praca

perac

du a

k

acja

esd

ąu

s k

ieac

dz ja

t

wo

są

k si

uletdz

urtwo

owe /

k

pul

r t

z ur

est o

r w

ze e /

nne

przes

mod t

elr

zenne

mod

wsp el

ól noty

wspólnoty

atlas został opracowany przez

michała polakowskiego i dorotę szelewę

atlas

opra zost

cow ał opra

anie

cowany

graficzne: przez

marta przybył

michała

i kat

polak

arzyna

owskiego

błahuta

i dorotę szelewę

opracowanie graficzne: marta przybył

i katarzyna błahuta

§

v

OCENA

TRANSFORMACJI

tylko 56% polaków ma opinię

na temat reform, które

rozpoczęto w 1989 roku

2013

56%

44%

jednocześnie

zmniejsza się

odsetek osób,

które nie są

w stanie ocenić

transformacji –

w 1997 wynosił

12%

on prawie 60%

w 2013 roku

44% polaków

uważało, że

reformy nie

udały się, zaś

tylko 12% –

że były one

sukcesem

100%

90%

80%

duże

nierówności

70%

nie są

konieczne

dla dobrobytu

60%

duże

kraju

nierówności

50%

są konieczne

dla dobrobytu

kraju

40%

30%

20%

10%

2014 1988

2014 1988

55% polaków nie zgadza się z twierdze-

niem, że duże nierówności są konieczne

dla zapewnienia dobrobytu kraju.

w porównaniu do 1988 roku odsetek

ten wzrósł niemal dwukrotnie

współczynnik 1988 0,25

giniego:

nierówności

dochodowe

2012

0,32

A. S ułek, (2013). Stan społeczeństwa obywatelskiego. Doświadczenie, działania dla społeczności i kompetencje obywatelskie. Diagnoza Społeczna 2013. Warunki i jakość życia Polaków – Raport. [Special issue]. Contemporary Economics, 7, 286-295 DOI: 10.5709/ce.1897-9254.109.

K. Wysieńska (2014) Determinanty i dynamika postaw wobec nierówności i państwa opiekuńczego. Zespół Porównawczych Analiz Nierówności Społecznych, Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej, Warszawa.

Gini Inequality Poverty Database 2013. Dotyczy ekwiwalentnego rozporządzalnego dochodu netto.

PRACA —

BEZROBOCIE

pomimo fluktuacji, według

międzynarodowych standardów,

utrzymuje się w polsce wysoka

stopa bezrobocia

2003

20%

3 200 000

2013

13,5%

2 200 000

BezRoBoTnYcH

• w 2004 roku liczba

emigrantów wynosiła

około 1 miliona, w 2007

około 2,27 miliona, a

w 2012 2,13 miliona osób

W marcu 2014 tylko

13,6% zarejestrowanych

bezrobotnych pobierało

zasiłek dla bezrobotnych.

Od 2000 roku odsetek

ten nigdy nie był wyższy

niż 21%. Świadczy to

o wyjątkowo skromnym

wsparciu osób

bezrobotnych, któremu

towarzyszy relatywnie

wysoki poziom sankcji

tezĘ o oGrAniCzonym

wspArCiu dlA Bez-

roBotnyCH potwierdzA-

Ją wydAtki nA politykĘ

rynku prACy. w 2011 roku

wynosiŁy one mnieJ niŻ

poŁowĘ ŚrednieJ

uniJneJ

Tylko

1 na 6 wakatów

trafia do urzędów pracy.

W poszukiwaniu i znajdowaniu

pracy najważniejsze są dzia-

łania prowadzone na własną

rękę . Tylko 17% zareje-

strowanych bezrobotnych nie

szuka pracy, a ¾ osób bez-

robotnych utrzymywanych

jest przez rodzinę

v

około 40 bezrobotnych przypada

na jedną ofertę pracy

Jednocześnie, według danych BAeL, tylko

2/3 wszystkich bezrobotnych poszukujących

pracy rejestruje się w urzędzie pracy

Strukturalne statystyki rynku pracy, różne lata.

GUS (2013) Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004–

2012. GUS, Warszawa.

M. Polakowski i D. Szelewa (2013) Bezrobocie w Polsce: polityka państwa a strategie indywidualne. Friedrich Ebert Stiftung i Fundacja ICRA, Warszawa.

Eurostat.

NBP (2013) Badanie ankietowe rynku pracy 2013. NBP, Warszawa.

CBOS (2013) Bezrobocie w doświadczeniu osobistym Polaków, BS. 59/2013.

CBOS, Warszawa.

M. Polakowski i D. Szelewa (2013) Bezrobocie w Polsce: polityka państwa a strategie indywidualne. Friedrich Ebert Stiftung i Fundacja ICRA, Warszawa.

GRAPE UW (2014) Ile w Polsce jest naprawdę osób bezrobotnych? GRAPE

UW, Warszawa.

PRACA —

PREKARIAT

polska jest w czołówce euro-

pejskiej, jeśli chodzi o nietypo-

we formy zatrudnienia:

15,5%

Finlandia

16,9%

Szwecja

3,5%

Estonia

4,4%

Łotwa

8,8%

Dania

2,7%

10%

Litwa

Irlandia

20,6%

Holandia

6,2%

27%

Polska

Wielka Brytania

8,2%

13,4%

Niemcy

Belgia

9,6%

7%

Słowacja

Czechy

7,1%

9,2%

Luksemburg

austria

10,8%

16,5%

1,5%

Węgry

Rumunia

Francja

16,5%

Słowenia

14,1%

Chorwacja

5,7%

Bułgaria

23,4%

13,2%

21,5%

Hiszpania

Włochy

10%

Portugalia

Grecja

7,7%

17,4%

Cypr

Malta

zatrudnienie na czas określony

w zatrudnieniu ogółem, 2013

27% polaków pracuje na czas

określony, a 1,35 miliona (odpowiednik

10% zatrudnionych w gospodarce

narodowej) wyłącznie na podstawie

umów cywilnoprawnych

47%

udział płac w pkb

wynosi tylko 47%

(2013). jest to naj-

niższa (po litwie)

P

wartość w europie,

K

a jej spadek w cią-

gu ostatnich 15 lat

B

należał do naj-

większych

v

v

v

v

v

v

v

v

v

v

TYLKO 10%

PRACOWNIKÓW

NALEŻY DO

ZWIĄZKÓW

ZAWODOWYCH

popArCie dlA

dziAŁAlnoŚCi

związków

zAwodowyCH Jest

wyŻsze wŚród osóB

o poGlądACH

konserwAtywnyCH

niŻ o poGlądACH

lewiCowyCH Czy

liBerAlnyCH

do nAJBArdzieJ

uzwiązkowionyCH nAleŻą sektor

puBliCzny i duŻe zAkŁAdy prACy

Eurostat, GUS (2014) Monitoring Rynku Pracy, 10.01.2014. GUS, Warszawa.

Komisja Europejska, AMECO.

CBOS (2013), Członkostwo w związkach zawodowych i opinie o ich działalności, BS/62/2013. CBOS, Warszawa.

CBOS (2013) Czyje interesy reprezentują związki zawodowe, BS/173/2013. CBOS, Warszawa.

CBOS (2013), Członkostwo w związkach zawodowych i opinie o ich działalności, BS/62/2013. CBOS, Warszawa.

PRAcA —

nieRÓWnoŚci —

DYskRYMinAcJA

10% kobiet zostało

zwolnionych przez

pracodawcę po powrocie

z urlopu macierzyńskiego

lub wychowawczego

podCzAs

rozmowy rekru-

tACyJneJ prACodAwCy

nAJCzĘŚCieJ

pytAJą

kAndydAtA /

o wiek

kAndydAtki (73%

respondentów)

prACodAwCy znACznie

CzĘŚCieJ woleliBy zA-

trudnić osoBĘ przed

30 rokiem ŻyCiA niŻ

osoBĘ po 50

27% 30% 26%

25%

23%

11%

13%

a

a

a

NI

NI

CYPR

lITW

a

sTo

olska

D

E

P

CZECHY

BUŁGARIA

niespełna jedna czwarta (23%)

osób należących do lgbt

w polsce czuje się

dyskryminowana ze względu

na orientację seksualną

podczas poszukiwania

zatrudnienia. polska zajmuje

pod tym względem 7 pozycję

w unii europejskiej: większy

odsetek osób lgbt czuje się

dyskryminowany na rynku

pracy na cyprze (30%),

w krajach bałtyckich (po 27%

litwa i łotwa, 25% estonia),

w chorwacji (26%) i w bułgarii

(26%). najmniejszą skalę

dyskryminacji zanotowały takie

kraje jak dania (11%), czechy

(13%) czy holandia (13%)

CBOS (2013) Postawy prokreacyjne kobiet, BS/29/2013. CBOS, Warszawa.

P. Antosz, Równe traktowanie standardem dobrego rządzenia. Raport z badań sondażowych.

European Agency for Fundamental Rights (2013) EU LGBT survey.

European Union lesbian, gay, bisexual and transgender survey. EFR, Bruksela.

w

eDUkAcJA

75% polek

i polaków

chciałoby, aby

ich dzieci

miały wyższe

wykształcenie

* jest to niezależne od oceny, czy

dyplom uniwersytecki ma duże czy

też małe znaczenie na rynku pracy

% DZIECI

% dzIeCI W pRzedSzkoLU

WykSztAŁCeNIe

% dzIeCI ChodząCyCh do pRzed-

W domU

RoDZICóW

sZkola Co NajMNIEj 3 laTa

10%

WyżSze

90%

59%

45%

zAWodoWe śRedNIe

55%

28%

63%

PoDsTaWoWE

37%

3%

Im WyŻsZE

WyksZtAłCENIE

rODZICóW, tym CZęśCIEJ

ICh DZIECI ChODZĄ DO

PrZEDsZkOLA

Prawdopodobieństwo

uzyskania wyższego

wykształcenia

rośnie zasadniczo

wraz z poziomem

wykształcenia rodziców,

zwłaszcza jeśli oni sami

otrzymali wykształcenie

wyższe. Jednocześnie,

dzięki upowszechnianiu

studiów wśród młodych

Polaków, obserwujemy

najwyższą wśród

państw OECD mobilność

edukacyjną

CBOS (2013) Wykształcenie ma znaczenie? BS/96/2013. CBOS, Warszawa.

Instytut Badań Edukacyjnych (2011) Raport o Stanie Edukacji 2010. IBE, Warszawa.

OECD (2012) Education at a Glance (2012): OECD Indicators. OECD

Publishing, Paryż.

32%

POlEK

i polaków

nigdy

NIE

skorzystało

Z INTERNETu

66%

JEST TO JEdEN Z NAJ-

wyższych odsetków

w uNII EuROPEJSKIEJ

po bułgarii, rumunii,

grecji i włoszech

Eurostat.

sąsieDzTWo

POLACY ZNAJĄ NIEWIELu

WYZNAWCÓW INNYCH

ReLIgII POZA KATOLICYZmem

POLACy ZNAJĄ NIEWIELu WyZNAWCóW INNyCh rELIgII POZA kAtOLICyZmEm.

O ILE WIęksZOść POLAkóW I POLEk NIE mA ZAstrZEŻEń DO tEgO, Aby WyZNAWCy

INNyCh rELIgII byLI ICh kOLEgAmI Z PrACy Lub sĄsIADAmI, O tyLE AkCEPtACJA

DLA syNOWEJ Lub ZIęCIA WyZNAJĄCyCh INNĄ rELIgIę JEst ZNACZNIE NIŻsZA.

W PrZyPADku muZułmANINA/muZułmANkI 14% POLAkóW NIE ChCIAłOby gO/

JEJ mIEć ZA kOLEgę/kOLEŻANkę W PrACy, ALE JuŻ 43% ZA ZIęCIA Lub syNOWĄ. W

PrZyPADku WyZNAWCóW JuDAIZmu 9% rEsPONDENtóW NIE ChCIAłOby, Aby

byLI ONI kOLEgAmI Z PrACy, NAtOmIAst 28% – ZIęCIEm Lub syNOWĄ.

66% polAków

odCzuwA

wiĘź z ludźmi

mieszkAJąCymi

w okoliCy

66%

tylko 8% moGŁoBy

liCzyć nA wspArCie

koleGów Czy sąsiAdów

w przypAdku CHoroBy

87 procent

polaków

deklaruje, że nie

osoby, które

jest członkiem

są aktywne

żadnej lokalnej

fizycznie,

instytucji

najczęściej

związanej

motywują to

z uprawianiem

poprawą stanu

sportu

zdrowia

polki i polACy

ŻyJą CorAz

dŁuŻeJ

nAJDłUższe

ŚReDnie

TRWAnie

PoDlaskIE

żYciA koBieT

82 LATA

nAJkRÓTsze

ŚReDnie

ŁódzkIe

TRWAnie

żYciA

koBieTY 79,8

MężczYźni

70,6 LAT

PoDkaR-

mAŁopoLSkIe

PaCkIE

nAJDłUższe

nAJDłUższe

ŚReDnie

ŚReDnie

TRWAnie

TRWAnie

żYciA

żYciA

MężczYzn

koBieT

74 LATA

82 LATA

* Wykształcenie należy do najważniejszych czynników pozytywnie wpływających na długowieczność

w polsce dalsze trwanie życia 30-latków z wykształceniem wyższym jest o 9 lat dłuższe niż 30-latków z wykształceniem najwyżej gimnazjalnym. rosnące wykształcenie zmniejsza różnice pomiędzy kobietami i mężczyznami (z prawie 12 dla wykształcenia gimnazjalnego do 4 i pół roku dla wykształcenia wyższego)

CBOS (2012), Społeczne postawy wobec wyznawców innych religii BS/130/2012. CBOS, Warszawa. Zsumowane wskazania odpowiedzi „Był(a)-

bym raczej przeciwko temu” i „Był(a)bym zdecydowanie przeciwko temu”.

Europejskie badanie jakości życia 2012.

Europejskie badanie jakości życia 2012.

Eurobarometer (2014) Sport and physical activity. Special Eurobarometer 412. Komisja Europejska, Bruksela.

GUS (2013) Rocznik demograficzny 2013. GUS, Warszawa.

Eurostat, dane dla 2010 roku, dalsze przewidywane trwanie życia dla osób w wieku 30 lat.

RÓżnoRoDnoŚĆ

polACy nAleŻą

do nAJmnieJ

tolerAnCyJnyCH

spoŁeCzeŃstw

w europie,

JeŚli CHodzi

o stosunek do

mnieJszoŚCi

seksuAlnyCH

5%

2001

12%

2013

, że

okoŁo 54% polAków

uwAŻA, Że GeJe

i lesBiJki mAJą

prAwo Żyć wedŁuG

wŁAsnyCH upodoBAŃ.

dlA porównAniA,

w HiszpAnii odsetek

ten wynosi okoŁo

83%, A w irlAndii 87%

5 1 7 2

uchodzców

5 172 cudzoziemców jest chronionych w polsce

(status uchodźcy, ochrona uzupełniająca, pobyt

tolerowany)

European Social Survey 2012, zsumowane odpowiedzi „całkowicie zgadzam się” i „zgadzam się”.

CBOS (2013), Stosunek do praw gejów i lesbijek oraz związków partnerskich, BS/24/2013. CBOS, Warszawa.

Statystyki Urzędu do Spraw Cudzoziemców, na podstawie liczby kart pobytu.

WsPÓLnoTA

19,2%

NIskIE

WYDATKI

NA CeLe

sPOłECZNE

w skali europejskiej polska ma niskie wydatki

na cele społeczne – tylko 19,2% pkb. to

znacznie niżej niż średnia unijna (29% pkb).

niemal połowa (47%) wydatków przeznaczana

jest na emerytury, co jest konsekwencją tego,

że na inne programy polityki społecznej

polska wydaje znacznie mniej niż większość

krajów europejskich

przychód

%

podatkowy

podatników

z PIT

100%

100%

90%

90%

80%

80%

70%

70%

60%

60%

50%

50%

40%

40%

30%

30%

20%

20%

10%

10%

2,31 %

podatnicy

reszta

rozliczający

podatników

się wg

(stawka 18%)

najwyższej

stawki

(32%)

w 2012 roku ok. 550 tys. podatników (2,31%

ogółu) rozliczało się według wyższej stawki po-

datkowej. podatki odprowadzone przez tę grupę

stanowiły 25% przychodów podatkowych z pit

W 2008 rOku 92,15%

PODAtNIkóW ZAPłACIłO

PODAtEk WEDług

NAJNIŻsZEJ

stAWkI (19%),

strukturA

6,45% WEDług

PODAtku

NALEŻNEgO

stAWkI 30%,

WEDług stAWEk

ObOWIĄZuJĄCyCh

A 1,4% WEDług

W 2008 rOku: 19%:

52,3%, 30%: 23,2%,

stAWkI 40%

40%: 24,5%

p o l A C y n i e

s ą A k t y w n i

p o l i t yC z n i e

i spoŁeCznie

tylko 1% polaków wzięło udział w de-

monstracji lub proteście w ciągu ostat-

nich 12 miesięcy (najmniej w ue)

Bojkot konsumencki jest wyjątkowo

mało popularny w polsce: tylko 3% pola-

ków bojkotowało jakiś produkt z powo-

dów etycznych. również inne społecz-

ne działania nie cieszą się popularnością

– tylko 11% polaków podpisało petycję

w jakiejś sprawie

2,5% polaków zaangażowanych było

w pracę grup aktywistycznych i partii

politycznych. Jeszcze mniej Czechów

i węgrów było zaangażowanych w tego

typu działalność. największą aktywno-

ścią polityczną charakteryzują się Hisz-

panie (8,3%) i islandczycy (10,5%)

Eurostat.

Ministerstwo Finansów (2013) Informacja

dotycząca rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 rok. Departament Podatków Dochodowych, Warszawa.

Ministerstwo Finansów (2009) Informacja

dotycząca rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 rok. Departament Podatków Dochodowych, Warszawa.

Europejskie badanie jakości życia 2012.

European Social Survey 2012, pytanie

dotyczy 12 miesięcy poprzedzających badanie.

European Social Survey 2012,

uczestnictwo w ciągu 12 miesięcy poprzedzających

badanie.

WsPÓLnoTA

roŚnie popArCie dlA

AktywneJ polityki

pAŃstwA zACHĘCAJąCeJ

do posiAdAniA wiĘkszeJ

liCzBy dzieCi

– tAką postAwĘ pAŃstwA w 2012 popAr-

Ło zdeCydowAnie 43% AnkietowAnyCH

(ŁąCznie „zA” 77%), podCzAs Gdy 6 lAt

wCzeŚnieJ ByŁo to 29% (ŁąCznie „zA” 69%)

MIEjsCa

PRaCY Dla

MaTEk

PRZEDsZkola

żŁoBkI

ponAd poŁowA BAdAnyCH (56%),

uwAŻA Że, nAJskuteCznieJszym

wspArCiem pAŃstwA ByŁABy pomoC

w powroCie do prACy Czy teŻ

znAlezieniu zAtrudnieniA dlA

mAtek, A JednA trzeCiA, Że powinnA

wzrosnąć liCzBA przedszkoli

i ŻŁoBków

TYLko

5% Dzieci

cHoDzi

Do żłoBkA

* To tyle, ile w szczytowym okresie PRL

(dla porównania w NRD – 85% dzieci)

69% dzieCi w wieku

3–5 lAt CHodzi do

przedszkolA

Kobiety i mężczyźni niemający

jeszcze dzieci mają bardzo podob-

ne preferencje co do posiadania

potomstwa. Jednak wśród osób,

które mają już przynajmniej jedno

dziecko (w wieku 30–39) kobiety

dwa razy rzadziej niż mężczyźni

planują mieć kolejne (25% kobiet,

49% mężczyzn)

CBOS (2012), Polityka państwa wobec rodziny, BS/67/2012, Warszawa.

GUS (2014) Żłobki i kluby dziecięce w 2013 r. GUS, Warszawa.

GUS (2013), Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2012/2013. Główny Urząd Statystyczny, Warszawa.

CBOS (2010), Postawy prokreacyjne Polaków, BS/4/2010.

CBOS, Warszawa.

WsPÓLnoTA

ponad 2/3 badanych (69%) uważa, że

kobiety otrzymują niższe wynagrodzenie

wykonując ten sam zawód co mężczyzna

i mając takie samo wykształcenie

skOry-

gOWANA

LukA

PłACOWA

WyNOsI

W POLsCE

20%

dostrzegana obecnie

dyskryminacja płacowa

znacznie zwiększyła się

w stosunku do 1995

roku, kiedy podobnego

zdania było tylko 48%

respondentów

ObECNIE,

WEDług 56%

bADANyCh,

kObIEty mAJĄ

róWNIEŻ mNIEJ-

sZĄ sZANsę NA

AWANs mImO

tAkIEgO sAmE-

gO POZIOmu

W sPOłECZEń-

WyksZtAłCENIA.

stWIE sZANOWA-

JEDNOCZEśNIE

NE sĄ bArDZIEJ

WEDług 44%

kObIEty PrACu-

WskAZAń,

JĄCE ZAWODO-

WO, A tyLkO 5%

rEsPONDENtóW

uWAŻA, ŻE WIęk-

sZy sZACuNEk

WZbuDZAJĄ gO-

sPODyNIE DO-

mOWE/kObIEty

NIEPrACuJĄCE ZA-

WODOWO

tylko 9% osóB

CHCiAŁoBy

mieć koBietĘ

zA szeFową

CBOS (2013), Kobieta pracująca BS/28/2013, CBOS, Warszawa.

L. van der Velde, J. Tyrowicz i K. Goraus (2013) What is the true gender wage gap? A comparative analysis using data from Poland. University of Warsaw Faculty of Economic Sciences Working Paper No. 28/2013 (113).WNE UW, Warszawa.

CBOS (2013), Kobieta pracująca BS/28/2013, CBOS, Warszawa.

CBOS (2013), Kobieta pracująca BS/28/2013, CBOS, Warszawa.

CBOS (2013), Kobieta pracująca BS/28/2013, CBOS, Warszawa.

PRAWA

RePRoDUkcYJne

4 100 000 – 5 800 000

koBiet przerwAŁo CiąŻĘ

w CiąGu swoJeGo ŻyCiA

CiąŻĘ przerwAŁA, z duŻym

prAwdopodoBieŃstwem,

nie mnieJ niŻ Co CzwArtA,

Ale teŻ nie wiĘCeJ niŻ Co

trzeCiA dorosŁA polkA.

w skAli CAŁeGo spoŁeCzeŃ-

stwA dAJe to od 4,1 do 5,8

milionA koBiet. wŚród teJ

Grupy nAJCzĘŚCieJ ByŁy to

koBiety oCeniAJąCe swoJą

sytuACJĘ mAteriAlną JAko

zŁą (39%)

poGlądy polityCzne koBiet,

które przeprowAdziŁy przynAJmnieJ

Jeden zABieG ABorCJi w ŻyCiu

poGlądy prAwiCowe (36%)

poGlądy lewiCowe (24%)

osoBy reliGiJne (28%)

UsTaWa

aNTYaBoRCYjNa

34% 49%

złagodzenie

bez zmian

§ § §

9%

pRAWIe poŁoWA poLAkóW UWAżA, że NIe NA-

Leży zmIeNIAĆ pRAWA o pRzeRyWANIU CIąży

(49%). Za ZaosTRZENIEM UsTaWY oPoWIaDa

SIĘ 9%, A zA zŁAGodzeNIem 34% BAdANyCh.

zAoStRzeNIe pRAWA popIeRAJą NAJCzĘ-

śCIeJ zWoLeNNICy pRAWA I SpRAWIedLIWo-

śCI (18%) oRAz oSoBy BIoRąCe CzĘSty UdzIAŁ

W pRAktykACh ReLIGIJNyCh

CBOS (2013), Doświadczenia aborcyjne Polek, BS 60/2013, CBOS, Warszawa.

CBOS (2012), Opinie o prawie aborcyjnym, BS/160/2012, CBOS, Warszawa.