Przedmowa

Przedmowa

Tereny wiejskie i rolnictwo są w krajach Unii Europejskiej ogromnie zróżnicowane: od wielkich farm w Czechach do maleńkich gospodarstw na Cyprze i Malcie. Różnorodne są też wytwarzane w nich produkty. Włoska mozzarella, polskie jabłka, austriacka szynka, czeskie piwo, greckie oliwki, francuskie wina – to bogactwo smaków ukształtowane przez różnorodność krajobrazów, społeczności, kultur, klimatu i historii.

Ale na rolnictwo nie możemy patrzeć tylko przez pryzmat produkowanej żywności. Jest ono bowiem działalnością gospodarczą, która w ogromnym stopniu wpływa na środowisko naturalne, na gospodarki narodowe i całe społeczeństwo. Gdy zmienia się system rolny, zmianie podlega też przyroda i struktura społeczna. Obecnie w Europie mamy do czynienia z taką właśnie znaczącą zmianą, wpisującą się w globalne trendy.

W krajach Unii Europejskiej rolnictwo regulowane jest przez wspólną politykę rolną (WPR), która wyznacza ramy i podstawowe reguły tej działalności. To największa część wspólnotowego budżetu. Unia co roku przeznacza na politykę rolną około 60 miliardów euro, co oznacza, że każda europejska podatniczka i każdy europejski podatnik przekazują na ten cel ponad 114 euro rocznie. Początkowo celem WPR było zapewnienie wystarczającej ilości pożywienia dla wyniszczonych po II wojnie światowej krajów Europy Zachodniej. Późniejsze reformy miały skutkować wzrostem dochodów osób pracujących w rolnictwie i zmniejszeniem negatywnego oddziaływania tego sektora na środowisko przyrodnicze. Dziś – ponad 50 lat od wprowadzenia wspólnej polityki rolnej – widać jasno, że nie odpowiada już ona aktualnym potrzebom.

Bilans WPR dla Polski nie jest jednoznaczny. Z jednej strony płatności realizowane w jej ramach bez wątpienia poprawiły jakość życia milionów osób żyjących z rolnictwa i mieszkających na wsi. Unowocześniono gospodarstwa rolne, wdrożono przepisy dotyczące między innymi środowiska i zwierząt gospodarskich. Z drugiej jednak strony, mimo tych pozytywów, zarówno w Polsce, jak i całej Europie unijna polityka rolna jest coraz bardziej krytykowana. Zwraca się uwagę na to, że promowany przez nią system w niewystarczającym stopniu chroni środowisko i zapewnia realizację ważnych społecznych celów, takich jak ochrona czystości wód, różnorodności biologicznej, klimatu, dobrostanu zwierząt, trwałości ekosystemów i stabilności społecznej obszarów wiejskich, a także zasady sprawiedliwego handlu w wymiarze europejskim i globalnym. Niezadowolenie wzbudza przede wszystkim wspieranie dużych, uprzemysłowionych gospodarstw rolnych, podczas gdy małe i średnie gospodarstwa, prowadzone z troską o ziemię i tradycję, pozostają niedofinansowane.

Nowa WPR będzie musiała stawić czoła tym problemom, dlatego konieczne jest wypracowanie przez państwa członkowskie nowych rozwiązań, które uwzględnią zarówno zmieniającą się sytuację, nowe potrzeby, jak też różnorodne interesy. Wynegocjowane dotąd koncepcje zdają się bowiem zmierzać w niewłaściwym kierunku i nie zapewniają Europie koniecznych rozwiązań na przyszłość.  

Stąd nasz Atlas. Podejmujemy się w nim charakterystyki wszystkich wymienionych wyżej kwestii, pokazujemy, jak ściśle rolnictwo wiąże się z naszym życiem, zdrowiem, środowiskiem i sytuacją społeczną. Opisujemy mocne i słabe strony WPR, a także wyzwania, przed którymi globalny system stawia europejskich rolników. Wskazujemy, jak niewielka część środków przeznaczanych na politykę rolną rzeczywiście wspiera dobra wspólne i długofalowe cele społeczne.

Atlas pokazuje też, że zrównoważony kierunek jest możliwy, i odwołuje się do wartości, o które coraz mocniej upominają się obywatelki i obywatele Europy. W wielu krajach powstają nowe ruchy i sieci organizacji, domagające się zrównoważonego systemu zarówno w szerokim, globalnym kontekście, jak też konkretnie w odniesieniu do żywności.  Nieformalne grupy, a także organizacje rolnicze i konsumenckie łączą się z organizacjami działającymi na rzecz ekologii oraz sprawiedliwości społecznej i globalnej. Nasz Atlas ma na celu wzmocnienie tych społecznych ruchów i działań obywatelskich oraz ich argumentów na rzecz trwałego, ekologicznego i wrażliwego społecznie rozwoju w rolnictwie. On sam również jest owocem współpracy w ramach sieci ekspertek i ekspertów z różnych europejskich krajów.

Polskie wydanie Atlasu zawiera dwie uzupełniające się części: pierwsze 15 rozdziałów przedstawia zagadnienia rolnictwa z szerokiej, europejskiej perspektywy, ostatnie 4 rozdziały dotyczą spraw polskich. Życząc czytelniczkom i czytelnikom interesującej lektury, mamy nadzieję, że niniejsza publikacja przyczyni się do lepszego rozumienia współczesnych wyzwań stojących przed rolnictwem i do nadania polityce rolnej Unii Europejskiej właściwego kierunku, na czym skorzystają nie tylko rolnicy, ale wszyscy obywatele i obywatelki.

Irene Hahn-Fuhr
Fundacja im. Heinricha Bölla w Polsce

Dr Wojciech Szymalski
Instytut na rzecz Ekorozwoju

 

0 Komentarze

Dodaj nowy komentarz

Dodaj nowy komentarz