najwyższy Stanu Pensylwania

tetem.

w procesie odpady powydobywcze ki dla całego ekosystemu, powo-

orzekł, że niektóre kluczowe części

duje niekontrolowaną erozję gleby Koszmarna codzienność mieszkań- tego prawa w sposób fundamental-

Kate De Angelis, aktywistka zajmu- ciekłe i stałe, w tym również te ra- i coraz bardziej groźne w skutkach ców, którzy często zainwestowali ny kłócą się z oczekiwaniami miesz-jąca się kwestiami energetyczno-kli- dioaktywne. Zdarzają się wypad- powodzie. Koszty – poza przyro- dorobek całego życia lub nawet kil- kańców, są niezgodne ze stanową matycznymi w organizacji Friends ki – nieszczelności, wycieki, pożary dą – ponoszą lokalne społeczności ku pokoleń w kupno domów w tej konstytucją oraz poprawką do usta-of the Earth wyjaśniła, że Senator czy eksplozje. Wszystko to odbywa i cały stan. Z publicznych pieniędzy do niedawna rajskiej okolicy, obca wy o ochronie środowiska (Envi-Markey walczy o zakaz ekspor- się nie tylko na ziemiach prywat- odbudowywane są drogi, zerwane jest właścicielom ziem dzierżawio- ronmental Rights Amendment),

tu gazu skroplonego ze względów nych, lecz także na obszarach chro- mosty i zniszczone budynki.

nych pod odwierty, mieszkających które gwarantują obywatelom “pra-

ekonomicznych, a nie ekologicz- nionych Lasów Stanowych (State

w miastach czy wręcz innych sta- wo do czystego powietrza, czystej

nych – chciałby bowiem zatrzy- Forest Land).

Biolodzy uważają, że w górskich nach. Dla nich to czysty zysk – ceny wody i zachowania naturalnych,

mać tani gaz dla USA. Argument W stanowym Departamencie strumieniach i rzekach już za trzy, ziemi, po udokumentowaniu po- krajobrazowych, historycznych i es-

o wpływie na zmiany klimatu nie Ochrony Przyrody i Zasobów Na- cztery lata może całkowicie znik- tencjału złoża Marcellus Shale gwał- tetycznych wartości środowiska na-ma w dyskusji siły przebicia, tym- turalnych odbyliśmy kolejne spo- nąć życie, wytrute przez toksycz- townie wzrosły, w przeciwieństwie turalnego”.

czasem to ten właśnie aspekt jest tkania. Kurt Klapkowski (dyrektor ne związki chemiczne trafiające do domów, których wartość spadła

dla jej organizacji niezwykle istotny. Bureau of Oil & Gas Planning and z odwiertów. Filtry sedymentacyj- praktycznie do zera. Gdyby nawet Otwiera to szansę na skuteczną Emisje metanu w procesie wydoby- Program Managment, Departament ne, które maja zapobiegać spływa- ktoś zdecydował się na ich kupno, walkę ze szczelinowaniem hy-cia i skraplania gazu są ogromne, co of Environmental Protection) oraz jącym z gór zanieczyszczeniom banki nie chcą udzielać kredytów draulicznym za pomocą lokalnego potwierdza np. raport Roberta Ho- Dan Devlin (stanowy leśnik w Bu- wyglądają jak wypełnione bliżej na nieruchomości w tej okolicy.

ustawodawstwa.

5

Być może efektem

ostatecznym będzie

wprowadzenie zakazu

Na razie udało się doprowadzić naj-

To nauka zatrzymała

pierw do moratorium, a ostatecznie

do zakazu w stanie Nowy Jork. To

ogromny sukces aktywistów – mie-

liśmy zaszczyt poznać ich relacje

z pierwszej ręki. W Ithace spotkali-

szczelinowanie w Nowym Jorku

śmy się m.in. z Karen Edelstein i Jo-

sephem Wetmorem, Sarą Hess i jej

mężem Jeffem Furmanem, Irene We-

iser, Stefanem Sendersem, w Seneca

ważny raport z kanadyjskiej pro- element: gubernator, który chciał Market Project – a także przeciwko

Lake z Josephem Campbellem, Lou

Dr Sandra

wincji Quebec.

słuchać nauki i miał odwagę prze- składowaniu zwiercin i płuczki po

Damianim i lokalnym dziennika-

Steingraber

ciwstawić się przemysłowi nafto- szczelinowaniu.

rzem Peterem Mantiusem, na Uni-

Cztery niezależne zespoły na- wemu i gazowemu w czasie, gdy

wersytecie Cornell z kolei z dzielny-

ukowców specjalizujących się inni przywódcy polityczni, jak się Odkąd gdy zajmujemy się tymi

mi kobietami Ellen Herrison, Joanne

Fragmenty prze- w dziedzinie zdrowia publiczne- wydaje, przyjęli politykę kapitula- różnymi planami i projektami, za-

Cipolla-Dennis i Marie McRae, które

mówienia wy- go przyjrzały się danym i doszły cji i ustępstw. Wymagało to guber- kres naszej pracy znacznie się po-

przyczyniły się do zakazu wydoby-

głoszonego przez dr Sandrę do tych samych wniosków: frac- natora z wizją, który potrafił wy- szerzył i stała się ona bardziej zde-

cia w mieście Dryden. Wszyscy oni

Steingraber w Hotelu Hilton w king wiąże się ze znanymi i nie- obrazić sobie gospodarkę Nowego centralizowana. Lecz na szczęście

opowiadali nam o swojej nierównej,

Albany podczas przyjęcia dla znanymi zagrożeniami dla zdro- Jorku wolną od najnowszego nie- zakres naszych umiejętności rów-

ale skutecznej walce o ochronę środo-

uczczenia zwycięstwa w wal- wia publicznego i środowiska, od dorzecznego pomysłu wyrywania nież się poszerzył. Dużo się na-

wiska, zdrowia i jakości życia.

ce o wprowadzenie zakazu którego zdrowie publiczne zależy. z ziemi coraz większych ilości pa- uczyliśmy w ciągu ostatnich pię-

ciu lat, sprawdziliśmy się w boju

Nowojorscy aktywiści mają wsparcie

szczelinowania hydrauliczne- Lecz powiedzmy to jasno: sama liw kopalnych, a następnie pusz- i mamy wiatr w żaglach. Wygramy

naukowców ze stanowych instytucji

go (frackingu) w stanie Nowy nauka nie zatrzymała szczelino- czania ich z dymem.

walkę przeciwko planom budowy

naukowych. Na Uniwersytecie Cor-

Jork. Opublikowane za zgodą wania. Dane z raportów otrzy- Gubernatorze Cuomo, nigdy Cię infrastruktury gazowej. Gramy po

nell wykłada profesor Anthony In-

redakcji EcoWatch.com.

mały ogromne wsparcie ze strony nie spotkałam. Lecz w ciągu ostat- to, aby wygrać.

graffea, współautor opublikowanej

W 2008 roku, gdy wprowadzano dobrze poinformowanego ruchu nich pięciu lat – oprócz mojego

w 2011 roku pracy naukowej “Cor-

nasze pierwsze moratorium, stan obywatelskiego, którego uczestni- męża – byłeś osobą, której poświę- Wchodząc w następną fazę naszej

nell Study”. To pierwsze studium

wiedzy na temat zagrożeń i szkód cy przekazali dowody naukowe ciłam najwięcej uwagi. Dziękuję Ci. walki, bądźmy naprawdę szcze-

które wykazało, że gaz łupkowy

związanych z wydobyciem gazu mediom, Departamentowi Ochro- Dziękuję Ci za zaskakujący zwrot rzy i nie mitologizujmy naszych

w czasie całego cyklu jego produk-

łupkowego był bardzo ograniczo- ny Środowiska oraz wybranym akcji w naszej historii. Dziękuję Ci, dotychczasowych osiągnięć. Pa-

cji jest paliwem bardziej brudnym

ny. Nauka o frackingu była ogrom- w wyborach urzędnikom, w tym że w ostatnim rozdziale okazałeś trzy na nas teraz cały świat i chce

od węgla. Profesor Ingraffea wy-

nym akwenem ignorancji i niewie- samemu gubernatorowi.

się – Boże, cóż to była za fascynu- poznać nasz sekret. Nie bądźmy

jaśniał nam, dlaczego eksploatacja

dzy, a na dalekich brzegach tego

jąca historia! – naszym bohaterem. wyjątkowi. Nie mówmy, że nowo-

gazu łupkowego powinna być za-

akwenu znajdowało się coś, co To ludzie, zwykli obywatele, mó- Dziękuję.

jorscy aktywiści antyłupkowi są

kazana na poziomie globalnym. Wę-

wyglądało na niewyraźne oznaki wili władzy o prawdzie naukowej.

nieustraszeni i niezmordowani. W

glowodory niekonwencjonalne to

zniszczenia.

Osiągnęliście to wszyscy razem na Ta nasza historia – rzecz jasna – rzeczywistości, przez dużą część

ostatnia generacja paliw kopalnych

dwa sposoby.

jeszcze się nie zakończyła.

czasu byliśmy wystraszeni i bardzo

dostępnych na ziemi – jeśli je zuży-

W miarę upływu lat te oznaki sta-

zmęczeni.

jemy, następne pokolenia zostaną

wały się coraz bardziej czytelne. Do Po pierwsze, zaprosiliście naukow- Ja sama za kilku minut wyjeżdżam

bezpowrotnie pozbawione tego źró-

roku 2012, kiedy opublikowany zo- ców do swoich społeczności – do do sądu w mieście Reading poło- Czy mam rację?

dła energii. Metoda wydobycia, któ-

stał poprawiony szkic Uzupełnia- swoich kościołów, ratuszów, szkół, żonego nad brzegami jeziora Se- Nasz sekret polegał na tym, że

rą pomógł stworzyć, jest technologią

jącego Oświadczenia o Ogólnym izb handlowych i klubów rotariań- neca w stanie Nowy Jork, gdzie mimo wszystko szliśmy dalej. Na-

tak dalece ingerującą w środowi-

Wpływie na Środowisko (Supple- skich. Tak więc przez dwa lata nie- czterdzieści osób będzie dzisiaj są- uczyliśmy się, jak się wzajemnie

sko, że może spowodować całkowi-

mental Generic Environmental Im- którzy z nas – doktorów i magi- dzonych w związku z udziałem wspierać i słuchać nawzajem. I na-

te zniszczenie Ziemi i wody. Wiąże

pact Statement – sGEIS), było oko- strów – spędzili wiele piątkowych w kampanii nieposłuszeństwa oby- dal zamierzamy to robić, gdy ru-

się również z produkcją ogromnej,

ło 60 badań zrecenzowanych przez wieczorów i niedzielnych popo- watelskiego w celu powstrzymania szamy do nowej walki przeciwko

niemożliwej do utylizacji ilości od-

środowisko naukowe. Potem na- łudni w różnych małych miastach budowy olbrzymich zbiorników projektom budowy infrastruktury

padów. Jej wpływ na zmiany klima-

stąpił zdumiewająco gwałtowny w północnej części stanu Nowy gazu łupkowego pod powierzch- gazowej.

tyczne jest tak ogromny, że dopro-

wzrost.

Jork, robiąc prezentacje w Powerpo- nią jeziora. Ten nikczemny plan

wadzić może do końca cywilizacji.

zakłada przekształcenie starych, Drodzy przyjaciele, zmierzam teraz

Dwa lata później, gdy Departa- incie i przedstawiając dane widow-

niom składającym się ze zwykłych kruszących się kawern solnych do sądu, by wesprzeć obrońców je-

„To się po prostu nie opłaca. Wpływ

ment Zdrowia stanu Nowy Jork ludzi i członków zarządów miast.

w zbiorniki magazynujące ogrom- ziora Seneca. Jest to ciężka walka,

na klimat, środowisko i zdrowie lu-

wydał swój końcowy przegląd sta-

ne ilości metanu, butanu i propanu. lecz jadę z tą wiedzą: nasze skały są

dzi jest tak olbrzymi, że nie mamy

nu wiedzy na temat wpływu frac- Każdy kościół i ratusz stał się semi- Z kawern solnych jeziora Seneca w nienaruszonym stanie, a stan No-

czasu na dalsze zastanawianie się.

kingu na zdrowie publiczne, liczba narium. Do kadry podróżujących gaz łupkowy będzie wtłaczany do wojorczyków jest – i na zawsze po-

Każdy dolar wydany na tę techno-

badań opublikowanych w recenzo- naukowców i specjalistów w dzie- rurociągów – w tym, być może, do zostanie – niezeszczelinowany.

logię to dolar mniej na odnawialne

wanych czasopismach naukowych dzinie zdrowia publicznego należeli tego, przeciwko któremu walczy-

źródła energii – naszą jedyną szansę”

przekroczyła 400. Prace te wyka- między innymi: Tony Ingraffea, Bob cie– i przesyłany dalej przez stacje

– powiedział nam profesor.

zują, że fracking zanieczyszcza po- Howarth, Adam Law, Bill Podulka, kompresorowe. W tym – być może Dr Sandra Steingraber jest biolo-

wietrze (szczególnie benzenem) Larysa Dyrszka, Kathy Nolan, Mary – tę, przeciwko której walczycie.

giem, za swoje osiągnięcia w dzie-

„Szczelinowanie

i zatruwa wodę. Pokazują, że nowe Menapace, Sheila Buskin i Yuri Gor- Gaz z kawern solnych jeziora Se- dzinie ochrony środowiska została

hydrauliczne dla ropy

szyby przeciekają. Pokazują, że sta- by oraz wielu innych.

neca nie jest przeznaczony dla nas. uhonorowana Carson Leadership

Award i 17 Annual Heinz Foun-

i gazu łupkowego to

re szyby przeciekają. Pokazują, że Drugim sposobem rozpowszech- Stacja końcowa rurociągu znajduje dation Award. Zajmuje się wpły-

samobójstwo!”

cement nie jest substancją nieznisz-

się setki mil dalej, a stojące za tym

czalną i nie zawsze może wytwo- niania wiedzy naukowej wśród lu-

wem czynników środowiskowych

dzi i przez ludzi, był proces zgła- wszystkim przedsiębiorstwo z Tek-

Możliwość zobaczenia na własne

rzyć wiecznie trwałe uszczelnienie

na zdrowie. Jest współzałożycielką

szania uwag przez członków sasu, Crestwood Midstream, poin-

oczy jak naprawdę wyglądają pady

izolujące strefę szczelinowania od

organizacji New Yorkers Against

społeczeństwa. Przypominacie so- formowało swoich inwestorów, że

z odwiertami, jakie zmiany – choć-

wszystkiego co powyżej.

zamierza przekształcić jeziora Fin- Fracking i Concerned Health Pro-

by w krajobrazie, wprowadza pro-

bie 30 Days of Fracking Regs (30 dni

fessionals of New York, a także peł-

Badania wykazują, że ogrom-

ger w terminal gazowy dla całej

ces szczelinowania, jak zmieniają

przepisów dotyczących szczelino- północno-wschodniej części nasze- ni rolę doradcy naukowego organi-

się warunki życia ludzi na terenach

ne ilości metanu wyciekają pod- wania)? Czy pamiętacie tamte dni? go kraju.

zacji Americans Against Fracking.

objętych wydobyciem, to wiedza i

czas wiercenia i szczelinowania, Kilku z nas przedstawiło wyniki

Była kilkukrotnie aresztowana za

doświadczenie bezcenne, a niedo-

co stanowi poważne zagrożenie badań, jak ścieżki bułki tartej na ta- Nasza następna batalia skierowa- udział w kampanii nieposłuszeń-

stępne w żadnej innej formie. To

dla klimatu. Zawierają również lerzu, a wy wszyscy z tego korzysta- na jest przeciwko infrastrukturze stwa obywatelskiego przeciwko

dla nas również mocny argument

dowody na możliwe zagroże- liście. W ten sposób, jak również na związanej z frackingiem – od je- magazynowaniu gazu w kawer-

w relacjach z decydentami i firma-

nia zdrowotne, w tym dla kobiet inne sposoby, wysłaliśmy do Alba- ziora Seneca po Port Ambrose, od nach solnych jeziora Seneca.

mi wydobywczymi w Polsce, któ-

w ciąży i noworodków.

ny (stolica stanu Nowy Jork – przyp. rurociągu Konstytucji (Constitu-

re często powołują się na przykład

Początkowe niewyraźne migotanie tłum.) 240 000 dobrze przygotowa- tion pipeline) po Dominion New Fot: Flickr by CREDO.fracking

USA jako argumentu na rzecz po-

świadczące o niebezpieczeństwie nych, opartych na rzetelnej wiedzy

szukiwania i eksploatacji gazu łup-

stało się jasnym ostrzegawczym naukowej komentarzy. Przemówiły

kowego w naszym kraju. Odwołu-

blaskiem latarni morskiej.

one bardzo głośno.

ją się oni często do naszego braku

Sama nauka to tylko mnóstwo

doświadczenia i nieznajomości te-

Wnioski Departamentu Zdrowia czarnych kropek na matematycz-

matu w praktyce. „Byliście w Ame-

stanu Nowy Jork – że wykonywa- nym wykresie. Jak zapis na pięcio-

ryce? Nie? No właśnie! „Gasland”

ne obecnie operacje szczelinowa- linii, leżący na półce, nie stanie się

kłamie, trzeba to zobaczyć na wła-

nia nie są bezpieczne oraz że nie piosenką, dopóki ktoś nie weźmie

sne oczy, żeby zrozumieć.”

ma gwarancji, iż jakiekolwiek ramy

prawne mogą zagwarantować partytury i nie zaśpiewa jej z nut.

I zaśpiewaliście ją! Poinformowa-

Zobaczyliśmy. I zrozumieliśmy

ich bezpieczeństwo – zgadzają się

z konkluzjami przeglądów litera- liście swoich przyjaciół i sąsiadów

Tekst jest skróconą wersją artykułu

tury przeprowadzonych przez trzy o wynikach badań, i w ten sposób

opublikowanego na stronie interneto-

inne zespoły naukowe. Wśród nich przesunęliście wskazówkę opinii

wej kampanii „Obywatele kontrolują”

znajdują się: kompendium wyni- publicznej. Zmieniliście samo prze-

Instytutu Spraw Obywatelskich.

ków badań sporządzone przez mój znaczenie.

własny zespół, organizację Concer- Lecz nawet gromki chór głosów

Paulina Lota jest ekspertką ds.

ned Health Professionals of New obywateli, posiadających rozle-

rzecznictwa w INSPRO w projek-

York, analiza statystyczna orga- głą wiedzę i zainspirowanych na-

cie „Obywatele kontrolują – straż-

nizacji Physicians, Scientists and uką, nie wystarczył, aby zabronić

nicy dobrej energii”.

Engineers for Health Energy oraz szczelinowania. Był jeszcze jeden

6

Transatlantycki dialog o gazie łupkowym

Oczekuje się, że Stany zjednoczo- dla przemysłu gazowego i naf- się przede wszystkim z wody i oko- 2014 roku obowiązuje ono na czas

ne staną się jednym z najwięk- towego. Nowy raport kończy się ło 0,5% dodatków chemicznych nieokreślony. Nie tylko organizacje

szych światowych producentów konkluzją, że gaz łupkowy emi- (reduktorów tarcia, środków prze- ekologiczne stanowczo sprzeciwia-

ropy naftowej. Łupkowa bonanza tuje większe ilości metanu (moc- ciwrdzewnych oraz zabijających ją się wydobyciu gazu łupkowego.

nie tylko zapewnia USA tanie pa- nego gazu cieplarnianego), niż mikroorganizmy). Ponieważ (w Metodzie szczelinowania hydrau-

liwo kopalne, które pobudza roz- gaz konwencjonalny, lecz wciąż o zależności od wielkości obszaru) licznego przeciwstawiają się przede

wój amerykańskiej gospodarki. wiele mniej od węgla.

zużywa się miliony litrów wody, wszystkim lokalni mieszkańcy z po-

Krajowa produkcja ropy łupkowej

oznacza to, że pod powierzchnię wodu negatywnego wpływu tego

i gazu łupkowego zmniejsza rów- Najobszerniejsze jak do tej pory ziemi trafiają setki tysięcy litrów rodzaju działalności na społeczno-

nież zależność tego kraju od zagra- badanie wycieków metanu z gazu substancji chemicznych. Pomimo, ści. Jest to zjawisko, któremu Euro-

nicznych źródeł paliwa, takich jak łupkowego, zainicjowane przez że większa część wody jest wyko- pejczycy powinni uważnie się przyj-

Irene Hahn-Fuhr

Bliski Wschód czy Wenezuela. Naj- Environmental Defense Fund rzystywana ponownie (recycled) i rzeć ze względu na inne warunki

ważniejszymi obszarami produkcji (EDF) i opublikowane w czasopi- dodatki stają się bardziej przyjazne geologiczne i większe zaludnienie.

gazu łupkowego są stany takie jak: śmie naukowym „Proceedings of środowisku, kwestie te są nadal

Pensylwania, Dakota i Teksas.

the National Academy of Sciences”,

Z uwagi na wątpliwości co do wielu

pokazuje, że emisje lotne podczas kontrowersyjne.

aspektów szczelinowania oraz nie-

Nic więc dziwnego, że rząd Oba- najważniejszych stadiów produkcji

pewnej dostępności gazu łupkowe-

my odnosi się do gazu łupkowe- gazu ziemnego są znacząco niższe Trzęsienia ziemi

go w przyszłości, warto rozważyć

go z pewną dozą entuzjazmu. Jeśli od podanych w krajowej inwenta- Operacje szczelinowania hydrau- w Europie, jak najlepiej zainwesto-

mowa o paliwach kopalnych, spa- ryzacji emisji EPA (które już były licznego stale powodują zdarze- wać zasoby naukowe i gospodarcze.

lanie gazu łupkowego daje nadzie- dość niskie). Studium oparte jest na nia mikrosejsmiczne, które są zbyt Przede wszystkim należy zaprze-

ję na relatywnie czyste i tanie źró- danych z bezpośrednich pomiarów małe, aby można je było odczuć – stać subsydiowania przemysłu pa-

dło energii.

w 190 lądowych miejscach wydo- chyba że za pomocą wrażliwych liw kopalnych. Jeśli przyjrzymy się

Klaus Linsenmeier

bycia gazu ziemnego w całym kra-

ogromnemu sukcesowi niemieckiej

Jednak Ameryce także braku-

instrumentów. Wykorzystywane

ju i szacuje wskaźnik wycieku na są one często do określenia pozio- transformacji energetycznej, staje się

Polska znajduje się obecnie w je kompleksowej strategii energe- 0,42% produkcji gazu. Badanie EDF mego i pionowego zasięgu szczeli- jasne, że energie odnawialne są pod krytycznej i skomplikowanej sy- tycznej. Podejście programowe: nie uwzględniło jednakże całego nowania. Jednak w 2012 roku miały każdym względem lepszą alternaty-tuacji – musi podjąć decyzję w „Wszystkie z powyższych” („All łańcucha dostaw gazu ziemnego i miejsce trzy przypadki wstrząsów wą dla jakiegokolwiek rodzaju paliw sprawie swojej przyszłej naro- of the above”) pozostawia wybór planowane są następne badania w spowodowanych przez szczelino- kopalnych – zarówno jeśli chodzi o dowej strategii energetycznej. najlepszego źródła energii rynko- celu oszacowania wycieków w in- wanie (tzw. sejsmiczności indu- wpływ na zdrowie publiczne, kli-Dyskusja o możliwościach i po- wi. Niemniej jednak Prezydent nych częściach systemu.

kowanej) wystarczająco silnych, mat, jak również – jak udowadnia-

tencjale wydobycia gazu łupko- Obama próbuje wpływać na kwe-

by mieszkańcy USA je odczuli. ją to niedawne doświadczenia – z

wego w Polsce spowodowana stie związane z emisją CO . Admi-

2

Według U.S. Geological Survey, punktu widzenia miejsc pracy, a tak-

jest troską o harmonijny i zrów- nistracja Obamy uważa, że rozwój

wstrzykiwanie ścieków po szczeli- że całościowego rozwoju gospodar-

noważony koszyk energetyczny, wydobycia gazu łupkowego przy-

nowaniu do głębokich szybów na czego. Kraje, które rozwijają te no-

Autorzy raportu

narodową niezależność i bezpie- czyni się do redukcji emisji gazów

odpady (disposal wells) może wy- woczesne technologie alternatywne,

czeństwo, rozwój gospodarczy cieplarnianych. W 2012 roku emi-

woływać nieco większe wstrząsy, zaczną w najbliższej przyszłości czer-

uważają, że gaz

lub jakość konsultacji społecz- sje dwutlenku węgla w USA spa-

gdy woda produkcyjna jest wpom- pać korzyści z innowacyjności.

nych. Ożywionym debatom na dły do poziomu najniższego od 20

łupkowy mógł-

powywana blisko już obciążonego

temat wydobycia gazu łupkowe- lat. Argumentują oni, że zastąpienie

uskoku. Z tego powodu, po serii Ożywienie współpracy

by być uznany za

go towarzyszy duża nadzieja na spalania węgla gazem łupkowym

niewielkich trzęsień ziemi, w 2011 transatlantyckiej na rzecz

„polską bonanzę” na wzór „ame- będzie korzystne dla zdrowia jed-

ekologiczne źró-

roku w środkowym stanie Arkan- Zielonej Gospodarki

rykańskiej rewolucji łupkowej”, nostek i całego społeczeństwa.

sas wprowadzono moratorium na

dło energii tyl-

kojarzonej ze znacznym rozwo-

składowanie ścieków po szczeli- Zarówno Europa, jak i Stany Zjed-

jem społeczno-gospodarczym.

Technologie wydobycia

ko w przypadku

nowaniu w podziemnych szybach. noczone mogą poszczycić się re-

gazu łupkowego

Szczelinowanie na wielką skalę po- gionalnymi sukcesami w dzie-

Fundacja im. Heinricha Bölla (HBS)

wprowadzenia

zostaje nadal kwestią wywołującą dzinie niskoemisyjnego wzrostu

– jako forum dialogu zielonej poli- Eksploatacja gazu łupkowego nie

poważne obawy w odniesieniu do gospodarczego. Transatlantycka

tyki – uznała, że otwarta wymiana jest nowym wynalazkiem. Pierw-

bardzo rygory-

przemysłu łupkowego.

Sieć Energetyczno- Klimatyczna

transatlantycka na temat wszyst- sze wydobycie tego surowca miało

stycznych regula-

(Transatlantic Energy and Climate

kich złożonych aspektów wydoby- miejsce w mieście Fedonia w stanie

Network) Fundacji im. Heinricha

cia gazu łupkowego ma kluczowe Nowy Jork w roku 1821, w płytkich

Jaki kierunek obrać?

cji prawnych.

Bölla skupia po obu stronach Atlan-

znaczenie dla rzetelnej debaty po szczelinach pod niskim ciśnieniem.

Wydobycie gazu łupkowego me- tyku środowiska opiniotwórcze i

obu stronach. Z tego powodu biura Wiercenia poziome rozpoczęły się

todą szczelinowania hydrauliczne- eksperckie wspierające transforma-

HBS w Warszawie i Waszyngtonie w latach trzydziestych. W roku W Europie, w 2014 roku badanie na- go zapewnia Stanom Zjednoczo- cję w kierunku gospodarki nisko-

zorganizowały we wrześniu 2014 1998 U.S. Mitchell Energy prze- ukowców z Uniwersytetu w Man- nym tanie źródło energii i sprawia, emisyjnej, która zapewnia tworze-

studyjną wizytę do Stanów Zjed- prowadziła pierwsze ekonomicz- chesterze zaowocowało raportem że kraj ten jest mniej zależny od nie zrównoważonych miejsc pracy, noczonych, aby umożliwić polskim ne szczelinowanie skał łupkowych „First full life cycle assessment of zagranicznych dostawców paliwa. wzmacnia lokalne gospodarki i po-ekspert(k)om od polityki energe- z użyciem płynu szczelinowego shale gas used for electricity genera- Z tego powodu przemysł i eksper- maga w walce ze zmianą klimatu.

tycznej, aktywist(k)om oraz dzien- (slick-water fracturing). Od tego tion” (Pierwsza pełna ocena całego ci w dziedzinie bezpieczeństwa z Sieć Klimatyczna promuje dialog nikarzom i dziennikarkom głęboki momentu boom łupkowy rozprze- cyklu życia gazu łupkowego), któ- entuzjazmem popierają przemysł transatlantycki m.in. poprzez orga-wgląd w konsekwencje wydoby- strzenił się w całym kraju. Ostatnie ry zawiera ocenę dziewięciu czyn- łupkowy. Jakkolwiek technologia nizowanie wystąpień publicznych, cia gazu łupkowego dla lokalnych innowacje technologiczne (i wzrost ników środowiskowych mających szczelinowania przy eksploatacji wizyt studyjnych, dyskusji przy społeczności. Poprzez serię spotkań cen konwencjonalnej ropy i gazu) wpływ na globalne ocieplenie. Ana- gazu łupkowego stosowana jest w okrągłym stole, programów Clima-z urzędni(cz)kami, ekspert(k)ami umożliwiły dynamiczny rozwój logicznie do wyników podobnych USA na ogromną skalę, zbyt mało te Media Fellowship i szeroką pu-

oraz decydent(k)ami, jak również przemysłu łupkowego w USA, któ- badań, jego autorzy stwierdzają w wiemy o jej wpływie na zdrowie blikację raportów energetycznych przedstawiciel(k)ami lokalnych ciał rego jesteśmy obecnie świadkami.

podsumowaniu, że wpływ gazu publiczne, środowisko i klimat. w całych Stanach Zjednoczonych

ustawodawczych, instytucji nad-

łupkowego w Wielkiej Brytanii na Dostępność tego niekonwencjo- i Europie.

zorczych, biznesu, organizacji eko- Gaz łupkowy a klimat

ocieplenie klimatu byłby w dużym nalnego gazu w przyszłości jest

logicznych oraz obywatelskich grup

stopniu zbliżony do wpływu gazu również przedmiotem kontrower- Tak więc Marcellus Study Tour 2014

nacisku, wizyta ta dała im możli- Jednakże wydobywanie i używa- konwencjonalnego wydobywanego sji. Niektórzy eksperci twierdzą, była jednym z działań, poprzez któ-

wość przyjrzenia się, w jaki sposób nie gazu łupkowego może wpły- na Morzu Północnym. Jednak po- że będzie on napędzał amerykań- re Fundacja im. Heinricha Bölla pro-rozwój przemysłu gazu łupkowego wać negatywnie na środowisko tencjalne negatywne oddziaływanie ską gospodarkę przez dziesięcio- muje tworzenie międzynarodowej

w ostatnich latach wpłynął na lokal- – na skutek wycieku chemikaliów gazu łupkowego na klimat będzie lecia, inni uważają, że łupkowe el- sieci profesjonalistów oraz otwarty ne gospodarki, infrastrukturę pu- używanych do szczelinowania silniejsze w przypadku braku kon- dorado zakończy się w przeciągu i uczciwy dialog na temat strategii

bliczną, grunty publiczne i środowi- oraz ścieków do zasobów wod- troli lotnych emisji metanu oraz ni- obecnej dekady.

dotyczących zrównoważonej ener-

sko naturalne. A więc w skrócie – co nych, ulatniania się gazów cieplar- skich wartości średniego wydoby-

getyki. Mamy nadzieję, że jej rezul-

wiemy do tej pory?

nianych (metanu i innych) podczas cia z jednego otworu wiertniczego. Wobec sukcesu amerykańskich taty stanowią interesujące źródło

wydobycia oraz skażenia spowo- Pod trzema względami gaz łupko- łupków, niektórzy spodziewają się informacji dla transatlantyckiej dys-

Amerykańska rewolucja

dowanego niewłaściwym przetwa- wy szkodzi bardziej niż węgiel. Jest globalnego boomu. Szacuje się, że kusji o gazie łupkowym.

rzaniem gazu ziemnego. Zapobie- bardziej toksyczny dla organizmów Chiny posiadają największe świa-

łupkowa – modelowy

ganie skażeniom jest o tyle trudne, żywych w środowisku lądowym i towe zasoby tego paliwa. Również

przykład

że operacje wydobycia gazu łup- powoduje powstawanie większego wiele krajów europejskich rozważa Irene Hahn-Fuhr jest dyrektor-

ką biura Fundacji im. Heinricha

Gaz łupkowy zaczął nabierać coraz kowego są pod tym względem smogu fotochemicznego niż inne poszukiwanie i eksploatację wła- Bölla w Warszawie.

większego znaczenia, jako ważne niezwykle zróżnicowane – nawet opcje. Autorzy raportu uważają, że snych zasobów gazu łupkowego.

źródło gazu ziemnego w Stanach pomiędzy różnymi szybami w ra- gaz łupkowy mógłby być uznany Korzyści i zagrożenia związane z

Zjednoczonych, od początku bie- mach tego samego projektu. Pro- za ekologiczne źródło energii tyl- produkcją gazu łupkowego różnią Klaus Linsenmeier jest dyrektorem żącego stulecia. W roku 2000 sta- cesy, które redukują skażenie pod- ko w przypadku wprowadzenia się znacznie w zależności od kraju. europejskiego biura Fundacji im.

nowił zaledwie 1% całej produk- czas wydobycia w jednym miejscu, bardzo rygorystycznych regulacji Z tego powodu Europejczycy po- Heinricha Bölla w Brukseli. W lacji gazu w USA; w roku 2010 było mogą okazać się niewystarczające prawnych.

winni skrupulatnie przestudiować tach 2009-2014 był dyrektorem Fun-

to już ponad 10%, i amerykańska w innym przypadku.

dotychczasowe doświadczenia z dacji im. Heinricha Bölla w Amery-

rządowa Agencja Informacji Ener- Po koniec 2010 roku amerykań- Jakość wody i powietrza

tym źródłem paliw kopalnych. Ta ce Północnej w Waszyngtonie.

getycznej (US Energy Information ska Agencja Ochrony Środowi- Do wody dodaje się chemikalia, co technologia nie wszędzie w USA Transatlantycka Sieć Klimatyczno-Administration – EIA) przewidu- ska (EPA) opublikowała nowy ma na celu ułatwienie podziemne- spotyka się z entuzjazmem. Sta- -Energetyczna jest hojnie współfinan-je, że do roku 2035 aż 46% dostaw raport, zawierający pierwszą od go procesu szczelinowania, w wy- ny takie jak Maryland i Nowy Jork sowana przez Delegaturę Unii Eu-gazu w tym kraju będzie pocho- 1996 roku aktualizację wskaźni- niku którego uwalnia się gaz ziem- wprowadziły moratoria na jej stoso- ropejskiej w Stanach Zjednoczonych dzić z gazu łupkowego.

ków emisji gazów cieplarnianych ny. Płyn do szczelinowania składa wanie – w tym ostatnim od grudnia w Waszyngtonie.

7

Trzy pytania do naukowców

w wyniku ulatniania się przedstawio- poszukiwań i wydobycia gazu łup- sytuacje mieszkańców, którzy mogą Na koniec, na decyzję w Nowym

ne w tym studium są 10 – 20-krotnie kowego. Jednakże, formalnie rzecz wykazywać symptomy związane z Jorku wpłynęło prawdopodobnie –

niższe od obliczonych na podstawie biorąc, szczelinowanie odnosi się do ekspozycją na działanie toksycznych oprócz zdrowia publicznego – wiele

bardziej kompletnych ( field-level) po- jednego elementu procesu wydoby- substancji na skutek wydobycia gazu innych czynników. Wydobycie gazu

miarów.

cia gazu ziemnego z łupków – który łupkowego.

łupkowego budzi wiele innych obaw,

jest być może mniej niebezpieczny od

Istnieje wiele powodów rozbieżno-

takich jak jego wpływ na klimat, eko-

innych aspektów wydobycia, bliżej ZW: Gubernator Andrew Cuomo

ści pomiędzy raportem Allena i in., a

logię i inne gałęzie gospodarki ważne

powierzchni ziemi. Na przykład wy- ogłosił niedawno zakaz szczelino-

większością pozostałych badań nad

dla Nowego Jorku, w tym rolnictwo i

cieki powierzchniowe, utylizacja ście- wania w stanie Nowy Jork. Była

emisjami związanymi z wydobyciem

turystykę. Uciążliwe procesy przemy-

ków i uszkodzenia obudowy szybów ogromna presja ze strony aktywi-

ropy i gazu. Po pierwsze, miejsca wy-

słowe związane z tego rodzaju eks-

stwarzają większe prawdopodobień- stów obywatelskich. W jaki spo-

brane do tego badania prawdopo-

Dr Seth B.C. Shonkoff

stwo skażenia środowiska, niż samo sób naukowcy przyczynili się do tej ploatacją paliw kopalnych po prostu

dobnie nie były reprezentatywne dla szczelinowanie hydrauliczne.

ostatecznej decyzji?

nie są w żaden sposób kompatybil-

typowego wydobycia gazu niekon-

ne z tym, czego większość Nowojor-

wencjonalnego. Studium oparto na Jeśli chodzi o przepisy i ograniczenia – Decyzja w Nowym Jorku była osta- czyków chciałaby dla swojego stanu.

relatywnie małej, nielosowej grupie prawne, mogą one jedynie złagodzić tecznie oparta na analizie literatury Wreszcie, decyzja ta nie zostałaby

szybów wyselekcjonowanych przez negatywne skutki wydobycia nie- naukowej dotyczącej wpływu wy- podjęta bez aktywności obywatelskiej

przemysł naftowy i gazowy, zamiast konwencjonalnych paliw kopalnych. dobycia gazu łupkowego na zdro- – nacisku społecznego na gubernato-

szybów wybranych losowo i nieza- Żadne regulacje nie będą w stanie wie i środowisko, przeprowadzonej ra. Niemniej jednak, możliwość po-

leżnie. Co więcej – nie jest jasne, jakie całkowicie wyeliminować wszyst- przez Departament Zdrowia stanu wołania się na rosnącą liczbę dowo-

rodzaje szybów gazowych wybrano kich negatywnych skutków ubocz- Nowy Jork (the New York State De- dów naukowych wskazujących na

do pomiarów w fazie flow-back (wy- nych związanych z działalnością tego partment of Health – NYS DOH). poważne zagrożenia dla środowiska

pływu), więc rezultaty mogą mieć przemysłu, ani sprawić, że będzie ona Raport ten przytacza powtarzające i zdrowia publicznego z pewnością

Jake Hays

niewiele wspólnego z wydobyciem bezpieczna dla pracowników, lokal- się luki informacyjne i coraz bardziej sprawiła, że podjęcie tej trudnej poli-

gazu łupkowego. Ponadto, badanie to nych mieszkańców i klimatu. Pyta- oczywiste skumulowane zagrożenia

dla ludzkiego zdrowia jako powód tycznie decyzji było dużo łatwiejsze.

Dr Seth B.C. Shonkoff i mgr Jake zajmuje się tylko emisjami w miejscu nie nie dotyczy więc spowodowania, dla rekomendacji zakazu wydoby-

Hays z PSE Healthy Energy od- wydobycia i nie uwzględnia emisji żeby było to bezpieczne, lecz jedynie, cia gazu łupkowego w stanie Nowy

powiadają na pytania Zielonych powstałych podczas całego cyklu ży- by było bezpieczniejsze. Oczywiście,

Dr Seth B.C. Shonkoff – dyrektor

Jork. Od samego początku guberna-

Wiadomości

cia gazu ziemnego. Ma to duże zna- żaden rodzaj produkcji energii nie jest

wykonawczy PSE Healthy Ener-

czenie, ponieważ emisje metanu mają wolny od skutków ubocznych – i py- tor Andrew Cuomo dawał wyraźnie gy, Oakland, Kalifornia, Wykła-

Zielone Wiadomości: W Polsce również miejsce podczas transpor- tanie brzmi, jaki stopień zagrożenia do zrozumienia, że decyzja, czy na- dowca wizytujący University of głównym źródłem energii jest wę- tu gazu ziemnego do konsumentów dla środowiska i zdrowia publiczne- leży umożliwić wydobycie gazu łup- California, Berkeley, Kalifor-giel. Gaz ziemny promowany jest poprzez kompresję, przetwarzanie, go społeczeństwo skłonne jest zaak- kowego w stanie Nowy Jork, czy też nia. Współautor rozdziału Hu-jako paliwo „pomostowe”, mogące przesył oraz dystrybucję, i badania su- ceptować.

nie, podjęta będzie na podstawie da- man Health (Ludzkie zdrowie)

przyczynić się do zmniejszenia emi- gerują, że są one o wiele większe, niż

nych naukowych, nie zaś ze wzglę- Piątego Raportu (AR5) Między-

sji gazów cieplarnianych poprzez

Przepisy w zakresie wydobycia gazu

uprzednio sądzono. Potrzeba dokład-

dów politycznych. Na szczęście, gu- rządowego Zespołu ds. Klimatu

wyparcie węgla jako źródła ener-

łupkowego powinny być oczywiście

niejszych badań – wyniki studium

bernator dotrzymał słowa i powziął

gii elektrycznej i cieplnej. Czy gaz

tak surowe, jak to tylko możliwe, a

Zmian Klimatu (IPCC). Zajmu-

Allena i in. kłócą się bowiem z rezul-

decyzję opartą na analizie ciężaru do-

łupkowy powinien być paliwem

pozwolenia powinny być przyzna-

je się zdrowiem oraz wymiarem

tatami większości innych badań nad

wodów naukowych.

„pomostowym” do czystej energii

wane w bezpośredniej proporcji do

środowiskowym i klimatycznym

emisjami metanu, szczególnie tych

w Polsce?

mocy kontrolnych. Niestety, nic nie Naukowcy w znaczący sposób przy-

przeprowadzonych przez niezależ-

działalności przemysłu naftowe-

wskazuje na to, by w Stanach Zjedno- czynili się do tej ostatecznej decyzji, go i gazowego.

– Pogląd, że gaz ziemny z łupków jest nych badaczy (tj. bez nadzoru prze- czonych nawet najsurowsze regulacje nie tylko dzięki przeprowadzonemu

„pomostem” do czystej energii przy- mysłu), dokonujących pomiarów emi- były w stanie zredukować zagrożenia badaniu, ale także poprzez odpo-

szłości, jest już nieaktualny. Był on sji field-level lub oceny emisji top-down związane z tym przemysłem do moż- wiednie przedstawienie swojego ra- Mgr Jake Hays – dyrektor Progra-propagowany przez przemysł wydo- (Zobacz: np. Pétron i in. 2012, Pétron i liwego do zaakceptowania poziomu. portu decydentom i opinii społecz- mu zdrowia Środowiskowego, bywczy i zaakceptowały go w prze- in. 2014; Karion i in. 2013; Peischl i in. Jest to częściowo spowodowane sła- nej. Wyjątkowość naszej organizacji PSE Healthy Energy, Nowy Jork szłości niektóre z dużych organizacji 2013; Caulton i in. 2014; Schwietzke in. bością instytucji kontrolnych, które (PSE Healthy Energy) polega na tym, i pracownik naukowy Weill Cor-ekologicznych. Jednakże koncepcja 2014; Schneising i in. 2014).

często cierpią na brak personelu i są ze idziemy krok dalej, niż większość nell Medical College.. Aktualnie

ta oparta była wyłącznie na fakcie, że Tak czy inaczej, większość badań niedofinansowane, a co za tym idzie uniwersyteckich laboratoriów na- jest w trakcie studiów doktoranc-gaz ziemny spala się czyściej od wę- wskazuje na to, że bezpośrednie – nie są w stanie zareagować na gwał- ukowych i przedstawiamy wyniki kich w Fordham University Scho-gla i nie brała pod uwagę szerszego przejście z węgla na gaz ziemny nie towny rozwój i złożony charakter naszych badań w miejscach, w któ- ol of Law w Nowym Jorku, gdzie kontekstu wpływu na klimat całego spowodowałoby redukcji emisji ko- tego przemysłu. Innym powodem jest rych mogą one w rzeczywisty sposób jest członkiem zarządu organi-cyklu życia tego paliwa i wszystkich niecznych dla spowolnienia zmiany to, że niektóre zagrożenia są inherent- wpłynąć na politykę energetyczną. zacji Rzeczników Prawa Środo-etapów procesu wydobycia, trans- klimatu. Co więcej, wiele studiów su- ne dla wydobycia gazu łupkowego i Nauka nie jest zawieszona w próżni wiskowego (Environmental Law portu itd. Badania emisji gazów cie- geruje, że gaz ziemny z łupków może żadne uregulowania ani ograniczenia i uważamy, że obowiązkiem i odpo- Advocates) i redakcji czasopi-plarnianych w cyklu życia gazu łup- ostatecznie okazać się bardziej nisz- prawne nie mogą sprowadzić ich do wiedzialnością naukowców jest prze- sma Environmental Law Review.

kowego zaczęły pojawiać się dopiero czący dla klimatu niż węgiel. Z tego akceptowalnego poziomu – należą do kazanie rezultatów badań zarówno Zajmuje się aspektami środowi-w roku 2011. Od tego czasu koncepcja powodu przytłaczająca większość nich wycieki z powodu nieszczelno- ogółowi społeczeństwa, jak i decy- skowymi i dotyczącymi zdrowia gazu łupkowego jako paliwa „pomo- środowiska naukowego odrzuca po- ści obudowy szybu, intensywny ruch dentom – szczególnie, jeżeli dotyczą publicznego wydobycia niekon-stowego” jest coraz bardziej kwestio- gląd, że gaz łupkowy może być pali- samochodów ciężarowych oraz wy- one zdrowia publicznego.

wencjonalnej ropy i gazu.

nowana.

wem „pomostowym”. Tak więc, aby cieki przypadkowe.

Gaz ziemny składa się głównie z me- odpowiedzieć na wasze pytanie – nie, Niemniej jednak istnieje kilka podsta-

tanu – potężnego gazu cieplarniane- gaz łupkowy nie powinien być „po- wowych wytycznych, które powinny

go, który wycieka i przedostaje się do mostem” do czystej energii w Polsce.

być przestrzegane przez każdy kraj

atmosfery podczas różnych stadiów ZW: Gaz łupkowy wydobywany jest wydobywający gaz łupkowy w celu

wydobycia i transportu. Zgodnie z za pomocą kontrowersyjnej techno- minimalizacji ryzyka – powinny one

aktualnym konsensem naukowym logii „szczelinowania” ( fracking), a zawierać przynajmniej skuteczne sys-

zawartym w ostatnim raporcie (AR5) dokładniej mówiąc – szczelinowa- temy monitorowania i rygorystycz-

Międzyrządowego Panelu ds. Zmian nia hydraulicznego. Znacie dobrze ne mechanizmy egzekwowania. Wy-

Klimatu (IPCC), w skali czasowej 100 tę technologię i ten przemysł. Jakie tyczne te powinny wykraczać poza

lat metan jest 34-krotnie mocniejszym ograniczenia prawne muszą zostać szczelinowanie hydrauliczne i proces

gazem cieplarnianym od dwutlenku wprowadzone, aby wydobycie pa- wydobycia, i obejmować końcowe

węgla, a 86-krotnie mocniejszym w liw kopalnych tą metodą było bez- opuszczenie odwiertów, które – jak

przeciągu 20 lat. Metan jest nie tylko pieczne dla pracowników, lokal- wielu zdaje się zapominać – pozo-

mocniejszy, niż początkowo sądzili nych mieszkańców i klimatu?

stają w ziemi na zawsze i z których

naukowcy, lecz również – jak wska-

nadal wycieka metan i inne odpady

zuje większość badań –podczas pro- – Po pierwsze, musimy wyjaśnić ter- produkcyjne. Potrzebna jest więk-

dukcji ropy i gazu o wiele więcej ucie- minologię. Jak słusznie zauważyli- sza przejrzystość i obowiązek pełne-

ka go do atmosfery.

ście, „szczelinowanie” ( fracking) jest go ujawnienia wszystkich substancji

skrótem dla szczelinowania hydrau- chemicznych używanych przy pro-

Godnym uwagi wyjątkiem od tych licznego, które jest metodą stymulacji dukcji oraz powstałych w wyniku

badań jest studium sponsorowane i odwiertu, używaną przez przemysł procesu wydobycia. Przed szczelino-

wspierane przez Environmental De- od dziesięcioleci (od lat czterdziestych waniem muszą być także przeprowa-

fense Fund i różne przedsiębiorstwa ubiegłego wieku). Jednak dopiero od dzone dokładne analizy stanu wyj-

naftowe i gazowe (Allen i in., 2013). stosunkowo niedawna szczelinowa- ściowego pobliskiego gruntu i wód

Badanie to sugeruje, że emisje metanu nia, wraz z innymi technologiami (np. powierzchniowym. Należy również

są w rzeczywistości o wiele niższe, niż wierceniem poziomym), używa się bezwzględnie zachować odpowied-

poprzednie szacunki amerykańskiej do wydobycia gazu ziemnego z łup- nią odległość pomiędzy miejscami

Agencji Ochrony Środowiska (EPA). ków i innych niekonwencjonalnych wydobycia gazu łupkowego a wraż-

Jego autorzy szacują, że emisje meta- formacji na skalę komercyjną. To liwymi obiektami oddziaływania, ta-

nu podczas wydobycia i produkcji w szczelinowanie hydrauliczne formacji kimi jak domy, szkoły i place zabaw.

miejscu odwiertu wynoszą zaledwie łupkowych jest problematyczne, a nie Na koniec, profesjonaliści w dziedzi-

0,42% krajowej produkcji brutto „mo- szczelinowanie jako takie. Wyrazu nie zdrowia publicznego powinni

krego” (szyby naftowe) i „suchego” szczelinowanie (fracking) często uży- być w wystarczający sposób włącze-

(szyby gazowe) gazu ziemnego. Jest wa się potocznie jako terminu ogólne- ni w prace instytucji rządowych, a

to bardzo niewielka ilość i straty gazu go w odniesieniu do całości procesu także przeszkoleni w reagowaniu na

Fot: Flickr by billb1961

8

Gaz łupkowy?

Nie, dziękujemy! za duże ryzyko

Pozostała część zwrotnego płynu Zmiany klimatu – czy

bilizują się w ochronie zagrożonej przestrzeniach. Co prawda przed

szczelinującego (od 20 do 40%) wra- gaz łupkowy jest na

przyrody. Raczej oddychają z ulgą, rozwojem wydobycia gazu łupko-

ca na powierzchnię wraz z wydo-

że odwierty są oddalone od ich wła- wego również pojawiały się inwa-

stającym się spod ziemi gazem i jako pewno dobrym „paliwem

snego podwórka, nie zdając sobie zje obcych gatunków, ale teraz skala

wysoce toksyczny odpad lub ściek pomostowym”?

sprawy, że to tylko odroczony na zjawiska i zaburzenia ekosystemów

musi być odpowiednio zutylizowa- Ponieważ gaz naturalny jest pali- krótko wyrok.

są nieporównywalnie większe.

na. Od 3 do 8% wydobytego ze zło- wem czystszym od węgla i podczas

ża gazu uwalnia się do atmosfery,

Tempo i rozmiar przekształceń,

spalania wydziela mniej gazów cie-

Te lekcje powinny służyć

powodując, wraz z oparami używa-

zniszczenia dziedzictwa przy-

plarnianych, miałby on być „pali-

wszystkim krajom: odwierty

Ewa Sufin-Jacquemart

nych substancji chemicznych, zanie-

rodniczego, spadek atrakcyjno-

wem pomostowym” w przejściu od

powinny być całkowicie zaka-

czyszczenie powietrza. Ze względu

ści regionu, upadek turystyki

węgla do energii odnawialnych, do-

zane w strefach przyrodniczo

na błędy ludzkie i technologiczne

i spadek wartości nieruchomo-

prowadzając w szybkim czasie do

chronionych.

ści zaskakują wszystkich.

Refleksje z podróży studyjnej (najwięcej w fazie cementowania znacznej obniżki CO2, jako jeden z

A jednak bardzo trudno jest ak-

odwiertu), na brak możliwości peł-

„Marcellus Shale study tour” zor-

instrumentów zapobiegania zmia- Bardzo szybko powstają bowiem tywistom ekologicznym i miesz-

nej kontroli nad podziemnym pro-

ganizowanej przez warszawskie i

nom klimatu.

rozsiane po lasach pola wydobyw- kańcom zagrożonych terenów do-

cesem szczelinowania oraz na pro-

waszyngtońskie biura Fundacji im.

cze, na każdym polu od pięciu do trzeć do świadomości decydentów

blemy z utylizacją ogromnych ilości Jednakże niektórzy uczeni wykazu-

Heinricha Bölla.

dziewięciu odwiertów. Do nich zo- politycznych i mainstreamowych

odpadów i ścieków, zbyt często do- ją, że gaz łupkowy to „pomost do stają doprowadzone naziemne lub mediów. W Polsce lasy i obsza-

Rewolucja przemysłowa i stały chodzi do zanieczyszczenia wód nikąd”, ze względu na ulatnianie podziemne gazociągi. Aby płynął ry przyrodniczo chronione są co-wzrost gospodarczy oparty na podziemnych lub naziemnych lub się dużej ilości metanu. Wątpliwe przez nie gaz, powstają potężne in- raz bardziej zagrożone. Najbardziej zużyciu paliw kopalnych niszczą do zanieczyszczenia gleby.

jest czy narzucony w USA od 2015 stalacje stacji kompresji. Dla zapew- sztandarowym przykładem jest

nasz świat, powodując zagraża-

roku wymóg stosowania na gło- nienia wody do szczelinowania hy- Roztocze, jeden z najpiękniejszych

jące życiu na ziemi zmiany klima- Stały wzrost – więcej,

wicy odwiertu technologii „green draulicznego buduje się sztuczne i najbogatszych przyrodniczo re-

tu, wielkie wymieranie gatunków więcej, szybciej, szybciej…

completion” (zielonego spalania) w zbiorniki i pojemniki na wodę oraz gionów Polski, który po wielu wy-

i wyczerpywanie się zasobów na-

pełni zniweluje ten efekt. W Polsce sieć podziemnych lub naziemnych siłkach i wydanych na dokumenta-

turalnych. Biorąc pod lupę rozwi- Wydobycie gazu łupkowego jest w każdym razie nikt o potrzebie sto- wodociągów, a jeżeli przepisy tego cję środkach, powinien otrzymać w jający się od ponad dekady sek- znakomitą ilustracją choroby na- sowania takiej technologii nawet nie nie zabraniają, powstają również tym roku status rezerwatu biosfery tor wydobycia gazu łupkowego, szych czasów, czyli gospodarki po- wspomina ‒ z lęku, iż mogło by to otwarte baseny na toksyczne płyny UNESCO. Inicjatywę podjęło parę mamy to wszystko w pigułce, i daży i stałego wzrostu gospodar- „zrazić inwestorów”…

zwrotne.

lat temu Ministerstwo Środowi-

jeszcze więcej…

czego – konsumujemy wciąż więcej

i coraz szybciej, zużywając coraz Przyroda ofiarą ludzkiej

Wycina się miliony drzew, co ma ska, dziś to samo ministerstwo chce

Przypomnijmy, że wydobywanie więcej zasobów i tworząc coraz wię-

wszechstronne, bardzo głębokie przekształcić piękne leśno-rolniczo-

gazu lub ropy z łupków (ale też z cej odpadów i zanieczyszczeń. Wy- pogoni za energią i zyskiem

konsekwencje, prowadzi do ero- -turystyczne Roztocze w rejon gór-

piaskowców, tzw. tight gas), nie dobycie gazu łupkowego wymaga Odwierty w pobliżu domostw bu- zji gleby i spływu do rzek osadów niczy wydobycia gazu łupkowego.

ma nic wspólnego z wydobywa- bowiem rosnących ilości odwier- dzą uzasadnione protesty miesz- i topniejących wód, powodując po-

niem gazu ziemnego konwencjo- tów, aby rentownie wyeksploato- kańców, szczególnie gdy jeden są- wodzie. Masowe przecinki na szosy Najwartościowszy zasób

nalnego. Tutaj nie uwalniamy gazu wać całość złoża.

siad oddaje swoją ziemię w leasing i dojazdowe, gazociągi i wodociągi naturalny Ziemi to woda

obecnego w zbiorniku podziem- W konkurencyjnej gospodarce wol- czerpie z tego zyski finansowe (cza- oraz pola wydobywcze wpływa-

nym, tylko musimy wydobyć mi-

Wszyscy wiemy, że najważniej-

norynkowej, gdzie nie zarządza się sem znaczące), a na jego ziemi, pod ją ponadto na przyrodę – do prze-

kroskopijne bąbelki gazu uwięzione

szym zasobem potrzebnym do ży-

długoterminowo cennym zasobem, nosem drugiego sąsiada, powstaje rzedzonego lasu dostają się gatun-

równomiernie w samej skale, któ-

cia jest woda. Aby się nadawała do

tylko „rzuca na rynek” wszystko co odwiert, stwarzający poważne nie- ki, które uprzednio pozostawały

rą trzeba pod ziemią rozkruszyć.

spożycia i nie powodowała groź-

się wydobywa, gwałtowny wzrost dogodności: hałas wiertni, hałas i na obrzeżach, gatunki płochliwe,

Odwiert jest najpierw pionowy, a

nych chorób, woda musi być poza

podaży gazu prowadzi do spadku pył spowodowany intensywnym potrzebujące ciszy i spokoju prze-

potem poziomy ‒ na kilka kilome-

tym czysta. Wydobycie gazu łup-

jego ceny. Produkcja gazu z każde- ruchem ciężarówek, śliskie niebez- mieszczają się w głąb lasu lub giną.

trów od pionu w kilku kierunkach.

kowego na wielką skalę jest zagro-

go odwiertu jest przy tym wysoka pieczne drogi z powodu rozpryski-

Następnie się „stymuluje złoże”,

Z dokumentu „Shale-Gas Monito- żeniem dla zasobów wody, gdyż

w pierwszym roku lub dwóch, po wanych na drogach ścieków popro-

czyli dokonuje tzw. szczelinowania

ring Report” opracowanego przez do jednego zabiegu szczelinowania

czym gwałtownie spada i pozosta- dukcyjnych, jaskrawe intensywne

hydraulicznego (ang. fracking), za-

Departament Konserwacji i Zaso- hydraulicznego potrzeba ok. 20 tys.

je przez dalszy okres eksploatacji światło (dzień i noc) z powodu pa-

tłaczając pod ziemię, pod wielkim

bów Naturalnych Pensylwanii wy- m3 wody, czyli w polskich warun-

na niskim poziomie. Dlatego, aby lącej się „flary” i oświetlenia wiertni.

ciśnieniem, ogromne ilości płynu

nika, że leśnicy borykają się jeszcze kach 1000 cystern. A złoże trzeba

utrzymać wysoki poziom produkcji Odwierty stwarzają też z czasem za-

szczelinującego, złożonego z wody,

z innym problemem: inwazją ob- stymulować wielokrotnie, używa

i przychodów, trzeba wciąż wiercić grożenie dla zdrowia sąsiadujących

piasku i mieszanki wielu chemi-

cych gatunków. Maszyny i pojazdy się do tego mieszanki wody, pia-

nowe otwory, w tempie rosnącym ludzi, z powodu zanieczyszczonego

kaliów. Płyn szczelinujący, po wy-

używane do budowy dróg, wiertni i sku i wielu różnych chemikaliów.

wraz ze spadkiem cen gazu na ryn- powietrza i wody.

płukaniu z rozkruszonej skały za-

innych instalacji wędrują między re- Niby jest ich procentowo niewie-

ku. Im więcej odwiertów, tym wię-

wartych w niej substancji, z którymi

Dlatego dynamicznie rozwija się gionami, tak jak używane do utwar- le, bo od 0,5% do 2,5%, ale jest ich

cej gazu na rynku, tym niższe ceny

wchodzi w niekontrolowane reakcje gazu, tym więcej odwiertów…

wydobycie w lasach i na oddalo- dzania i izolacji kamienie i żwiry. wystarczająco dużo, aby wracający

chemiczne, częściowo pozostaje na

nych od domostw polach, kosztem Wraz z nimi „wędrują” rośliny, in- płyn szczelinujący był silnie tok-

zawsze pod ziemią. Nie jesteśmy w W Polsce złoża łupkowe pokrywają ekosystemów i dzikiej przyrody. sekty i mikroby, które bardzo szyb- sycznym odpadem lub ściekiem, stanie dziś przewidzieć, jakie będą prawie jedną trzecią kraju. Trudno Wobec nacisku władz wspierają- ko rozwijają się wzdłuż przecinek niemożliwym do doprowadzenia tego konsekwencje w przyszłości.

sobie wyobrazić, jak wielką ilość od- cych przemysł wydobywczy, pod- na szosy i gazociągi, atakując na- do stanu wody pitnej. W Pensylwa-

wiertów trzeba by zrobić, aby je wy- ległe im władze lasów publicznych stępnie dalsze części lasu. W lasach nii podczyszczony płyn używa się

Kiedy nasze pokolenie zużyje eksploatować. Gdyby intensywność i stref przyrodniczo-chronionych Pensylwanii, tam gdzie rozwinął się do ponownego szczelinowania, ale wydobyty gaz, następne po- odwiertów była zbliżona do tej jaką mają niewielkie pole manewru, aby przemysł gazowy, leśnicy z wielkim też polewa się nim drogi leśne, aby kolenia będą sobie radziły (lub mamy na Marcellus Shale w Pensyl- oprzeć się presji potężnych i wpły- trudem i dużym nakładem kosztów je chronić przed kurzem, od czego nie) z „bąbelkującym” spod wanii, byłoby to co najmniej kilkaset wowych korporacji wydobyw- i chemii walczą z 88 obcymi inwa- drogi stają się śliskie i niebezpiecz-ziemi metanem i chemikaliami. tysięcy odwiertów.

czych. A mieszkańcy trudno mo- zyjnymi gatunkami, na wielkich ne, a opary zatruwają powietrze.

Na dawniej gęsto zalesionych wzgórzach teraz kilometrami ciągną się szerokie przecinki w lesie, z szosą oraz gazociągiem i wodociągiem, oznaczonymi metalowymi słupkami w dwóch kolorach.

Wystają liczne włazy i rury ogrodzone płotkami (fot. Barbara Siegieńczuk).

9

W regionach masowej produkcji nych gazu łupkowego, ze względu ty na terenach oznaczonych w lo-

gazu zużywa się gigantyczne ilości na spadki cen gazu na rynku i zwią- kalnych planach zagospodarowania

wody. Przed każdym polem wiert- zanej z tym zbyt niskiej rentowności przestrzennego jako przyrodnicze,

niczym, których wiele obejrzeliśmy wydobycia dla małych firm, które rolnicze czy mieszkalne. Pomimo

w Pensylwanii, stoi tablica informu- plajtują. W Pensylwanii, mimo że anulowania przepisu przez Try-

jąca kto dostarcza na odwiert wodę władze stanowe wciąż nie poradzi- bunał Konstytucyjny, nikt tych od-

i na jak duży pobór wody ze środo- ły sobie do końca z degradacją śro- wiertów nie zlikwidował i nadal

wiska ma pozwolenie. Ilości waha- dowiska po dekadach wydobycia są źródłem konfliktów lokalnych i

ją się od 1,8 do 4,5 miliona galonów węgla, teraz bezkrytycznie wspiera- przedmiotem bitew sądowniczych

dziennie (1 galon am. = ok. 3,785 ją łupkowy biznes.

lokalnych aktywistów.

litrów). Aby ograniczyć transport

wody cysternami, buduje się wko- Zagrożona demokracja

Ze względu na import gazu z Rosji,

pane w ziemię wodociągi, sztucz-

w Polsce dla promocji wydobycia

ne jeziora i metalowe zbiorniki, To wszystko dzieje się kosztem spo- gazu łupkowego wykorzystuje się

wyłącznie na potrzeby przemysłu łeczności lokalnych i mieszkańców. sytuację geopolityczną, konflikt ro-

wydobywczego.

W USA, gdzie właściciel gruntu syjsko-ukraiński i historyczną nie-

jest właścicielem minerałów zale- chęć do Rosji. Aby zdyskredytować

W procesie wydobycia gazu gających pod ziemią, łatwo było fir- ruch anty-łupkowy, oskarża się

łupkowego dochodzi do za- mom znaleźć chętnych do oddania aktywistów, że są wspierani przez

nieczyszczenia wód pitnych.

w leasing swoich ziem, w zamian za Rosję i Gazprom, czego nigdy ni- Mapa odwiertów gazu łupkowego w Pensylwanii Północnowschodniej wykonana

ręcznie przez Matta Kelso dla FracTracking Alliance. Punkty żółte: odwierty z zare-

W Pensylwanii w październiku wysokie wynagrodzenia i udziały komu nie udowodniono. Dziwne jestrowanymi anomaliami, punkty pomarańczowe: pozostałe odwierty, punkty fiole-2014 były zarejestrowane 234 przy- w zyskach z wydobytego gazu. Pro- dlaczego nie głosi się „zdrady in- towe: wydane zezwolenia pod odwierty.

padki zanieczyszczenia wody, o fesjonalny negocjator bez trudu po- teresów narodowych” wobec zwo-

czym poinformował nas przedsta- trafi zjednać i przekonać właścicieli, lenników autostrad i rozwoju mo-

wiciel Departamentu ds. Ochrony i tylko nieliczni, najbardziej uświa- toryzacji, mimo, że importujemy z

Środowiska, pan Kurt Klapkowski. domieni potrafią się oprzeć. Umo- Rosji 97% używanej ropy, znacz-

Mimo to w Polsce, na oficjalnych wy są tak formułowane, aby wła- nie więcej niż gazu, a ropa stanowi

konferencjach, publiczność regular- ściciele gruntu nie mogli ich zerwać 25% w bilansie zużywanej energii,

nie dowiaduje się od wszechobec- ani ujawnić, dlatego konflikty we- znacznie więcej niż gaz.

nego „geologa łupkowego” pana wnątrz społeczności, a nawet rodzin W USA aktywiści i zdrowy rozsą-

Pawła Poprawy, że „w USA nie od- są na porządku dziennym. Do tego dek zwyciężają w niektórych sta-

notowano do tej pory ani jednego dochodzi ryzyko korupcji, konflikty nach: dzięki ogromnej aktywno-

udokumentowanego przypadku interesów, kupione media i podda- ści mieszkańców i samorządów

zanieczyszczenia wody z powodu ne presji „Big Oil” władze lokalne lokalnych, w stanie Nowy York w

wydobycia gazu łupkowego; był co i stanowe. Jak nam powiedziała w grudniu 2014 roku gubernator An-

prawda jeden przypadek w stanie stanie Nowy Jork jedna z lokalnych drew Cuomo podjął decyzję o cał-

Wyoming, ale tam były bardzo spe- aktywistek anty-łupkowych: „Łup-

cyficzne warunki geologiczne…”. ki w ciągu zaledwie dekady zabiły kowitym zakazie „frackingu”, w

A zanieczyszczenia są, jest ich bar- w Ameryce demokrację”.

miejsce obowiązującego od dwóch

dzo wiele i są powszechnie komu-

lat moratorium.

W Polsce, mimo manipulacji infor-

nikowane. Ludzie mieszkający w macją (np. przedstawiającą gaz łup-

okolicach odwiertów mają czasem kowy jako „energię odnawialną” na Konkluzja : potrzebny

Niebawem wzdłuż szosy następne drzewa zostaną wycięte, powstanie nowa prze-

w wodzie płynącej z kranu gaz lub dofinansowanych przez NFOŚiGW „okrągły stół energetyczny” cinka, dalszy odcinek szosy, gazociąg i wodociąg posuną się o parę kilometrów dalej, powstaną nowe odwierty i instalacje – dopóki całe złoże nie zostanie wyeksploatowane

smak i zapach węglowodorów. Rze- warsztatach i szkoleniach) i braku i moratorium

ki i strumienie potrafią być zatrute otwartej debaty publicznej, jak dotąd

wraz z żyjącymi w nich rybami i udało się uniknąć aktów przemocy Decyzja gubernatora Cuomo opar-

innymi gatunkami, stawy i jeziora i aresztowań w stosunku do osób ła się na dwóch przesłankach: po

również.

zwalczających rozwój tego przemy- pierwsze na braku dowodów na to,

iż istnieją regulacje i system kontro-

Mimo to w Polsce wydaje się ze- słu. Ale atak na demokrację rośnie, li wydobycia gazu łupkowego, któ-

zwolenia na odwierty poszukiwaw- gdyż wobec wycofywania się z Pol- re mogłyby zagwarantować bezpie-

cze tam, gdzie w przestrzeni pomię- ski zagranicznych inwestorów łup- czeństwo dla ludzi i środowiska, po

dzy wiertnią a złożem łupkowym kowych, rząd postanowił rozwinąć drugie na możliwych zagrożeniach

leżą Główne Zbiorniki Wód Pod- czerwony dywan przed inwestorami tej technologii dla klimatu.

ziemnych. Nawet gdy są to ogrom- w wydobycie węglowodorów kosz-

ne zbiorniki wyjątkowo czystej tem własnych obywateli. W tym celu Aby uratować przyszłe pokolenia

wody, jak to ma miejsce na Rozto- Minister Skarbu Państwa opracował od katastrofy klimatycznej, profe-

czu, leżącym na ogromnym GZWP specjalną ustawę, tzw. „specusta- sor Anthony Ingraffea z Cornell

nr 407, który powinien podlegać ści- wę węglowodorową”, która ma tra- University zaleca jak najszybsze

słej ochronie. A wciąż nie podlega.

fić do Sejmu jeszcze w pierwszym odchodzenie ludzkości od pa-

kwartale 2015 roku.

liw kopalnych, przechodzenie

A przecież już samo przewiercenie

na gospodarkę niskoenergetycz-

się przez zbiornik wody go zanie-

Specustawa

węglowodoro- ną i niskoemisyjną i przeznacze-

czyszcza, gdyż płuczka wiertnicza

wa wyłącza poszukiwanie, nie środków wydawanych dziś To nie trasa narciarska, tylko przecinka pod gazociąg. Na górze można do-

zawierająca chemikalia musi wejść

rozpoznawanie, wydobywa- na wydobywanie węglowodorów strzec odwiert, na dole dach domu.

w kontakt z wodą zbiornika. Po-

nie i transport węglowodo- na badania i rozwój budownictwa

tem odwiert jest ocementowany i

rów spod większości regula- niskoenergetycznego i energii ze

orurowany na poziomie wód pod-

cji prawnych i łamie wszystkie źródeł odnawialnych. Być może

ziemnych, jednakże, jak nam zwra-

zdobycze demokracji.

Polacy zaczynają to rozumieć: z

cał uwagę szef wiertni Ron Kaler, Ustawa ta oddaje pełną władzę rzą- sondażu wynika, że 70% Polaków

z którym długo rozmawialiśmy w dowi i wojewodom (czyli regional- wspiera energie odnawialne, a tyl-

Pensylwanii, trzeba bardzo uważać nym przedstawicielom państwa), ko mniej niż 20% widzi przyszłość

na jakość cementu i wyprofilowa- odbierając jakiekolwiek prawo gło- w paliwach kopalnych. Dlatego

nie odwiertu. „To firma Halliburton, su obywatelom, samorządom lokal- potrzebny jest nam prawdziwy

która potem szczelinuje, dostarcza nym, a nawet organom państwa i in- „okrągły stół energetyczny”, przy

nam gotowy cement, ale proponuje stytucjom państwowym w zakresie którym usiądą władze, eksperci,

nam najpierw dokładny jego skład ich kompetencji. Jeżeli ustawa wej- związki zawodowe, samorządy i

i uzgadniamy go razem”, powie- dzie w życie, wiercić będzie można organizacje ekologiczne i społecz-

dział. Dowiedzieliśmy się też, że na praktycznie wszędzie, procedury ne. Potrzebna jest otwarta i uczci-

odwiercie jest niezależny kontroler będą tak skrócone, że de facto oce- wa debata publiczna o energii, w

wynajęty przez głównego inwesto- na oddziaływania na środowisko tym o wydobyciu gazu z łupków

ra PGE (Pennsylvania General Ener- przestanie być elementem proce- i innych węglowodorów niekon-

gy), który wraz z ekspertem PGE dury, konsultacje społeczne znikną, wencjonalnych. Być może dopro-

obserwuje wiercenie, a potem prze- a organizacje ekologiczne stracą wadziła by – jak w stanie New Na potrzeby szczelinowania hydraulicznego stworzono zbiorniki z wodą w wy-prowadza weryfikację odwiertu.

uprawnienia do uczestnictwa w po- York – do zakazu szczelinowania ciętym lesie – jeden w formie jeziora, drugi w formie gigantycznego metalowego

Odwiert i cementowanie to stępowaniach administracyjnych. hydraulicznego.

pojemnika.

delikatna operacja, warunki Minister Zdrowia straci prawo Warto podpisać petycję wzywającą

za każdym razem są inne i ła- ochrony przed ekspansją przemysłu do wprowadzenia w Polsce mora-

two o błąd.

wydobywczego w uzdrowiskach,

dyrektorzy parków narodowych w torium na poszukiwanie i wydoby-

Z raportu firmy Schlumberger wy- parkach, dyrekcja Lasów Państwo- cie gazu łupkowego, do czasu prze-

nika, że szczelność odwiertów nie wych w lasach, konserwatorzy za- prowadzenia rzetelnych konsultacji

wytrzymuje próby czasu i o ile w bytków w miejscach stanowiących społecznych: https://obywatelekon-

trakcie odwiertów dochodzi do ok. narodowe dziedzictwo historyczne. troluja.pl/przylacz-sie/podpisz-pe-

5% incydentów z powodu błędów Jednoosobowa decyzyjność woje- tycje/.

ocementowania, o tyle po 20-30 la- wodów, sprzeczna z zasadami de-

tach już ok. 60% odwiertów jest mokracji, stworzy pole do korupcji, Ewa Sufin-Jacquemart jest preze-

nieszczelnych wskutek korozji rur konfliktu interesów i nadużywania ską zarządu Fundacji Strefa Ziele-

i starzenia się cementu. Jak wielkie władzy. Ustawa ta przypomina Ar- ni i aktywistką Partii Zieloni, za-

będą długofalowe szkody z tego po- tykuł 13 z Pensylwanii, wyjmują- angażowaną w kwestie ekologii,

wodu i koszty ich eliminacji, nikt cy odwierty spod przepisów zago- energii i klimatu. Prowadzi Cen-

nie potrafi dziś powiedzieć. Już dziś spodarowania przestrzennego, w trum Zielone na Kongresie Kobiet.

mamy do czynienia z porzucaniem związku z czym w zastraszającym

wyeksploatowanych pól produkcyj- tempie rozprzestrzeniły się odwier- Fotorelacja: Barbara Siegieńczuk

10

łupki, lobbing i demokracja

O lobby łupkowym, demokracji ści wokół prawdziwych informa- jest oligarchią, rządzoną przez

i związkach między wydoby- cji, tak, aby ludzie nie wiedzieli, potężnych i bogatych.

ciem gazu łupkowego a zmia- w co wierzyć i komu zaufać. Na-

nami klimatu opowiada reży- sza praca oparta jest na gruntow- Musimy naciskać na naszych

ser filmu „Gasland” Josh Fox nych badaniach i weryfikowana ustawodawców. Niedawno 300

w rozmowie z AlterNetem.

na podstawie tak wielu źródeł, osób zdecydowało się powitać

jak tylko można sobie wyobrazić. prezydenta Obamę w Cooper-

Cliff Weathers: Czy nie masz Każda linijka w tych filmach zo- stown antyłupkowymi transpa-

czasami poczucia, że stałeś się stała sprawdzona przez nasz ze- rentami. Tego samego dnia 200

dla niektórych „wrogiem pu- spół, który jest niezwykle drobia- osób w ten sam sposób przywi-

blicznym”?

zgowy pod względem wierności tało gubernatora Cuomo w Long

Island. To się dzieje nieustan-

Josh Fox: Przez ostanie czte- faktom, lecz również przez HBO, nie. Przyglądam się temu i jest

ry albo pięć lat nie tylko ja, ale które nie wyemitowałoby ich, to piękne. Sprawia to, że niemal

wszyscy ci, którzy występowa- gdyby nawet jeden wers był nie- czuję, że demokracja jest siłą nie

li w moich filmach – naukowcy zgodny z prawdą.

do poskromienia. Odradza się

mówiący prawdę o szczelinowa- CW: Jednym z bohaterów dru- na samym dole i na poziomie lo-

niu – musieli znieść nieprawdo- giej części „Gaslandu” jest kalnym, i jest to niezwykle eks-

podobną ilość ataków, zarówno człowiek, który opuścił Partię cytujące.

najbardziej nikczemnych i kłam- Republikańską z powodu znie-

liwych, jak i normalnej kryty- smaczenia szczelinowaniem. CW: Obejrzałem niedawno po-

ki, jakiej można się spodziewać Dla zwykłego obserwatora jest nownie obie części „Gaslandu”.

w przypadku każdego rodzaju to kwestia mająca duży związek I zauważyłem, że w porówna-

nowych informacji. Lecz najbar- z poglądami politycznymi. Lecz niu z nowym filmem przesła-

dziej niepokojąca jest ciągła pra- nie jest tak w przypadku ludzi, nie pierwszej części trąci już

ca machiny oczerniania i dez- których spotkałeś. W jaki spo- myszką. Tak wiele się zmieni- Na zdjęciu powyżej Josh Fox był gościem specjalnej konferencji zorganizowa-informacji, która bezustannie sób, twoim zdaniem, szczelino- ło od tamtego czasu. Gdy „Ga- nej w Parlamencie Europejskim przez europosła z Grupy Zielonych/WSE José bierze na celownik ludzi z moich wanie zmienia ludzi bezpośred- sland” wchodził na ekrany, był Bové. Konferencja poświęcona była skutkom środowiskowym i społecznym filmów i mnie oraz wszystko, co nio dotkniętych jego skutkami? to temat, o którym ludzie nic nie wydobycia gazu łupkowego (fot. Flickr by greensefa).

wiąże się z tą kwestią. Ma to de-

wiedzieli i przesłanie było na-

wastujący wpływ na debatą pu- JF: Szczelinowanie sprawiło, że prawdę proste i bezpośrednie.

bliczną w USA.

ludzie, którzy normalnie nie roz- Drugi film przeniósł to na inny

mawialiby ze sobą z powodu róż- poziom wyrafinowania.

W dzisiejszych czasach traktuje- nic politycznych, zaczęli bardzo

my jako oczywistość, że są kor- intensywnie wymieniać poglą- JF: Też tak myślę. Kiedy robiłem

poracje reagujące atakami na dy. To nie jest kwestia partyjna. pierwszy „Gasland”, nie miałem

nowe informacje i posługujące Cały czas podróżuję z pokazami pojęcia o szczelinowaniu, opisy-

się kłamstwem, aby chronić swo- filmów i rozmawiam z członka- wał on tak naprawdę moją drogę

je interesy. I że będą to robić w mi organizacji ekologicznych. do wiedzy. Sądzę, że każdy, kto

najbardziej pokrętny i bezczelny Ilekroć przemysł wydobywczy oglądał ten film, przeszedł po-

sposób. Stało się to częścią ame- przybywa do tych miast i oka- dobny proces. Myślę, że odniósł

rykańskiego życia. W tzw. deba- zuje się, że zamierza zniszczyć on tak duży sukces, ponieważ

tach o sprawach publicznych jed- wszystko, co ludzie posiadają, opowiedział tę historię.

na strona po prostu kłamie. To różnice polityczne przestają mieć Ale teraz wszyscy już wiedzą,

nie jest prawdziwa debata. Oszu- znaczenie. Ludzie szybko się jed- czym jest szczelinowanie. Drugi

stwo nie jest punktem widzenia.

noczą i rozmawiają ze sobą, spo- film porusza następną kwestię:

Gdy zacząłem pracę nad filmem, łeczni konserwatyści z postępo- teraz, gdy wszyscy już wiedzą

była to już bardzo kontrowersyj- wymi demokratami.

czym to jest i powstał ruch prote-

na kwestia w moich okolicach. A później uświadamiają sobie, stu, chcemy wiedzieć, co rząd za-

W górnym dorzeczu Delaware że to nie są firmy amerykańskie, mierza z tym zrobić. Więc drugi

było wielu ludzi, którzy chcie- lecz ponadnarodowe, i że nie są film jest dochodzeniem w spra-

li zarobić pieniądze dzierżawiąc

wie roli rządu w rozwoju wy-

lojalne. Zniszczą teren, na któ-

swoją ziemię. Zadziwiające było,

dobycia gazu łupkowego i ropy

rym działają, czy to w Pensyl-

jak szybko nastąpiły podziały

łupkowej – pytaniem o to, jak

wanii, Teksasie lub Nowym Jor-

wzdłuż pewnych linii kulturo-

to się stało, że korporacje szcze-

ku, czy też w Nigerii, Ekwadorze

wych, nasilając istniejące już od

linują nasz rząd. Gdy jadę do

lub Peru. Uświadamiają sobie, że

dawna napięcia. Więc stałem się

Waszyngtonu, lubię podkreślać,

zawsze były grupy ludzi „spisa-

twarzą ludzi, którzy próbowa-

że jest on największym terenem

nych na straty” dla dobra bizne-

li zachować piękno i integral-

szczelinowania w Stanach Zjed-

su. Zmasakrowani przez Gwar-

ność środowiska naturalnego

noczonych. Rząd jest niszczo-

dię Narodową podczas ataku

oraz zdrowie społeczności. I było

ny przez strumienie pieniędzy

na kopalnie węgla w Kolorado

też wielu ludzi, którzy po pro-

wtryskiwanych pod wysokim ci-

sto lat temu lub dzisiaj w delcie

stu chcieli zarobić, narażając na

śnieniem. To całkowicie rozkru-

Nigru albo Zachodniej Wirgi-

niebezpieczeństwo sąsiadów i

sza naszą demokrację.

nii, gdzie góry są wysadzane w

szkodząc nam wszystkim, ludzi powietrze. W tym momencie w CW: A o czym będzie następny

chcących zniszczyć jeden z naj- strefie rażenia znaleźli się miesz- film?

piękniejszych obszarów na świe- kańcy obszarów Marcellus Sha-

cie – dorzecze Delaware, które le, Barnett Shale czy Haynesville JF: Mój następny film będzie o

stanowi jednocześnie obszar wo- Shale. Przemysł paliw kopalnych klimacie. Problem zmian klimatu

dodziałowy dla Nowego Jorku, zawsze traktował tych ludzi je- to nie tylko kwestia emisji, zanie-

Filadelfii i Południowego New dynie jako przeszkodę. Nie mają czyszczeń i toksyn. To kwestia

Jersey.

oni żadnych praw ani możliwo- struktur wartości, i nie walczymy

jedynie z przemysłowymi korpo-

A więc od początku wiedziałem, ści odwołania się poprzez nor- racjami, mówimy tutaj o obronie

że będzie gorąco. Ale nie mo- malne demokratyczne kanały.

naszej cywilizacji. Jak to robimy? nadal je robił. Tak więc ten film Ten proceder może nas zepchnąć

głem przewidzieć, że ataki będą

jest następnym ważnym rozdzia

Teraz zakres „spisywania na stra- Cóż, robimy to jednocząc się i

- w przepaść, w kierunku niena-

tak podstępne, bezczelnie kłam- ty” rozszerzył się i uderza w lu- dzieląc wspólne wartości.

łem w tej pracy ekologicznej. dającej się do życia planety. Więc

liwe i osobiste. Atakowano nas dzi ze wszystkich grup i klas

Lecz pracuję jednocześnie nad dla mnie te dwie kwestie to tak

w każdy, nawet najbardziej nie- społecznych. Więc ich reakcja Jest to kwestia dotycząca zarów- scenariuszem dotyczącym wojny naprawdę dwie strony jednej

dorzeczny sposób, zarówno moje na zniewolenie przez tak potęż- no własności prywatnej i praw w Iraku, jest on na ukończeniu.

monety.

filmy, mnie osobiście, jak i ludzi ny przemysł będzie, jak sądzę, jednostki, jak i własności wspól- W moim odczuciu szczelinowa-

z filmów. Jest to ciągle obecne w podobna, niezależnie od tego, nej, społecznej oraz szerzej rozu- nie i klimat są tak ściśle powiąza- Cliff Weathers jest członkiem naszym życiu.

czy są liberalnymi demokratami, mianych praw człowieka. Poka-

zuje w rzeczywistości głębię idei ne, że prawie nie postrzegam ich redakcji AlterNetu, zajmuje

Są ludzie, którzy pójdą do re- konserwatystami czy też zwolen- umowy społecznej.

jako osobnych problemów. Myślę się ekologią i sprawami kon-

stauracji, żeby nagrywać i filmo- nikami Tea Party. Tym, co często

tylko, że dzięki szczelinowaniu sumenckimi. Wcześniej był za-

wać różne rzeczy ukrytą kamerą. dzieli ludzi, są pieniądze. Nie- CW: Stałeś się twarzą ruchu an- ludzie mogą to zrozumieć w bar- stępcą redaktora naczelnego Dla mnie jest to naprawdę obu- którzy bardzo chcą pieniędzy, tyłupkowego. Czy ten film jest dzo bezpośredni sposób. 15 mi- „Consumer Report”. Publiko-rzające. Nie rozumiem, jak moż- inni nie.

sposobem na poszerzenie two- lionów Amerykanów mieszka w wał też m.in. w pismach „Sa-

na prowadzić kampanię na rzecz Bardzo lubię przytaczać opubli- jego oddziaływania lub hory- odległości nie większej niż jedna lon”, „Car and Driver”, „Play-jakiegoś punktu widzenia, kiedy kowane niedawno studium Uni- zontów?

mila od odwiertu do szczelino- boy” czy „Detroit Monthly”.

twoim głównym sposobem dzia- wersytetu Princeton. Wydział JF: Myślę, że jest to naturalna wania, a to dopiero początek, am-

łania jest oszustwo. Wszystko to nauk politycznych przeprowa- ewolucja. Mówimy o paliwach bicje przemysłu wydobywczego Tekst jest skróconą wersją wywia-

ma na celu wywoływanie zamętu dził szerokie badania i po prze- kopalnych. Zanim zrobiłem co- sięgają znacznie dalej. To prze- du pt. Gasland Filmmaker Josh Fox i wątpliwości wśród publiczno- analizowaniu wyników okazało kolwiek na ten temat, robiłem jaw nieznającego żadnych gra- Pushes Back at Critics and Disinfor-

ści głównego nurtu. Wytwarzają się, że w rzeczywistości Amery- sztuki i filmy, zarówno narracyj- nic festiwalu wiercenia na całym mation About Fracking, który uka-

w ten sposób chmurę wątpliwo- ka nie ma demokracji, Ameryka ne, jak i dokumentalne – i będę świecie w poszukiwaniu paliw. zał się na witrynie AlterNet.

11

W Żurawlowie zacząłem kręcić film o

problemach, z jakimi muszą radzić so-

bie drobni rolnicy na skutek ekspansji

Drill Baby Drill międzynarodowych korporacji agro-

biznesowych. To tutaj, wraz z rolnika-

mi, odkryliśmy nowego wroga: prze-

mysł łupkowy. Na początku nikt z nas

nie wiedział, czym jest fracking. Podczas

czy

moich pierwszych spotkań z Chevronem

i współpracującymi z nim podmiotami,

przygotowującymi się do przyszłego

próbnego szczelinowania, miałem od-

Chevron Go Home? czucie totalnej agresji. Było oczywiste, że

zaczyna dziać się coś złego. Zaangażo-

wałem się głęboko w tę sprawę w Rogo-

Chevron opuszcza polskę

wie, gdzie Chevron chciał wybudować

testowy odwiert. Wynajęliśmy autobus i

Szkoda, że tak późno

wraz z grupą rolników pojechaliśmy do

Komentarz mieszkańców Żurawlowa

Warszawy, aby spotkać się z José Bové ,

którego znałem z Francji. Rolnicy napi-

Przez niemal trzy lata mieszkańcy Żurawlowa i

sali petycję, którą Bové wręczył premie-

sąsiednich wiosek w gminie Grabowiec czynnie

rowi Tuskowi.

uczestniczyli w konferencjach i śledzili informacje

na temat gazu łupkowego dostępne w Polsce i na

Chevron wycofał się niespodziewanie z

świecie. Przyczynili się do pokazania ciemnej stro-

Rogowa, lecz następnie przybył do Żu-

ny działań koncernu Chevron. Mieli nadzieję, że fir-

rawlowa. Zobaczyłem jasno, że siły za-

ma uszanuje wolę społeczności i zrezygnuje ze swo-

angażowane w gaz łupkowy czuły się

ich planów na ich ziemi, a w konsekwencji wyjdzie

bardzo niekomfortowo, jeśli w pobliżu

z Polski. Zdawali sobie sprawę, że przedłużanie

znajdowały się włączone kamery. Wie-

„wojny” z mieszkańcami źle wpływa na wizerunek

le razy filmowałem nie dlatego, że po-

koncernu. Protestowi o bezprecedensowej skali to-

trzebowałem materiałów, lecz ponieważ

warzyszyły zdecydowane działania prawne lokal-

chciałem pomóc w walce z Chevro-

nej społeczności, które na pewno przyczyniły się do

nem, mediami oraz politykami, którzy

decyzji Chevronu o rezygnacji z dalszych działań w

byli ślepi na zagrożenia, jakie stanowili

Polsce. Szkoda tylko, że trwało to tak długo.

wszyscy oni razem dla rolników i samej

ziemi. Zrobiłem w tym rejonie trzy filmy,

To, co stało się w Żurawlowie, ma wymiar nie tyl-

ponieważ uważam walkę w Rogowie i

ko lokalny i polski, ale także światowy. Koncernom

Żurawlowie za część o wiele większej i

i decydentom uświadomiono, że w demokratycz-

znacznie dłuższej batalii o zachowanie

nym kraju prawo społeczności lokalnych do decy-

naszej planety. Filmy te przyczyniły się

dowania o swoim losie musi być respektowane, a

do poinformowania opinii publicznej

działania represyjne przynoszą skutek odwrotny

O filmie „Drill Baby Drill” z jego twór- pliwości co do jakości i dostępu do złóż w innych krajach o tym, co dzieje się w

do zamierzonego.

cą rozmawiają redaktorzy Zielonych gazu łupkowego w Polsce, rozmawia- Polsce. Emisja jednego z nich w telewizji

łem o tym z niemieckim inżynierem w Arte była wielkim zwycięstwem i wiem,

Mamy nadzieję, że argumenty protestujących do-

Wiadomości.

miejscu odwiertu firmy Exxon Mobil że Chevron doskonale zdawał sobie

tarły do świadomości urzędników odpowiedzial-

Zielone Wiadomości: Chevron ogło- niedaleko Żurawlowa. Przewidywał on, sprawę ze znaczenia tych filmów. Są one

nych za ochronę zasobów wody, cennych terenów

sił, że nie będzie dłużej kontynuował że sytuacja – jeśli chodzi o gaz łupkowy nadal pokazywane na całym świecie.

rolniczych oraz obszarów chronionych przyrod-

działalności związanej z poszukiwa- w Polsce – nie była tak różowa, jak po-

niczo i będą w przyszłości brane pod uwagę przy

niem i wydobyciem gazu łupkowego czątkowo twierdzili Amerykanie. Ucie- ZW: „Drill Baby Drill” porównuje dwie

wydawaniu decyzji i pozwoleń wydobywczych.

w Polsce, „ponieważ tutejszy potencjał szyłem się, że Chevron odchodzi. To tak, sytuacje: w Żurawlowie i w Pensylwa-

nii. Czy twoim zdaniem te dwa regiony

Oficjalną przyczyną decyzji Chevronu jest brak

nie wytrzymuje już konkurencji z po- jakby wycofała się armia okupantów.

są porównywalne i mają ze sobą cokol-

opłacalności dalszych inwestycji.

tencjałami innych miejsc w globalnym

portfelu korporacji”. Jak przyjąłeś to ZW: Spędziłeś dużo czasu w Żurawlowie wiek wspólnego?

O wątpliwej opłacalności procesu wydobycia gazu

oświadczenie?

wspierając protest przeciwko Chevrono- Fizycznie te dwa miejsca nie są do siebie

łupkowego w Polsce i braku opracowań ekono-

wi swoją kamerą. Dzisiaj, z perspektywy podobne. W obu z nich powszechne jest

micznych na ten temat walczący o przyszłość Żu-

Lech Kowalski: Byłem zdziwiony, że czasu, jak oceniasz wpływ twoich dzia- rolnictwo, lecz Żurawlów jest miejsco-

rawlowa mówili od początku protestu. Nikt ich nie

Chevron nie wycofał się wcześniej. Kil- łań – w tym filmów, które zrobiłeś – na wością całkowicie rolniczą. Lepsze py-

słuchał – zarzucano im za to, że nie są ekspertami i

ka lat temu pojawiły się poważne wąt- społeczność w Żurawlowie?

tanie brzmi: czym te miejsca się różnią?

„naczytali się w Internecie”.

W Pensylwanii odwierty ropy naftowej

wykonuje się od roku 1860. Jest to obszar

pierwszego boomu naftowego w USA.

Ludzie są przyzwyczajeni do dzierża-

wienia swojej ziemi pod wydobycie

ropy naftowej. Kiedy właściciele ziem-

scy podpisywali umowy dzierżawy pod

wydobycie, ludzie sądzili, że to to samo,

co dzierżawa pod eksploatację ropy naf-

towej. Obecnie jest już ponad 15 000 od-

wiertów i wiele obszarów doświadcza

mnóstwa rozmaitych problemów. Żu-

rawlów nigdy nie był „strefą przemysło-

wą” ani obszarem górniczym. Pensylwa-

Żurawlów to mała wioska na Lubelszczyźnie, w

nia jest też wielkim terenem wydobycia

której amerykańska korporacja Chevron chciała

węgla i stanem ważnym dla produkcji

prowadzić poszukiwania gazu łupkowego z po-

stali. Przedsiębiorstwo Bethlehem Steel

mocą kontrowersyjnej metody szczelinowania

było drugim największym producentem

hydraulicznego. Po 400 dniach nieprzerwanego

stali w Stanach Zjednoczonych. Wie-

czynnego protestu mieszkańców, mimo ośmiu

lu ludzi w Pensylwanii cieszy się, że na

spraw w sądzie wytoczonych rolnikom przez fir-

terenie stanu wydobywa się ropę i gaz

mę, Chevron opuścił Żurawlów w lipcu 2014 roku.

łupkowy metodą szczelinowania i nie

zdaje sobie sprawy ze związanych z tą

działalnością problemów.

Lech Kowalski, mieszkający w USA

reżyser filmowy polskiego pochodze-

nia, jest kultową postacią kina under-

ground. Znany z kontrowersyjnych

filmów dokumentalnych, został okre-

ślony przez jednego z dziennikarzy

jako „wojownik walczący z kamerą o

przedefiniowanie sztuki filmu doku-

mentalnego”. Nakręcił trzy filmy na

temat obywatelskich protestów prze-

Wybór 70 zdjęć Andrzeja Bąka ilustrujących dzia-

ciwko gazowi łupkowemu: Holy Field

łania społeczności Żurawlowa w obronie prawa do

Holy War, Drill Baby Drill i Frack De-

ich ziemi stanowi wystawę „Occupy Chevron – 400

mocracy, z których Holy Field Holy

dni w Żurawlowie”, zainaugurowaną w grudniu

War zdobył trzy nagrody międzynaro-

2014 roku w Berlinie. Zdjęcia wielkości 70 x 50 cm

dowe na festiwalu FID Marseille.

są oprawione w aluminiowe ramy. Wystawa może

Film „Drill Baby Drill” jest dostępny w

mieć napisy w dowolnym języku (istnieją już napisy

sześciu językach i można go obejrzeć tutaj:

polskie, angielskie i francuskie) i mieści się w trzech

http://www.lechkowalski.com/en/shop/vod

drewnianych skrzyniach, łatwych do transportu. Jest

udostępniana bezpłatnie. (fot. Andrzej Bąk).

Fot: Andrzej Bąk

12

Ludzie tacy jak Peet i i jego znajomi

farmerzy są biali i bogaci – w Afry-

Nie szczelinujcie naszej przyszłości ce Południowej stanowią mniej-

szość. Większość Południowoafry-

kańczyków jest czarna i biedna, i

Gaz łupkowy z perspektywy afrykańskich farmerów.

głosuje na Afrykański Kongres Na-

rodowy. Politykom partii rządzącej

Dr Stefan Cramer

łatwo jest wskazać na białych wła-

ścicieli ziemskich i powiedzieć: oni

chcą ochronić swoje bogactwo, któ-

Rok 2014 był dobrym, obiecującym

rym nie zamierzają podzielić się z

rokiem dla walki przeciwko szcze-

większością społeczeństwa. Chcą

linowaniu. Narastała świadomość

ochronić swoje środowisko, pod-

związanych z nim zagrożeń, z kul-

czas gdy my pracujemy ciężko, aby

minacją tuż przed Świętami Bożego

poprawić standard życia ludności

Narodzenia, wraz z decyzją stanu

wiejskiej, utrzymywanej w skrajnej

Nowy Jork o utrzymaniu w mocy

nędzy przez ten sam system wła-

zakazu na czas nieokreślony. W ślad

sności ziemskiej, który sprawia, że

za Nowym Jorkiem idą inne stany i

ci ludzie są tak zamożni. Potrzebu-

miasta w USA. Holandia również

jemy rozwoju gospodarczego.

utrzymała swój zakaz, podobnie

Francja i Niemcy. Meksyk, Polska i

Nie przekonuje to większości far-

Chiny ograniczają plany wydobyw-

merów w Karru, zarówno białych,

cze i obniżają szacunki zasobów.

jak i czarnych. Wiedzą, że ten suchy

Wydaje się, że pomimo nowych re-

region nie może pozwolić sobie na

kordów produkcji w USA, punkt

dalsze uszczuplanie mizernych za-

szczytowy szczelinowania został już

sobów wodnych. Karru nie posia-

osiągnięty. Zmniejszenie zapotrze-

da odpowiedniej infrastruktury, i

bowania i nadprodukcja spowodo-

nie widzi żadnej korzyści w krótko-

wały obniżenie ceny ropy naftowej,

trwałym boomie paliw kopalnych.

zmuszając coraz więcej producen-

Ponadto więcej miejsc pracy w rol-

tów do zamykania złóż gorszej klasy.

nictwie i turystyce byłoby bezpow-

W tym niekorzystnym dla gazu

rotnie straconych, niż powstałoby

łupkowego okresie, w południo-

dzięki przemysłowi wydobywcze-

woafrykańskiej niecce Karru dzia-

mu. Tak więc, prawdopodobnie po

ło się niewiele. Firmy wydobywcze

raz pierwszy w najnowszej historii,

Nowi farmerzy w Nieu-Bethesda gotowi do działania po przeprowadzonym przez autora szkoleniu na temat geologii

odbyły kilka rozmów z rządem za

czarni i biali farmerzy mają wspólny

szczelinowania

zamkniętymi drzwiami, prosząc o

interes, i jednoczą się w walce prze-

zmianę prawa górniczego. Obecne wielkie odszkodowania za straty w ograniczonych możliwości dzia- Ale Peet jest również znany, jako ciwko wspólnemu wrogowi.

prawo górnicze zostało w istocie za- produkcji rolnej.

łania. Lecz jedno jest jasne dla no- zagorzały przeciwnik gazu łup- Biali farmerzy z Karru omawiają te-

ostrzone. Przewiduje ono własność Struktura własności w Karru jest wych farmerów: walka o reformę kowego. Podobnie, jak wielu jego raz szczegóły kampanii „Zamknij lokalną i 25% udział rządu w zy- bardzo wypaczona. Kilkuset far- rolną nie ma sensu, jeśli ziemia któ- kolegów, na początku myślał, że

skach z przyszłych inwestycji. Pro-

bramę” (Lock the Door). Farmerzy

merów posiada olbrzymie gospo- rą w końcu mogą otrzymać, miała- może to dobry pomysł, że przy-

jekt regulacji przedstawiony przed

mogą odmówić przedsiębiorstwom

darstwa, niektóre o wielkości do 50 by zostać zniszczona przez szczeli- niesie temu zapomnianemu miej-

majowymi wyborami zawierał na-

gazowym dostępu do swojej ziemi –

tys. hektarów, lub więcej. Wspól- nowanie, a ich przyszłe zasoby wód scu na końcu świata niezbędny

wet więcej opcji „pełzającej” nacjo-

fizycznie zamknąć bramy i zażądać

nie kontrolują obszar o wielkości gruntowych skażone na skutek rozwój gospodarczy. Jego organi-

nalizacji. Po wyborach wygranych

zacja rolnicza – AGRI-SA, wysła- od przemysłu nakazów sądowych.

Niemiec. W przeszłości, farmerzy wierceń poziomych i wtłaczania

pewnie przez Afrykański Kongres

ła dwóch przedstawicieli do USA, Kampania ta okazała się bardzo

komercyjni zatrudniali do pół mi- toksycznych płynów, zaś grunty

Narodowy, nowy minister Zaso-

żeby zobaczyli na własne oczy, jak skuteczna w Australii. Nowi far-

liona robotników rolnych. Liczba uprawne pocięte i rozparcelowane

bów Naturalnych, Ngoako Rama-

wygląda szczelinowanie. Przed- merzy uczestniczą w szkoleniach

ta została w ciągu ostatnich pięć- przez infrastrukturę towarzyszą-

tlhodi poprosił prezydenta o nie

stawiony przez nich po powrocie – uczą się, jak wpływać na władze

dziesięciu lat zredukowana na cą szczelinowaniu. Z tego powodu

podpisywanie ustawy. Podobnie

raport, całkowicie zmienił nasta- samorządowe, gdy w okolicy poja-

skutek zmian praktyk gospodaro- są czujni i otwarcie wyrażają swo-

nie zostały ustalone Wytyczne Tech-

je opinie. Jako milcząca większość wienie białych farmerów. Zdali wi się przemysł łupkowy. Rok 2015

niczne (Technical Guidelines). Rząd wania. Obecnie Karru produkuje obywateli kraju i główny elektorat sobie sprawę, co mogliby stracić. będzie decydujący dla walki prze-ogłosił, że ma zamiar rozpatrzyć prawie wyłącznie mięso i wełnę. rządzącego Afrykańskiego Kon- Ponieważ nie posiadają prawa do ciwko szczelinowaniu w RPA. Rząd

wnioski złożone przez trzy przed- Mali farmerzy zostali całkowicie gresu Narodowego, mają dużą siłę minerałów znajdujących pod po- ostatecznie ogłosił, że zamierza wy-siębiorstwa, wprowadzając jedno- wyeliminowani. Nie mają dostę- i ich głos będzie wysłuchany.

wierzchnią gruntów, otrzymaliby dać pozwolenia na poszukiwania

cześnie moratorium na następne. pu do ziemi – a często, co jeszcze

jedynie rekompensatę za zniszczo- dla trzech przedsiębiorstw: Roy-

Przedsiębiorstwa zostały zobowią- ważniejsze – do wody. Jednak to Nowi farmerzy mają w Peet van He- ną ziemię, i w przeciwieństwie do al Dutch Shell, Falcon oraz Bundu zane do sporządzenia nowych Pla- się powoli zmienia. Wiele rządzo- erdenie nieoczekiwanego koalicjanta. właścicieli ziemskich w USA, nie Gas and Oil. Czeka je konfrontacja nów Zarządzania Środowiskowego, nych przez czarnych gmin przeka- Jego rodzina od pięciu pokoleń upra- byliby partnerami w produkcji z dobrze wyedukowaną i zorgani-ale jak do tej nie ogłosiły wymaga- zuje w dzierżawę ziemię kolorowej wia stoki gór Sneeuberg i zgromadzi- gazu. Podczas negocjacji z rządem zowaną ludnością lokalną. Wiele nych konsultacji społecznych.

większości. Dobrym przykładem ła ogromny obszar pierwszorzędnej uświadomili też sobie, że szcze-

jest społeczność tzw. nowych far- ziemi uprawnej, a także, co jeszcze

organizacji pozarządowych ma po-

linowanie byłoby forsowane bez

Taki rozwój wydarzeń dał tro- merów w Murraysburgu, małym ważniejsze, posiada dostęp do źró-

wiązania międzynarodowe, a środ-

względu na skalę dewastacji śro-

chę oddechu południowoafrykań- miasteczku rolniczym w górach deł wody w górach. Około 25 kilome-

ki prawne podejmowane przez far-

dowiska. Postanowili więc wspól-

skiemu społeczeństwu obywatel- Sneeuberg. Bez prawa własności trów betonowych kanałów przecina

merów będą niezwykle mocne i

nie wystąpić na drogę sądową.

skiemu, umożliwiając rozpoczęcie ziemi nie mają dostępu do kredy- wzdłuż i wszerz jego posiadłość, na- Zapewnili nieograniczone środki skuteczne.

edukacji robotników rolnych i wła- tów. Bez pieniędzy jest im trudno wadniając obficie tę położoną w su- finansowe zespołowi prawników Jednocześnie znakomicie rozwijają ścicieli gospodarstw na temat tech- inwestować w irygację, ogrodzenia chej części kraju ziemię. Większość z małego miasta, aby w ich imie- się alternatywy dla budzącego po-nologii szczelinowania. Ta milcząca czy inwentarz żywy. W dodatku tej wody pozostaje niewykorzysta- niu zaskarżył obowiązujący po- strach szczelinowania. Nie ma mie-większość wiejskiej populacji za- otrzymali ziemię miejską o wie- na, ponieważ Peet skoncentrował rządek prawny, i odnieśli spek- siąca, w którym nie byłoby otwarcia mieszkująca tereny objęte koncesja- le niższej jakości, ponieważ całość się wyłącznie na hodowli zwierząt, takularny sukces. Od 2008 roku, nowej instalacji słonecznej lub wiami, będzie miała decydujące zna- dobrej ziemi uprawnej znajduje się zaniedbując produkcję roślinną. kiedy wniesiono pierwsze poda- trowej. W Karru znajdują się naj-czenie w walce politycznej, która już w rękach kilku białych rodzin. Ogród i pola warzywne, które nie- nia o pozwolenia na szczelinowa- lepsze miejsca na świecie dla obu nastąpi, gdy zaczną się poszukiwa- Z tego powodu zmuszeni są ogra- gdyś otaczały jego ogromny wiejski nie, władze nie były w stanie stwo- tych rodzajów energii odnawialnej.

nia. Południowa Afryka rozdziela niczać się do hodowli niewielkiej dom, leżą odłogiem. Po zakończeniu rzyć regulacji zapewniających Energetyka solarna i wiatrowa two-prawa własności ziemi, na prawa liczby owiec i świń oraz przydo- ery Apartheidu, nowe prawodaw- przedsiębiorstwom

wymagane rzą więcej miejsc pracy, mniej szko-

własności powierzchni ziemi, i pra- mowego ogrodnictwa. Jednak nie stwo zapewniło minimalny poziom bezpieczeństwo inwestycji i zabez- dzą rolnictwu i środowisku – są po wa do tego co znajduje się pod jej rezygnują ze swojego marzenia o ochrony zatrudnionym na farmach pieczających je przed konfrontacja

powierzchnią. Zgodnie z konstytu- staniu się prawdziwymi farmera- robotnikom rolnym, z których wielu

prostu drogą, którą należy pójść. Im

sądową. Ponadto członkowie or-

cją, wszystkie prawa do minerałów mi ze wszystkimi przynależnymi również od pokoleń na nich mieszka- ganizacji rolniczych zdobyli sze- szybciej, tym lepiej.

należą do rządu. Z tego powodu prawami. Lobbują intensywnie za ło. Jednak Peet i wielu innych białych roką wiedzę na temat technologii

właściciele ziemscy mają niewielką reformą rolną, która umożliwiłaby farmerów szybko zmniejszyli liczbę szczelinowania hydraulicznego. Dr Stefan Camer jest niemieckim motywację do zgody na wydobycie im dostęp do lepszej ziemi. Nieste- robotników do niezbędnego mini- Są dzisiaj najpotężniejszą i najle- hydrogeologiem i działaczem eko-gazu na swojej ziemi. Zostaliby zo- ty proces ten jest opóźniany przez mum. Wolą od czasu do czasu, gdy piej zorganizowaną siłą sprzeci- logicznym, ponad 30 lat pracował

stawieni sami sobie ze zniszczonym rząd Południowej Afryki, z powo- jest taka potrzeba, zatrudniać ludzi z wiającą się szczelinowaniu w Po- w różnych krajach afrykańskich, gruntem i otrzymaliby jedynie nie- du korupcji, niekompetencji oraz sąsiednich powiatów.

łudniowej Afryce.

m.in. w RPA i Nigerii.

Kontrolują pt. „Gaz łupkowy – wy-

zwanie dla demokracji”.

Gaz łupkowy – wyzwanie dla demokracji

Znajdziecie go państwo pod lin-

Raport z monitoringu

nymi. Nakierowana jest ona na za- konflikty interesów w lokalnych kiem:

właszczanie zasobów paliwowych i i centralnych instytucjach władzy

Teresa Adamska

https://obywatelekontroluja.pl/ra-

energetycznych oraz zmonopolizo- oraz administracji.

port-gaz-lupkowy-wyzwanie-dla-

Politykę światową, w tym także i wanie rynku w tych sektorach.

Jak wyglądają w Polsce kwestie -demokracji/.

polską, zdominowała działalność Działalności korporacyjnej w Polsce związane z poszukiwaniem i wy-

globalnych korporacji paliwowo-

Możliwe jest również zamówienia

towarzyszy silny lobbing w Sejmie i dobywaniem gazu łupkowego? Po-

-energetycznych, powiązanych z

wersji drukowanej drogą mailową:

Senacie, łamanie demokratycznych lecam raport z monitoringu ogól-

korporacjami finansowymi i militar-

biuro@inspro.org.pl lub telefonicz-

zasad, często również korupcja lub nopolskiej kampanii Obywatele ną: (+48) 42-630 17 49

13

Dr Brian

Moench

Martwe dzieci i bomba

Nagły i ekstremal-

ny wzrost śmier-

telności noworodków w wiejskim

rejonie Uinta Basin w amerykań-

skim stanie Utah jest najprawdo- węglowa w utah

podobniej skutkiem toksyczne-

go zanieczyszczenia powietrza

spowodowanego intensywnym

wydobyciem ropy i gazu łupko-

wego metodą szczelinowania hy-

Ten dramat jest także szerszą me-

draulicznego. A miejscowi promi-

taforą o implikacjach globalnych.

nenci chcą zabić kobietę, która to

Wschodni Utah można uznać za

ujawniła.

epicentrum walki o to, aby świa-

towe zasoby paliw kopalnych po-

Donna Young jest położną z Ver-

zostały pod ziemią. Ogarnięty go-

nal w stanie Utah, od 20 lat przyj-

rączką wydobycia ropy i gazu

muje domowe porody w Idaho

metodą szczelinowania stan Utah,

i Utah. Mieszka w Uinta Basin

obdarzony jest „błogosławień-

– centrum gorączki wydobycia

stwem/przekleństwem” posiada-

paliw kopalnych metodą szczeli-

nia największych zasobów niekon-

nowania hydraulicznego. 8 maja

wencjonalnych paliw kopalnych w

2013 roku po raz pierwszy przy-

USA, a być może i na całym świecie

jęła poród martwego dziecka. W

– zasoby ropy łupkowej i piasków

czasie pogrzebu (kilka dni póź-

roponośnych są tutaj 25 razy więk-

niej) zauważyła na cmentarzu

sze od tych w Albercie w Kanadzie.

wyjątkowo dużą liczbę grobów

niemowląt z niedawnymi datami.

Jeśli złoża te zostaną wydobyte i

Postanowiła to zbadać.

spalone (a proces ten spowodo-

wałby znacznie większe emisje

Nie otrzymała żadnej pomocy od

związków węgla, niż odwierty

lokalnych władz, lecz w końcu in-

konwencjonalnej ropy i gazu),

formacje zebrane z nekrologów i

Utah stałby się największą ze zna-

kostnic ujawniły 12 przypadków

nych „bombą” węglową na naszej

śmierci noworodków (większość

planecie. Jeszcze bardziej „zabój-

z nich urodziła się martwa, a

czą”, niż rurociąg Keystone.

część zmarła wkrótce po urodze-

niu) w 2013 roku. Od roku 2010

Międzynarodowa

społeczność

ilość takich przypadków wolno

medyczna nazwała kryzys klima-

rosła, lecz w 2013 roku nastąpił

tyczny „największym globalnym

nagle gwałtowny wzrost. Utah

zagrożeniem medycznym XXI

jest słabo zaludnionym wiejskim

wieku”, które „może wystawić

stanem. Vernal ma mniej niż 10

życie i dobrobyt miliardów ludzi

000 mieszkańców. Lecz licząc

na zwiększone ryzyko”. Na ca-

na głowę mieszkańca, śmiertel-

łym świecie najbardziej zagrożo-

ność noworodków jest tutaj sze-

ne będą noworodki i dzieci.

ściokrotnie wyższa od przecięt-

Wygląda na to, że nie przeszka-

nej krajowej. W istocie jest ona

dza to gubernatorowi stanu Utah

gorsza, niż się wydaje. Narodo-

i większości naszych ustawodaw-

wy wskaźnik śmiertelności nie-

ców. Z całą pewnością nie tylko

mowląt od 50 lat powoli, ale sta-

nie przeszkadza, ale jest wręcz z

le maleje, a w przeciągu ostatniej

entuzjazmem promowane przez

dekady zmniejszył się o 10 do 15

komisarzy hrabstwa Uinta i lokal-

procent. Co więcej, na większości

nych polityków. Jest w tym pew-

obszaru Utah około 50% ludności

na ironia, ponieważ wiele przewi-

stanowią Mormoni, więc wskaź-

dywań dotyczących globalnego

nik spożycia alkoholu i palenia

ocieplenia mówi o tym, że Utah

tytoniu jest w całym stanie niż-

stanie się największą, nie licząc

szy od przeciętnej krajowej. Po-

Arktyki, ofiarą ocieplenia w Pół-

pulacja mniejszości etnicznych w

nocnej Ameryce. Prognozy z 2008

miastach takich jak Vernon, po-

roku sugerowały, że do 2100 roku

łożonych na obszarach wiejskich,

temperatury w Utah mogą wzro-

jest bardzo niewielka, zaś pro-

snąć o 9 stopni F (wzrost o 1 sto-

Fot: Facebook.com/Brian Moech

cent Mormonów nawet wyższy –

pień Fahrenheita = wzrost o 0,556

oba te czynniki powinny obniżyć

stopni Celsjusza). Od tamtego

wskaźnik śmiertelności niemow- Jeśli dodamy do tego wysoki każdej z tych chorób jest wyższy Kogoś, kto informuje o martwych czasu kalkulacje dotyczące glo-

ląt, a wszystkie inne uwarunko- poziom produktów ubocznych wśród osób narażonych na od- dzieciach – zaniepokojonej położ- balnego ocieplenia stały się jesz-

wania nie odbiegają od normy.

z każdej fazy procesu wydoby- dychanie zanieczyszczonym po- nej na przykład.

cze bardziej alarmujące.

cia ropy i gazu metodą szczeli- wietrzem. W przypadku kobiet

Co takiego dzieje się w Uinta Ba- nowania, emisje spalin z silników w ciąży, łożysko jest oczywiście z Young stała się celem ataków lu- Tak duży wzrost temperatur

sin w Utah, co mogłoby wyjaśnić Diesla i niebezpieczne substancje tego samego powodu zagrożone dzi sprawujących władzę w spo- zdziesiątkuje ekosystemy, któ-

śmierć nowonarodzonych dzieci? chemiczne, takie jak benzen, to- i łatwo zrozumieć, że rezultatem łeczności, co często spotyka in- re są niezbędne dla podtrzymaNagły wzrost ilości matek nasto- luen i naftalen oraz cykloalkany, mogą być powikłania ciąży, upo- formatorów. Dostała zawierający nia ludzkiego życia – oznacza to o

latek, nadużywanie narkotyków otrzymamy wyjątkowo toksycz- śledzenie rozwoju płodu – wady pogróżki list – „dokument praw- wiele więcej katastrofalnych susz,

i alkoholu? Nic na to nie wska- ną mieszankę zanieczyszczającą wrodzone, poronienia i urodze- ny” z miejscowego szpitala. Jeden zmniejszanie się pokrywy lodo-zuje. Może jest na to odpowiedź powietrze w Vernal.

nia martwych płodów. Pokazuje z lekarzy powiedział, że wszyscy wej i zasobów wody, więcej bły-

z dziedziny genetyki? Geny nie

to wiele badań epidemiologicz- chcą ją zniszczyć „politycznie” skawicznie rozprzestrzeniających

zmieniają się tak szybko. A może Oddychanie zanieczyszczonym nych. Badania medyczne wskazu- i zrujnować jej karierę. Odbiera się pożarów i martwych lasów,

jest to gwałtowny spadek kompe- powietrzem powoduje takie same ją na to, że zwiększona śmiertel- złowieszcze, zastraszające rozmo- niezrównoważone rolnictwo oraz

tencji miejscowej służby zdrowia? konsekwencje zdrowotne, jak pa- ność noworodków w Uinta Basin wy telefoniczne. Ale inni sami za- apokaliptyczne burze piaskowe

Nie ma powodu, żeby tak sądzić. lenie papierosów, tylko w mniej- może być rezultatem wzrostu za- czynają otwarcie mówić o swoich – całkowite załamanie się zdolno-

Pozostaje inna możliwość. Czy szym stopniu (chyba, że od- nieczyszczenia powietrza. Jest

ści Zachodnich Stanów Zjedno-

niepokojących spostrzeżeniach.

coś złego dzieje się ze środowi- dychasz w Pekinie w Chinach, to nie tylko możliwe, ale bardzo

czonych do utrzymywania gatun-

skiem? Niewątpliwie tak.

wtedy wykreśl „w mniejszym”).

Od czasu, gdy Young zaczęła mó- ku ludzkiego. I oznacza to więcej

Typowym następstwem fizjolo- prawdopodobne.

martwych dzieci, o wiele więcej.

Wielkie miasta borykające się z

wić, pewna matka z Vernal skon-

gicznym oddychania zanieczysz- Lecz jest jeszcze inny ważny

problemem zanieczyszczenia po-

taktowała się z nami w sprawie

czonym powietrzem – niezależ- aspekt tej historii. Jeśli wpiszesz

Copyright, Truthout.org. Reprinted

wietrza mają albo wysoki poziom nie od tego, czy będą to skażenia w Google „skażenie w Vernal, rzadko spotykanej wady wrodzo- with permission/Przedrukowane za

ozonu (jak Los Angeles), albo wy- spowodowane dymem z komina, Utah”, zobaczysz człowieka sto- nej, która zagraża zdolności od- zgodą redakcji Truthout http://www.

soki poziom zanieczyszczeń pyło- emisjami z rur wydechowych, jącego na rogu ulicy, który trzy- dychania jej dziecka. Dwa domy truth-out.org

wych – i zmienia się to w zależno- szczelinowania czy też papiero- ma w rękach tabliczkę z napisem dalej trzymiesięczne dziecko jej

ści od pory roku. Lecz w rejonie sów – jest reakcja zapalna powo- „Zatrąb, jeśli kochasz szczelino- sąsiadów ma ten sam problem. Dr. Brian Moench jest prezesem or-Uinta Basin obydwa te zjawiska dująca zmniejszenie przepływu wanie”. ( Honk if you love drilling). Po sprawdzeniu w miejscowej ganizacji Utah Physicians for a He-występują jednocześnie, co jest krwi. Może to prowadzić do cho- Politycy z Vernal z pewnością to klinice pediatrycznej okazało się, althy Environment (Lekarze z Utah wyjątkowe i sprawia, że jest on rób praktycznie każdego ukła- robią. Miejsca pracy, zwiększone że jest 30 pacjentów z tą samą na rzecz Zdrowego Środowiska), najbardziej zanieczyszczoną czę- du narządów. Udary, ataki serca, wpływy z podatków, nowe cen- rzadką wadą wrodzoną. Jest to członkiem organizacji Physicians ścią stanu Utah. Badania poka- każdy typ chorób płuc, zaburze- tra rekreacji, eleganckie sklepy na równoznaczne z częstością wy- for Social Reponsibility (Lekarze zują, że jeśli te dwa rodzaje za- nia funkcji poznawczych, rak, Main Street, ludzie z pieniędzmi stępowania tej wady co najmniej na rzecz Odpowiedzialności Spo-nieczyszczeń występują razem, przyspieszone starzenie i nagła do wydania – czego tu nie lubić? siedmiokrotnie wyższą od nor- łecznej) oraz Union of Concerned

ich szkodliwy wpływ na ludz- śmierć, w tym śmierć noworod- No dobrze, może martwych dzie- malnej, która wynosi jeden przy- Scientist (Unia Zaniepokojonych

kie zdrowie może się potęgować. ków – wskaźnik występowania ci. Czego można jeszcze nie lubić? padek na 2 100 urodzeń.

Naukowców).

14

m a t r o n a t

Fundacja im. Heinricha Bölla jest niemiecką fundacją zielonej polityki

Stawiamy na dobrze funkcjonujące instytucje publiczne oraz wzmacnianie

działającą w 60 krajach na rzecz zrównoważonego rozwoju, ponadkulturowego

kontroli obywatelskiej i partycypacji.

porozumienia i edukacji.

Celem komponentu Energia & Klimat jest pogłębienie dyskursu na temat

Nasz patron – pisarz i laureat nagrody Nobla – Heinrich Böll, uosabia wartości,

wyzwań w obszarze transformacji energetycznej i zmian klimatu. Zależy nam

które Fundacja reprezentuje: obronę wolności, odwagę cywilną, tolerancję

na długofalowej zielonej modernizacji i budowaniu koncepcji energetycznych

i otwartość.

gwarantujących rozwój społeczno-ekonomiczny, bezpieczeństwo, czyste

i zdrowe środowisko oraz ochronę społeczeństwa.

Wspólne, europejskie wartości, demokracja płci i transformacja energetyczna

są zarówno tematem, jak i punktem odniesienia aktywności Przedstawicielstwa

Program Polityka Międzynarodowa wspiera polsko-niemiecką współpracę

w Warszawie. Od 2002 roku wspieramy rozwój społeczeństwa obywatelskiego

dotyczącą przyszłości Unii, jej roli na arenie globalnej oraz relacji transatlantyckich.

poprzez wspólne przedsięwzięcia z NGO-sami, środowiskami akademickimi,

Poprzez różne projekty tworzymy przestrzeń do dyskusji o kierunkach rozwoju

think tankami i administracją publiczną.

wspólnej europejskiej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.

W ramach programu Demokracja & Prawa Człowieka towarzyszymy

Działania Fundacji im. Heinricha Bölla można śledzić na Facebooku, Twitterze,

przemianom społecznym, promując równe szanse i prawa dla wszystkich grup.

www.pl.boell.org i platformie Issuu, a nagrania z debat na YouTube i Mixcloud.

Wybór publikacji wydanych przez Fundację lub wraz z organizacjami partnerskimi:

Fundacja im. Heinricha Bölla prowadzi portal poświęcony idei i strategiom

niemieckiej transformacji energetycznej.

Wielojęzyczna platforma omawia skutki Energiewende dla niemieckiej

gospodarki, środowiska i społeczeństwa.

Na energytransition.de/2013/03/pl/ dostępne są:

kompendium wiedzy w formie e-booka,

słowniczek najważniejszych terminów,

FAQ,

infografiki,

ekspertyzy oceniające zwrot ku źródłom odnawialnym z perspektywy

różnych państw.

Zapraszamy do komentarzy na:

portalowym blogu,

Facebooku (Energy Transition),

Twitterze (@EnergiewendeGER).

ZIELONE WIADOMOŚCI są bezpłatnym

Zespół: Bartłomiej Kozek, Wojciech Kłosowski, Skład, DTP: Beata B. Nowak

dwumiesięcznym dodatkiem

Beata Nowak (redaktorka naczelna), Jan

Nakład: 3 tys. egz.

do „Zielono i w poprzek”.

Skoczylas, Ewa Sufin-Jacquemart, Marcin

redakcja@zielonewiadomosci.pl

Wydawca: Fundacja ZIELONE ŚWIATŁO,

Wrzos.

www.zielonewiadomosci.pl

ISSN 1898-8717 08

ul. Kabacki Dukt 2 lok. 78, 02-798 Warszawa.

Tłumaczenia: B. Kozek, J. Skoczylas, R. Dadura

Dystrybucja: tel. +48/504 61 74 85