POLSKA

NISKOEMISYJNA

OD IDEI DO DZIAŁANIA

Andrzej Kassenberg

przy współpracy

Ewy Świerkuli

Wy daw ca:

Fundacja In sty tut na rzecz Eko ro zwo ju

ul. Na bie la ka 15, lok. 1, 00-743 War sza wa

tel. 22 851-04-02, -03, -04, faks 22 851-04-00

e-l ailĹ ineŠin e -isd.or].rl, _rĹņņwww.in e -isd.or].rlĸ _rĹņņwww.c_ronlyklilat.rl Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju ŐInEő jest rozarz.dow. or]anizacj. tyru t_ink-tank rowstaj. w 1ƖƖ0 r. z inicjatywy kilku czjonkॕw olskie]o lubu Ekolo]iczne]o. InE zajluje si< rrolowaniel i wdra৵aniel zasad oraz rozwi.zaॉ sju৵.cyc_ zrॕwnowa৵onelu rozwojowi olski, d.৵.c do jej rroekolo]icznej restrukturyzacji. W swojej dziajalnoঋci kieruje si< lisj.Ĺ

budowania rozytywnyc_ relacji li<dzy rozwojel srojecznyl i ]osrodarczyl a oc_ron.

ঋrodowiska oraz wyst<rowania w interesie obecne]o i rrzyszjyc_ rokoleॉ. Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju wsrॕjrracuje z krajowyl i eurorejskil ruc_el rozarz.dowyl. Instytut la doঋwiadczenie w tworzeniu strate]ii ekorozwoju wsrॕlnie ze srojecznoঋciali lokalnyli ŋ ic_ salorz.dali i rartnerali srojecznyli, ekolo]icznyli i rartnerali otoczenia biznesu.

rracowania InE wykorzystuj. rarlalentarzyঋci, adlinistracja rz.dowa i salorz.dowa, naukowcy, studenci i uczniowie.

Instytucje i osoby rra]n.ce wesrrzeࣀ dziajalnoঋࣀ na rzecz ekorozwoju lo]. dokonywaࣀ

wrjat na kontoĹ ank e a ", II ddziaj w Warszawie

)rj-|ĹƖƑƐƑƓƏƐƏƑƓƐƐƐƐƏƏƏƏƏƑѵƕѶƐƖƕ

!aport powstaj w ramac_ projektu realizowanego przy wsparciu Fundacji im. einric_a क़lla.

!;7-h1f-f<ho-Ĺ aria rosiॉska-ackl

uof;h|]u-C1mĹ oanna _aঞzow i eszek oslalski ŋ Wydawnictwo Wiatr s. c.

"hj-7holr|;uoĹ eszek oslalski

uhboru--Ĺ !FI* entrul oli]raCi, ul. ora olorowskie]o 24, 80-377 daॉsk š o ry ri ]_t by Fundacja In sty tut na rzecz Eko ro zwo ju, War sza wa 2015

I"NĹ Ɩ78-83-8Ɩ4Ɩ5-4ѵ-4

Wy dru ko wa no na pa pie rze eko lo gicz nym.

POLSKA

NISKOEMISYJNA

OD IDEI DO DZIAŁANIA

Andrzej Kassenberg

przy współpracy

Ewy Świerkuli

Instytut na rzecz Ekorozwoju

Niniejszy raport powstaj w ramac_ projektu realizowanego przy wsparciu Fundacji im. einric_a क़lla jako rezultat czterec_ debat eksperckic_ poঋwi<conyc_

wdra৵aniu ŁNiskoemisyjnej strategii dla olski ŋ 2050Ŀ, jednak zawarte w nim treঋci odzwierciedlaj. jedynie pogl.dy przedstawicieli Instytutu na rzecz Ekorozwoju i niekoniecznie musz. byࣀ podzielane przez innyc_ uczestnikॕw spotkaॉ.

Warszawa, listopad 2015

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

Spis treści

Wst<p

4

"treszczenie

5

o to jest niskoemisyjny rozwॕjĵ

8

"trategie niskoemisyjnego rozwoju

9

Europa

9

olska

12

ierunki wdra৵ania niskoemisyjnego rozwoju

19

Energetyka

19

Transport

23

!olnictwo z udziajem leঋnictwa

27

rzemysj z udziajem gospodarki odpadami

31

odsumowanie

37

iteratura

38

ista osॕb bior.cyc_ udziaj w debatac_ eksperckic_

39

Spis tabel i rysunków

1. rzewidywane zu৵ycie energii oraz dziajania proefektywnoঋciowe

w perspektywie roku 2050

19

2. Emisje z samoc_odॕw ogॕjem ŋ scenariusz odniesienia Ő&ő

i modernizacji Ő őĹ 2010-2050

25

3. graniczenia emisji gazॕw cieplarnianyc_ na ঋwiecie w produkcji ৵ywnoঋcii jej konsumpcji Őzapotrzebowanie na ৵ywnoঋࣀ a potencjaj redukcyjny w roku 2050ő

29

4. !oczne oszcz<dnoঋci paliw w przemyঋle ŋ scenariusz modernizacjiĹ 2015-2050

33

5. zy mo৵na pobudziࣀ dalszy niskoemisyjny wzrostĵ

33

ѵ. ospodarka o obiegu zamkni<tym

35

2

Objaśnienia skrótów i symboli

BAU

scenariusz

Łbiznes jak zwykleĿ

CO

dwutlenek

w<gla

2

ERP

ekologiczna reforma podatkowa Őang. ecological tax reform, ET!ő

ETS

system _andlu uprawnieniami do emisji gazॕw cieplarnianyc_ Ő Emission Trading Systemő

GHG

gazy cieplarniane

GWh

gigawatogodzina

InE

Instytut na rzecz Ekorozwoju

IT tec_nologia informacyjna Őang. bm=oul-ࢼom|;1_moѲo]ő

ktoe

tysi.c ton oleju ekwiwalentnego Őang. |_ov-m7|omvo=obѲ;tb-Ѳ;m|ő

mpzp

miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego

MOD

scenariusz

modernizacyjny

MWh

megawatogodzina

MtCO eq

milion ton ekwiwalentnego Őang. million metric tons of carbon dioxide 2

2

;tb-Ѳ;m|ő

NP2050

Ł2050.pl ŋ podrॕ৵ do niskoemisyjnej przyszjoঋciĿ

NPRGN

Narodowy rogram !ozwoju ospodarki Niskoemisyjnej

OZE

odnawialne

৳rॕdja energii

PKB

rodukt rajowy ruo

TWh

terawatogodzina

UE

&nia Europejska

zpr

zintegrowany program rozwojowy

3

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

Wstęp

P rzedstawiamy kolejne opracowanie zwi.- niskoemisyjnej. _odzijo o przekonanie zane z promowaniem wynikॕw prac nad uczestnikॕw o celowoঋci i niezb<dnoঋci Niskoemisyjn. strategi. dla olski ŋ 2050. transformacji polskiej gospodarki w per-

race te, zakoॉczone w czerwcu 2013 roku spektywie 2050 roku z wykorzystaniem prezentacj. raportu koॉcowego pt. Ł2050.

celॕw &E na rok 2030. W ramac_ projektu

pl ŋ podrॕ৵ do niskoemisyjnej przyszjoঋciĿ zorganizowano cztery spotkania ekspertॕw ŐN2050ő, byjy przeprowadzone przez War- z gronem osॕb reprezentuj.cyc_ rॕ৵ne in-szawski Instytut "tudiॕw Ekonomicznyc_ stytucje z obszarॕw najwa৵niejszyc_ dla i Instytut na rzecz Ekorozwoju przy wsparciu niskoemisyjnej transformacjiĹ energetyka, Europejskiej Fundacji limatycznej. Wedjug transport, przemysj i odpady oraz tereny wielu ekspertॕw, politykॕw, dziajaczy go-wiejskie wraz z leঋnymi. .cznie w spotka-

spodarczyc_ i spojecznyc_ jest to najbardziej niac_ wzi<jo udziaj 50 osॕb Őlista w zaj.-

dojrzajy dokument dotycz.cy przyszjoঋci czeniuő. o ka৵dym spotkaniu ukazywaja si< rozwoju kraju z poszanowaniem ঋrodowiska, notatka o jego przebiegu, treঋci i rezulta-uwzgl<dniaj.cy w szczegॕlnoঋci potrzeby tac_, zamieszczana na portalu c_ronmykli-oc_rony klimatu globalnego. roponowana mat.pl i stronie Fundacji www.pl.boell.org.

w nim niskoemisyjna transformacja polskiej "wobodna i wielow.tkowa dyskusja pod-gospodarki w perspektywie pojowy **I w. czas tyc_ debat pozwolija na wypracowanie wpisuje si< w przyj<te na szczycie &E w pa৳- interesuj.cego materiaju, ktॕry w formie dzierniku 2014 roku cele polityki klimatycz- syntetycznej znajduje si< w niniejszej publi-no-energetycznej &nii Europejskiej. Wa৵n. kacji. ednak zawarte w niej treঋci odzwier-spraw. staje si< zatem rozpowszec_nienie ciedlaj. jedynie pogl.dy Instytutu na rzecz tego dokumentu i utrwalenie w ঋwiadomoঋci Ekorozwoju i niekoniecznie musz. byࣀ po-spojecznej jego politycznego i gospodarcze- dzielane przez uczestnikॕw spotkaॉ.

go znaczenia. ednoczeঋnie nale৵y postawiࣀ

problem najistotniejszy ŋ jak w praktyce ॕw

program wdra৵aࣀ, zwjaszcza w obszarac_

szczegॕlnie wa৵nyc_ dla niskoemisyjnego

rozwoju.

by to osi.gn.ࣀ, Instytut na rzecz Ekoro-

zwoju we wspॕjpracy z Fundacj. im. ein-

ric_a क़lla w Warszawie zrealizowaj projekt

pt. Łࡆrody z क़llemĿ, ktॕrego celem byjo

budowanie ঋwiadomoঋci publicznej, gospo-

darczej i politycznej w zakresie gospodarki

4

Streszczenie

P rzed spojecznoঋci. ঋwiata stoi jedno darki europejskiej powinien przynieঋࣀ ko-z najwa৵niejszyc_ wyzwaॉĹ jak poradziࣀ rzyঋci gospodarcze. szacowano, ৵e koszty sobie z post<puj.cymi zmianami klimatu glo-inwestowania w sektorze elektroenerge-

balnego. by ograniczyࣀ tempo globalnego tyki wzrosn. wyra৳nieĹ z ok. 30 mld euro ocieplania klimatu do 2o nale৵y znacznie w 2010 roku do ok. ѵ5 mld euro w roku zredukowaࣀ emisj< gazॕw cieplarnianyc_. 2050. ednak opॕ৳nienie w podejmowaniu o koॉca bie৵.cego stulecia emisja tyc_ ga-tyc_ aktywnoঋci spowoduje koszty w wyso-

zॕw powinna spaঋࣀ do zera. !adykalne ogra-

koঋci ponad 90 mld euro ju৵ w roku 2035.

niczenie emisji gazॕw cieplarnianyc_ ozna-

cza dekarbonizacj< ঋwiatowej gospodarki, omisja Europejska tak৵e zaj<ja si< t. pro-czyli uniezale৵nienie gospodarek od paliw blematyk. i w 2011 roku opublikowaja Łlan kopalnyc_. si.gni<cie tak znacz.cej zmiany dziajaॉ prowadz.cy do przejঋcia na kon-nie b<dzie rozwi.zaniem jatwym i szybkim. kurencyjn. gospodark< niskoemisyjn. do Taki proces b<dzie kosztowny, ale zaniec_a-2050 rokuĿ. ,a gjॕwne wyzwanie uznano

nie tyc_ dziajaॉ czy znaczne odjo৵enie ic_ w nim przeksztajcenie cajej gospodarki &E

w czasie mo৵e ঋwiat kosztowaࣀ jeszcze wi<-

w gospodark< zdecydowanie niskoemisyjn..

cej. rzeksztajcenie gospodarki w kierunku znacza to, ৵e &E powinna przygotowaࣀ si< niskoemisyjnoঋci stanowi jedno z najwa৵- na ograniczenie wewn<trznyc_ krajowyc_

niejszyc_ wyzwaॉ gospodarczyc_ i ঋrodo- emisji do 2050 roku o 80ѷ w porॕwnaniu wiskowyc_ stoj.cyc_ przed &ni. Europejsk. z ic_ poziomem z 1990 roku. by dokonaࣀ

i jej paॉstwami czjonkowskimi.

takiej transformacji, &E potrzebowajaby ŋ

wedjug obliczeॉ zawartyc_ w ww. dokumen-

!ada Europy, widz.c tak powa৵ne zagro৵e-

cie ŋ dodatkowyc_ inwestycji w wysokoঋci

nie, w pa৳dzierniku 2009 roku wyznaczyja 270 mld euro rocznie Őco odpowiada ঋrednio cel dla Europy i innyc_ krajॕw o rozwini<tej 1,5ѷ jej rocznego ő w najbli৵szyc_ 40

gospodarce, czyli zmniejszenie emisji gazॕw latac_. ednoczeঋnie nast.pijoby, w wyniku cieplarnianyc_ o 80-95ѷ. _c.c przejo৵yࣀ poprawy efektywnoঋci energetycznej i prze-to wyzwanie na bardziej praktyczne dzia- c_odzenia na niskoemisyjne ৳rॕdja energii jania, Europejska Fundacja limatyczna produkowanej lokalnie, ograniczenie kosz-przygotowaja i opublikowaja w 2010 roku tॕw pozyskania paliwa w &E o 175-320 mld raport pt. Łapa drogowa 2050Ĺ praktycz- euro rocznie.

ny przewodnik do prosperuj.cej i niskow<-

glowej EuropyĿ. rzyj<to w nim jako cel do Na tym tle rodzi si< pytanie, co to oznacza osi.gni<cia redukcj< emisji gazॕw cieplar- dla olski. by odpowiedzieࣀ na to pytanie, nianyc_ w &E o 80ѷ . Wedjug tego raportu Warszawski Instytut "tudiॕw Ekonomicznyc_

proces niskow<glowej transformacji gospo-

i Instytut na rzecz Ekorozwoju dzi<ki wsparciu

5

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

ze strony Europejskiej Fundacji limatycznej formacji niezb<dne jest skoncentrowanie si< przygotowajy map< drogow. dla olski, tzn. podczas wdra৵ania zmian na kilku najwa৵-

raport Ł2050.pl – podrॕ৵ do niskoemisyjnej niejszyc_ obszarac_, jak energetyka, trans-przyszjoঋciĿ. elem przyঋwiecaj.cym auto-

port, rolnictwo, leঋnictwo, przemysj i gospo-

rom raportu byjo znalezienie odpowiedzi na darka odpadami.

pytanie, jak modernizowaࣀ olsk<, aby droga

ograniczania emisji byja rॕwnoczeঋnie drog. d kilkunastu lat brak jest w olsce auten-przeksztajcania olski w kraj bardziej konku- tycznej dyskusji nad przyszjoঋci. energetyki, rencyjny, wysokorozwini<ty i zamo৵ny, a przy ktॕra byjaby podstaw. do dokonania istotnej tym odpowiedzialny i dbaj.cy o ঋrodowisko. zmiany w tym sektorze. ej wynikiem powi-okument pokazuje, ৵e aktywna agenda mo- nien byࣀ dokument strategiczny, co do ktॕ-

dernizacji mo৵e przeksztajciࣀ olsk< w kraj rego czojowe parঞe polityczne uzyskajyby wysokorozwini<ty w ci.gu czterdziestu lat, porozumienie, a wi<kszoঋࣀ spojeczeॉstwa jest to jednak kwesঞa obrania odpowiednie-zrozumiajaby i przyj<jaby wybrany kierunek

go kierunku. odj<cie wysijku modernizacji jako po৵.dany. becnie rysuje si< wyra৳nie, gospodarki olski mogjoby przynieঋࣀ wzrost ৵e taka djugofalowa strategia powinna za-polskiego w roku 2050 w stosunku do wieraࣀ takie elementy, jakĹ

wariantu Łbiznes jak zwykleĿ.

dekarbonizacja sektora energetycznegoĸ

d kilku lat w inisterstwie ospodarki byjy

silna promocja efektywnoঋci energetycznejĸ

prowadzone prace nad projektem Narodo-

zmiana miksu energetycznego w kierunku

wego rogramu !ozwoju ospodarki Nisko-

energetyki odnawialnejĸ

emisyjnej ŐN!Nő. Najpierw przygotowano budowanie spojeczeॉstwa zaanga৵owane-zajo৵enia, a nast<pnie w dniu 4 sierpnia 2015

go w poszanowanie energiiĸ

roku kierownictwo resortu przyj<jo doku-

wykorzystanie transformacji energetycznej

ment strategiczny. elem gjॕwnym N!N

do budowy innowacyjnej gospodarki.

jest rozwॕj gospodarki niskoemisyjnej przy

zapewnieniu zrॕwnowa৵onego rozwoju kraju, Istotnym narz<dziem przec_odzenia na go-a jego realizacja ma si< opieraࣀ na koncepcji spodark< niskoemisyjn. jest wprowadze-gospodarki o obiegu zamkni<tym. ak zapi-

nie ekologicznej reformy podatkowej ŐE!ő.

sano w tym dokumencie, aby dokonaࣀ trans-

olejnym kierunkiem dziajania w ramac_

formacji niskoemisyjnej, niezb<dne b<dzie N2050 jest wybॕr alternatywnej ঋcie৵ki wydanie ponad 60 mld zjotyc_, dzi<ki czemu rozwoju transportu, co oznacza spadek po-b<dzie mo৵liwa 40ѷ redukcja emisji gazॕw pytu na rop< na[ow. oraz wzrost konkuren-cieplarnianyc_ w stosunku do roku 2010.

cyjnoঋci mi<dzynarodowej i bezpieczeॉstwa

energetycznego. & podstaw tego scenariu-

Nawi.zuj.c do raportu pt. Ł2050.pl ŋ podrॕ৵ sza le৵y aktywna polityka publiczna nakie-do niskoemisyjnej przyszjoঋciĿ ŐN2050ő, rowana na osi.gni<cie rezultatॕw w wyniku nale৵y stwierdziࣀ, ৵e do skutecznoঋci trans-znacz.cej poprawy efektywnoঋci paliwowej,

6

dzi<ki unowoczeঋnieniu Yoty samoc_odo-

odstawowym dziajaniem w ramac_ prze-

wej i zmianie paliwa na alternatywne. _o-

mysju powinna byࣀ promocja szeroko ro-

dzi o zmniejszenie zale৵noঋci od poc_od-

zumianej oszcz<dnoঋci ŋ energii, surowcॕw

nyc_ ropy na[owej, o rozwॕj atrakcyjnyc_ b.d৳ wykorzystania marnotrawionyc_ re-alternatyw dla transportu indywidualnego, zerw dla osi.gni<cia potencjalnyc_ zyskॕw.

w tym komunikacji zbiorowej, rowerowej ost<p tec_niczny daje szans< na spadek za-i pieszej w miastac_ oraz kolejowej w przewo- potrzebowania na energi<. W rezultacie ne-zac_ na wi<ksze odlegjoঋci oraz sprawnego gatywne oddziajywanie przemysju na ঋrodo-planowania przestrzennego i oddziajywa-

wisko powinno si< zmniejszyࣀ, a tempo tyc_

nia na zmiany zac_owaॉ komunikacyjnyc_. zmian zale৵ne b<dzie od stopnia aktywnoঋci polskiego rz.du. Wykorzystanie szans na

otencjaj redukcji emisji z rolnictwa jest bar- wdro৵enie niskoemisyjnej strategii rozwoju dzo du৵y, szczegॕlnie gdy uwzgl<dni si< zdol-przemysju wymaga zwrॕcenia uwagi na trzy

noঋࣀ rolnictwa do wi.zania w<gla z atmosfe-

kluczowe czynniki, tj. rynek, kadry i polityk<

ry. ,miany w praktyce rolniczej, wskazywane przemysjow..

jako najistotniejsze sposoby dziajaॉ na rzecz

oc_rony klimatu, to zmiany w tec_nologii "zczegॕlnie wa৵n. kwesঞ. jest poj.czenie upraw oraz w tec_nologii _odowli zwierz.t rozwoju gospodarczego, w tym przemysju, i sposॕb gospodarki nawozami naturalnymi. z innowacyjnym podejঋciem do problematyki Wঋrॕd innyc_ mo৵liwoঋci wyrॕ৵nia si< zmia-odpadॕw. Ten nowy kierunek to gospodarka

ny w diecie, ktॕre mog. poci.gaࣀ za sob. o obiegu zamkni<tym. unktem wyjঋcia jest zmiany w produkcji rolniczej, a tak৵e rolnic-zmiana polegaj.ca na odc_odzeniu od go-

two ekologiczne i agroleঋnictwo z uprawami spodarki linearnej. ospodarka o obiegu za-energetycznymi.

mkni<tym to taka gospodarka, ktॕra pozwala

zac_owaࣀ mo৵liwie jak najdju৵ej wartoঋࣀ

as z jednej strony jest oCar. zmian klima-

dodan. produktॕw i wyeliminowaࣀ odpady.

tycznyc_. ojawiaj. si< nowe zagro৵enia,

np. po৵arowe, pojawiaj. si< nowe elementy To wszystko, czyli niskoemisyjna transforma-biotyczne, nowe c_oroby i owady. , drugiej cja polskiej gospodarki w perspektywie pojo-strony las jest rॕwnie৵ beneCcjentem ocie-

wy **I w., wpisuje si< w przyj<te na szczycie

plenia klimatu. rzy wydju৵onym okresie &E w pa৳dzierniku 2014 roku cele polityki wegetacji, przy podniesionej ঋredniej tempe-klimatyczno-energetycznej &nii Europejskiej.

raturze, miejscami rॕwnie৵ wilgotnoঋci, przy-

rost biomasy jest wi<kszy, a wi<c zwi<ksza

si< rॕwnie৵ akumulacja w niej w<gla. roduk-

cja drewna jest narz<dziem oc_rony klimatu

i jednoczeঋnie mo৵e byࣀ znacz.cym elemen-

tem rozwoju gospodarczego Őbudownictwo,

przemysj meblarskiő.

7

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

Co to jest niskoemisyjny rozwój?

J ednym z najwi<kszyc_ wspॕjczesnyc_ rozwॕj i wdra৵anie czystyc_ Őniskoemisyj-problemॕw ঋrodowiska naturalnego s.

nyc_ő tec_nologiiĸ

wywojane dziajalnoঋci. czjowieka zmiany zapobieganie powstawaniu odpadॕw i po-klimatu. graniczenie tempa globalnego prawa efektywnoঋci gospodarowania nimiĸ

ocieplania klimatu do 2o w stosunku do po-

promocja zrॕwnowa৵onyc_ wzorcॕw

ziomu sprzed okresu uprzemysjowienia wy-

konsumpcji.

maga znacznyc_ redukcji emisji gazॕw cie-

plarnianyc_. W istocie emisja powinna spaঋࣀ rzeksztajcenie gospodarki w niskoemisyj-do zera do koॉca **I wieku, by powstrzy-

n. stanowi jedno z najwa৵niejszyc_ wyzwaॉ

maࣀ dalszy wzrost koncentracji dwutlenku gospodarczyc_ i ঋrodowiskowyc_ stoj.cyc_

w<gla w atmosferze. "palanie paliw kopal-

przed &ni. Europejsk. i paॉstwami czjon-

nyc_ Őw<gla, ropy na[owej i gazu ziemnegoő kowskimi. czekuje si<, ৵e rozwॕj w dziedzi-odpowiada za niemal 95ѷ rocznej ঋwiatowej nie czystyc_ tec_nologii oraz energii o niskiej emisji . latego radykalne ograniczenie emisji lub energii bezemisyjnej pobudzi euro-2

emisji gazॕw cieplarnianyc_ oznacza dekar- pejsk. gospodark< oraz stymuluj.co wpjynie bonizacj< ঋwiatowej gospodarki. ekarboni-na wzrost gospodarczy i zatrudnienie. rzej-

zacja, tj. uniezale৵nienie gospodarek od paliw ঋcie na gospodark< niskoemisyjn. pomogjoby kopalnyc_, nie b<dzie procesem jatwym ani w ograniczeniu zu৵ycia gjॕwnyc_ zasobॕw, szybkim. Na pewno b<dzie to proces kosz- takic_ jak energia, surowce, grunty i woda, towny, jednak jego zaniec_anie czy znaczne zmniejszyjoby zale৵noঋࣀ &E od drogiego im-odjo৵enie w czasie mo৵e kosztowaࣀ znacz- portu ropy na[owej i gazu oraz przyniosjoby nie wi<cejŐ1ő .

korzyঋci zdrowotne ŋ np. przez mniejsze za-

nieczyszczenie powietrza. Nale৵y odnotowaࣀ,

Transformacja gospodarki na tak., ktॕra jest ৵e po raz pierwszy w _istorii najwi<ksze kraje przyjazna dla klimatu i pozwala na minima- uprzemysjowione doszjy do porozumienia lizacj< emisji zanieczyszczeॉ, to wjaঋnie ni-w kwesঞi koniecznoঋci uniezale৵nienia si< od

skoemisyjny rozwॕj. Filarami tej zmiany s.Ĺ

paliw kopalnyc_. raje 7Ő2ő podczas szczytu

w czerwcu 2015 r. zadeklarowajy swoj. goto-

efektywne gospodarowanie surowcami woঋࣀ do rozwijania djugoterminowyc_, naro-i materiajamiĸ

dowyc_ strategii niskoemisyjnyc_Ő3ő.

poprawa efektywnoঋci energetycznejĸ

wykorzystanie odnawialnyc_ ৳rॕdej energiiĸ

2. Francja, Japonia, Kanada, Niemcy, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Włochy. Do 2014 roku członkiem grupy była także Rosja (w tym czasie

działała grupa G8). Po aneksji Krymu przez Rosję pozostałe państwa grupy 1. Według raportu Sterna (z 2006 r.) potrzeba 1% światowego PKB, by

postanowiły o zawieszeniu członkostwa Rosji. Na szczyty G7 zapraszany

powstrzymać rozwój negatywnych zjawisk związanych z ocieplaniem

bywa także Przewodniczący Komisji Europejskiej, który jest przedstawi-

klimatu – natomiast brak działań może pociągnąć za sobą utratę nawet

cielem Unii Europejskiej.

20% światowego PKB rocznie. http://mudancasclimaticas.cptec.inpe.

3. http://gramwzielone.pl/trendy/16563/g7-za-calkowita-dekarbonizacja-br/~rmclima/pdfs/destaques/sternreview_report_complete.pdf

globalnej-gospodarki

8

Strategie niskoemisyjnego

rozwoju

Europa

!aport odnosi si< do celॕw redukcyj-

nyc_ wszystkic_ sektorॕw gospodarki, lecz

W lipcu 2009 roku przywॕdcy &nii w szczegॕlnoঋci analizuje sektor elektro-Europejskiej podczas szczytu grupy energetyki. ,ajo৵ono, ৵e sektor energii elek-

8Ő4ő zadeklarowali jako wspॕlny cel redukcj< trycznej w roku 2050 powinien cec_owaࣀ si< do roku 2050 emisji gazॕw cieplarnianyc_ poziomem usjug energetycznyc_ co najmniej Őő o co najmniej 80ѷ w odniesieniu do porॕwnywalnym z dzisiejszym poziomem poziomu z roku 1990. W pa৳dzierniku 2009 europejskim. Wst<pne analizy potwierdzijy, roku !ada Europy wyznaczyja cel dla Europy ৵e niemo৵liwe jest osi.gni<cie 80ѷ redukcji ŋ zmniejszenie emisji o 80-95ѷ. Wspieraj.c gazॕw cieplarnianyc_ Őő dla cajej go-t< inicjatyw<, Europejska Fundacja lima-

spodarki unijnej bez dekarbonizacji sektora

tyczna zainicjowaja badania zmierzaj.ce do energii elektrycznej na poziomie 95-100ѷ.

ustalenia, jakie implikacje wynikaj. z tego si.gni<cie takiej redukcji w zajo৵onym cza-celu dla gospodarki europejskiej, zwjasz-

sie oznacza koniecznoঋࣀ przejঋcia do nowego

cza w sektorze energii elektrycznejŐ5ő. Efek- systemu wytwarzania i wykorzystania energii.

tem podj<tyc_ dziajaॉ jest raport Łapa znacza koniecznoঋࣀ transformacji wszyst-drogowa 2050Ĺ praktyczny przewodnik do kic_ sektorॕw emituj.cyc_ gazy cieplarnia-prosperuj.cej i niskow<glowej EuropyĿŐ6ő ne i koniecznoঋࣀ inwestycji w tec_nologie opublikowany w kwietniu 2010 roku, a opra- zero- lub niskow<glowe, w sieci inteligentne, cowany z udziajem partnerॕwĹ c insey-samoc_ody o nap<dzie elektrycznym czy te৵

Ľa, E oraz Imperial ollege ondon. pompy ciepja. !ealizacja celॕw dekarboniza-

!aport omawia szanse i wyzwania wi.৵.ce cji w znacznej mierze zale৵y od infrastruktury si< z realizacj. planu redukcji emisji gazॕw przesyjowej. Niezb<dne s. zarॕwno dziaja-cieplarnianyc_ o 80ѷ w Europie. ostarcza nia w zakresie j.czenia sieci narodowyc_, jak praktycznej, niezale৵nej i obiektywnej analizy i stworzenie sieci trans-europejskiej Ő vr;u-

ঋcie৵ek dojঋcia do gospodarki niskoemisyjnej gridő. !ozbudowa poj.czeॉ transgranicznyc_

w Europie, przy zac_owaniu bezpieczeॉstwa umo৵liwi wykorzystanie efektu zmiennoঋci energetycznego, oc_rony ঋrodowiska i celॕw dobowej i sezonowej w skali europejskiej, gospodarczyc_ &nii Europejskiej.

zwi<kszy efektywnoঋࣀ oraz zmniejszy potrze-

by w zakresie magazynowania energii i utrzy-

mywania rezerwy mocy.

4. Francja, Japonia, Kanada, Niemcy, Rosja, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Włochy.

5. http://www.roadmap2050.eu/reports

roces niskow<glowej transformacji gospo-

6. European Climate Foundation: Roadmap 2050 – Practical guide to prospe-darki europejskiej powinien przynieঋࣀ korzyঋci

rous, lowcarbon Europe, kwiecień 2010.

9

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

gospodarcze. rzedsi<wzi<cia w zakresie re- omisja przeprowadzija szeroko zakrojon.

dukcji emisji poprzez dziajania proefektyw-

analiz< modelow., rozwa৵aj.c szereg poten-

noঋciowe prowadz. do zwi<kszenia zyskॕw cjalnyc_ scenariuszy ukazuj.cyc_ sposoby neo, przyczyniaj. si< do tworzenia nowyc_ realizacji takic_ planॕw. Wynika z niej, ৵e miejsc pracy i obni৵enia rac_unkॕw za ener- ograniczenia wewn<trznyc_ emisji mo৵liwe gi< opjacanyc_ przez jej u৵ytkownikॕw. do osi.gni<cia w racjonalny pod wzgl<dem

utorzy raportu przestrzegaj. jednak przed kosztॕw sposॕb mogjyby wynosiࣀ okojo zwlekaniem z uruc_omieniem dziajaॉ na wy-40ѷ w 2030 roku i okojo 60ѷ w 2040 roku

magan. skal< w latac_ 2010-2015. ࡆcie৵ki poni৵ej poziomॕw z 1990 roku.

dekarbonizacji zakjadaj. silny wzrost kosz-

tॕw inwestowania w sektorze elektroener- entraln. rol< w gospodarce niskoemisyjnej getyki od poziomu ok. 30 mld euro w roku b<dzie odgrywaࣀ energia elektryczna i ciepl-2010 do ok. 65 mld euro w roku 2025. e৵eli na. naliza pokazuje, ৵e sektor energetyczny jednak proces wdra৵ania opॕ৳ni si< o dzie-ma najwi<kszy potencjaj w zakresie redukcji

si<ciolecie, szacowane na rok 2035 wydat-

emisjiĹ do 2050 roku mo৵na w tym sekto-

ki wzrosn. do ponad 90 mld euro. o৵e rze niemal cajkowicie wyeliminowaࣀ emisje to prowadziࣀ do naruszenia bilansu popytu . Energia elektryczna mogjaby cz<ঋcio-2

i poda৵y przy pojawiaj.cyc_ si< niedoborac_ wo zast.piࣀ paliwa kopalne w transporcie mocy wytwॕrczyc_. onadto wyra৳nie wzro-i ciepjownictwie. lan zakjada wytwarzanie

ঋnie skumulowany efekt emisji w przedziale energii elektrycznej ze ৳rॕdej odnawialnyc_, lat 2010-2050.

takic_ jak wiatr, sjoॉce, woda i biomasa oraz

innyc_ niskoemisyjnyc_ ৳rॕdej energii, takic_

W 2011 roku omisja Europejska opubliko-

jak elektrownie j.drowe czy elektrownie opa-

waja ostateczn. wersj< Łlanu dziajania pro-

lane stajym paliwem kopalnym, wyposa৵one

wadz.cego do przejঋcia na konkurencyjn. w tec_nologi< wyc_wytywania i skjadowa-gospodark< niskoemisyjn. do 2050 rokuĿŐ7ő. nia dwutlenku w<gla. <dzie si< to wi.zaࣀ ze W dokumencie przedstawiono kluczowe znacznymi inwestycjami w inteligentn. sieࣀ

elementy, ktॕre powinny ksztajtowaࣀ unijne energetyczn. zapewniaj.c. ci.gjoঋࣀ dostaw.

dziajania na rzecz klimatu, przyczyniaj.c si<

do przeksztajcenia gospodarki &E w 2050 otencjaj redukcji emisji w transporcie sza-roku w konkurencyjn. gospodark< niskoemi-

cuje si< na 60ѷ w 2050 roku w stosunku

syjn.. znacza to, ৵e &E powinna przygoto-

do poziomu z 1990 roku. W perspektywie

waࣀ si< na ograniczenie wewn<trznyc_ kra-

krॕtkookresowej najwi<kszyc_ post<pॕw

jowyc_ emisji Őpoza rynkiem uprawnieॉ do nale৵y oczekiwaࣀ w dziedzinie silnikॕw spa-emisjiő do 2050 roku o 80ѷ w porॕwnaniu linowyc_ i wysokopr<৵nyc_, ktॕre mog.

z ic_ poziomem z 1990 roku.

si< staࣀ jeszcze bardziej paliwooszcz<dne.

W perspektywie ঋrednio- i djugoterminowej

wi<ksz. redukcj< emisji osi.gnie si< dzi<-

7. http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/documents/

ki zasilanym z sieci pojazdom _ybrydowym

com/com_com(2011)0112_/com_com(2011)0112_pl.pdf

10

oraz elektrycznym. Natomiast w lotnictwie niczenie emisji w energoc_jonnyc_ sektorac_

i transporcie drogowym b<d. coraz cz<ঋciej co najmniej o pojow<. oniewa৵ przewiduje wykorzystywane biopaliwa. Innowacje tec_-si< rॕ৵ne rozwi.zania dla poszczegॕlnyc_

nologiczne byjyby wspierane przez normy sektorॕw przemysju, omisja Europejska dotycz.ce emisji spalin, systemy opjat maj.-

widzi potrzeb< opracowania specyCcznyc_

ce na celu zwalczanie zatorॕw komunikacyj-

planॕw dziajania we wspॕjpracy z sektorami,

nyc_ i zanieczyszczenie powietrza, opjaty za ktॕryc_ te dziajania dotycz.. o 2035 roku korzystanie z infrastruktury transportowej, nale৵y ŋ wedjug omisji ŋ wprowadziࣀ na inteligentne planowanie przestrzenne i po- szerok. skal< tec_nologi< wyc_wytywania praw< w zakresie transportu publicznego.

i skjadowania dwutlenku w<gla, w szczegॕl-

noঋci wyc_wytywania emisji poc_odz.cyc_

_ocia৵ ঋwiatowy popyt na ৵ywnoঋࣀ roঋnie z procesॕw przemysjowyc_ Őnp. sektory sta-i do 2050 roku udziaj rolnictwa w cajkowi-

lowy, cementowyő.

tyc_ emisjac_ w &E wyniesie okojo 1ņ3, to

redukcja emisji jest mo৵liwa. naliza omisji , analizy omisji Europejskiej wynika, ৵e pokazuje, ৵e do 2050 roku emisje inne ni৵ emisje sektora 07omb1|- mogjyby zo-

z sektora rolnego mog. zostaࣀ ogra-

staࣀ ograniczone prawie o 90ѷ do 2050

2

niczone o 42-49ѷ w porॕwnaniu z rokiem roku poprzez popraw< c_arakterystyki ener-1990. !olnictwo b<dzie musiajo zmniejszyࣀ getycznej budynkॕw. Wi.৵e si< to z zasto-emisje wytwarzane przez nawozy, obornik sowaniem w nowyc_ budynkac_ tec_nologii i bydjo. oza tym udoskonalone praktyki rol-budownictwa pasywnego, odnow< staryc_

ne i leঋne mog. zwi<kszyࣀ potencjaj sektora budynkॕw pod k.tem poprawy efektywno-w zakresie wyc_wytywania i magazynowa- ঋci energetycznej oraz zast.pienie paliw ko-nia w<gla w glebie i lasac_. Nie bez znacze-

palnyc_ w urz.dzeniac_ grzewczyc_, c_jod-

nia w ograniczeniu emisji jest zmniejszenie niczyc_ i do gotowania energi. elektryczn.

odpadॕw ৵ywnoঋciowyc_ oraz przejঋcie na i energi. wytwarzan. ze ৳rॕdej odnawial-zdrowszy sposॕb od৵ywiania si<, polegaj.cy nyc_. Inwestycje mog. si< z czasem zwrॕciࣀ

na wi<kszym spo৵yciu warzyw i mniejszyc_ dzi<ki ni৵szym rac_unkom za energi<.

iloঋci mi<sa.

W planie dziajania stwierdzono, ৵e budowa-

otencjaj redukcji emisji gazॕw cieplarnia-

nie spojeczeॉstwa niskoemisyjnego jest wy-

nyc_ w sektorze ru;lvj ocenia si< na 83-

konalne i racjonalne pod wzgl<dem kosztॕw,

87ѷ w 2050 roku. ,naczny wkjad w tym za-

ale wymaga innowacji i inwestycji. !ozwॕj

kresie mogjoby wnieঋࣀ stosowanie bardziej w dziedzinie czystyc_ tec_nologii oraz energii zaawansowanyc_ zasobo- i energooszcz<d-o niskiej emisji lub energii bezemisyjnej miaj-

nyc_ procesॕw i urz.dzeॉ przemysjowyc_, by stymuluj.cy wpjyw na wzrost gospodarczy zwi<kszenie recyklingu oraz tec_nologie i zatrudnienie. Europa ograniczyjaby zu৵ycie ograniczania emisji innyc_ ni৵ Őnp. pod- gjॕwnyc_ zasobॕw, takic_ jak energia, su-2

tlenek azotu i metanő. &mo৵liwijoby to ogra- rowce, grunty i woda. W 2050 roku cajko-11

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

wite zu৵ycie energii pierwotnej w &E mo- Polska

gjoby wynosiࣀ okojo 30ѷ poni৵ej poziomॕw

w 2005 roku. Wykorzystywana byjaby wi<k- W 2013 roku, dzi<ki wsparciu ze strony sza iloঋࣀ krajowyc_ zasobॕw energetycznyc_,

Europejskiej Fundacji limatycznej,

w szczegॕlnoঋci odnawialnyc_ ৳rॕdej energii. Warszawski Instytut "tudiॕw Ekonomicz-

,mniejszyjaby si< zale৵noঋࣀ &E od drogiego nyc_ i Instytut na rzecz Ekorozwoju zakoॉ-

importu ropy na[owej i gazu.

czyjy prace nad map. drogow. dla olski,

dokumentem analizuj.cym mo৵liwoঋci stwo-

rzejঋcie na gospodark< niskoemisyjn. rzenia do 2050 roku w olsce gospodarki przyniosjoby tak৵e korzyঋci zdrowotne ŋ niskoemisyjnej. !aport Ł2050.pl ŋ podrॕ৵

np. dzi<ki mniejszemu zanieczyszczeniu do niskoemisyjnej przyszjoঋciĿ jest wynikiem powietrza. graniczenie emisji gazॕw cie-tyc_ prac. !aport powstaj we wspॕjpracy

plarnianyc_ i stosowanie ঋrodkॕw na rzecz z szerokim gronem ekspertॕw. Forum Eks-poprawy jakoঋci powietrza doprowadzijyby pertॕw stanowili przedstawiciele ঋwiata na-j.cznie do zmniejszenia zanieczyszczenia uki, dziajacze spojeczni, politycy i pracowni-powietrza o 65ѷ w 2030 roku w porॕwna- cy administracji. "pecjalnie dla tego projektu niu z rokiem 2005.

zostaj opracowany model ekonometryczny,

na podstawie ktॕrego powstajy rॕ৵ne sce-

Na dokonanie takiego przejঋcia &nia Euro-

nariusze modernizacyjne naszej gospodarki.

pejska potrzebowajaby ŋ wedjug obliczeॉ rzygotowano scenariusze dla sektora ener-

omisji ŋ dodatkowyc_ inwestycji w wyso- getycznego, transportowego, budowlanego, koঋci 270 mld euro rocznie Őco odpowiada przemysju i dla innyc_ gaj<zi gospodarki, ঋrednio 1,5ѷ jej rocznego ő w najbli৵- m.in. gospodarki odpadami oraz rolnictwa.

szyc_ 40 latac_. Inwestycje te zwrॕc. si<,

gdy৵ zgodnie z szacunkami w cajym 40-let- elem tyc_ prac byjo znalezienie odpowie-nim okresie poprawienie efektywnoঋci ener- dzi na pytanie, jak modernizowaࣀ olsk<, aby getycznej i u৵ytkowanie niskoemisyjnyc_ droga ograniczania emisji byja rॕwnoczeঋnie

৳rॕdej energii produkowanej lokalnie przy- drog. przeksztajcania olski w kraj bardziej czyni. si< do zmniejszenia ঋrednic_ kosztॕw konkurencyjny, wysokorozwini<ty i zamo৵ny, paliwa w &E o 175-320 mld euro rocznie.

a przy tym odpowiedzialny i dbaj.cy o ঋrodo-

wisko. okument pokazuje, ৵e aktywna agen-

da modernizacji mo৵e przeksztajciࣀ olsk<

w kraj wysokorozwini<ty w ci.gu czterdziestu

lat, jest to jednak kwesঞa obrania odpowied-

niego kierunku. W dokumencie analizowa-

ne s. dwie ঋcie৵ki dalszego rozwoju olski.

ierwsza sprowadza si< do pozostania przy

regulacyjnym i instytucjonalnym v|-|v to,

powolnej adaptacji do wyzwaॉ rozwojowyc_

12

i spॕ৳nionym reagowaniu na trendy ঋwiato-

"zacunki pokazajy, ৵e w okresie 2013-2050

we. W tym scenariuszu niec_<ࣀ do podej-

cajkowity koszt wi<kszoঋci wariantॕw nisko-

mowania reform sprawi, ৵e pod.৵aj.c drog. emisyjnej modernizacji polskiej energetyki gospodarek pojudniowej Europy, wpadniemy b<dzie ni৵szy od kosztu kontynuacji jej w<glow pujapk< ঋredniego doc_odu, tj. stan powol-

wego rozwoju, jeঋli w miksie energetycznym

nego wzrostu gospodarczego i ekonomiczne- du৵e znaczenie zyskaj. tec_nologie odna-go oraz cywilizacyjnego niedorozwoju. ruga wialne w modelu rozproszonym, ঋrednioemi-

ঋcie৵ka to przyj<cie scenariusza modernizacji, syjne elektrownie gazowe lub bezemisyjne w ktॕrym olska zbuduje swoj. przyszjoঋࣀ, rozwi.zania nuklearne Őjednak bardzo drogie opieraj.c si< na trzec_ Clarac_, jakimi s.Ĺ

i obarczone wysokim ryzykiemő, a jednocze-

ঋnie w ograniczonym zakresie b<dzie stoso-

wysoka jakoঋࣀ instytucji publicznyc_ i stano- wana tec_nologia sekwestracji i skjadowania wionego prawa,

dwutlenku w<gla. ,arॕwno z punktu widze-

kreatywnoঋࣀ i innowacyjnoঋࣀ oraz

nia ekonomicznego, politycznego, jak i spo-

efektywnoঋࣀ wykorzystania kapitaju ludz- jecznego, stopniowa, ale konsekwentna rezy-kiego i zasobॕw naturalnyc_.

gnacja z w<gla w polskiej energetyce wydaje

si< najbardziej korzystn. strategi. dla olski.

W raporcie przedstawiono kilka alterna- onadto niskoemisyjna modernizacja sektora tywnyc_ wariantॕw modernizacyjnyc_ ilu-wytwarzania energii zapewnia wzmocnienie

struj.cyc_ mo৵liwe ঋ1b;৵hb ;m;u];|1m; bezpieczeॉstwa energetycznego olski przy dla olski do roku 2050. Wszystkie umo৵-

jednoczesnyc_ korzyঋciac_ dla zdrowia pu-

liwiaj. zmian< wysokoemisyjnego modelu blicznego. twarcie si< na odnawialne ৳rॕdja rozwoju energetyki na model znacznie bar- energii, przy zac_owaniu gazu jako podstawy dziej zrॕwnowa৵ony pod wzgl<dem eko-systemu, pozwoli zwi<kszyࣀ stabilnoঋࣀ do-

nomicznym i ঋrodowiskowym. W ৵adnym staw pr.du elektrycznego, co umo৵liwi pol-z wariantॕw scenariusza modernizacyjnego skiej gospodarce znacznie bardziej efektywne olska w 2050 roku nie jest uzale৵niona od funkcjonowanie.

jakiegokolwiek pojedynczego ৳rॕdja energii.

Wszystkie przedstawione propozycje za-

W obszarze |u-mvrou| scenariusz moder-

pewniaj. zaspokojenie krajowyc_ potrzeb nizacji pokazuje, jak zapewniࣀ wysok. mo-energetycznyc_ z wykorzystaniem coraz bilnoঋࣀ olakॕw. zi<ki aktywnej polityce nowszyc_ tec_nologii obni৵aj.cyc_ kosz-publicznej dokonuj. si< trzy rॕwnolegje

ty zewn<trzne oraz zmniejszaj.cyc_ ryzyka przemianyĹ

zwi.zane z funkcjonowaniem polskiej ener-

getyki w **I wieku. We wszystkic_ wa-

poprawa efektywnoঋci paliwowej Őzmiana

riantac_ zakjada si< skierowanie wysokic_

konstrukcyjnyc_ parametrॕw pojazdॕw,

nakjadॕw na modernizacj< sieci energetycz-

poprawa aerodynamiki i obni৵enie ic_ wagi

nej, ktॕrej obecny stan jest niezadowalaj.cy

oraz rozpowszec_nienie innowacyjnyc_ na-

w kontekঋcie przyszjyc_ potrzeb kraju.

p<dॕw elektrycznyc_ i _ybrydowyc_ő,

13

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

dywersyCkacja miksu energetycznego i 2,3 mld euro w roku 2050. Emisje gazॕw w transporcie Ődzi<ki wdro৵eniu biopaliw cieplarnianyc_ b<dzie mo৵na przy tym zre-drugiej generacji i rozwojowi infrastruktu- dukowaࣀ o niemal 34 t eqŐ8ő w 2030

2

ry dla pojazdॕw elektrycznyc_ő oraz

roku i 57 t eq w 2050 roku, czyli

2

promocja zrॕwnowa৵onyc_ form transpor- o odpowiednio 6,6ѷ i ponad 10ѷ ogॕlnej tu Őw tym komunikacji pieszej, rowerowej, iloঋci gazॕw cieplarnianyc_ wydalanyc_ do kolejowej oraz zbiorowejő.

atmosfery w tyc_ latac_.

utorzy raportu oceniaj., ৵e efektem moder- W obszarze 07omb1|- istotna jest mo-nizacji Yoty samoc_odowej jest spadek emi-

dernizacja istniej.cyc_ obiektॕw i poprawa

sji w sektorzeĹ do roku 2050 o 63ѷ w seg- parametrॕw efektywnoঋciowyc_ nowyc_

mencie samoc_odॕw osobowyc_ i o 41ѷ budynkॕw. W scenariuszu modernizacyjnym dla pozostajyc_ pojazdॕw. Nie bez znaczenia proponowane jest stopniowe podnoszenie b<d. te৵ oszcz<dnoঋci Cnansowe i korzyst- ঋwiadomoঋci w zakresie niskoenergetycz-niejszy bilans _andlowy kraju, a tak৵e lepszy nego budownictwa, poj.czone z systema-stan zdrowia i jakoঋࣀ ৵ycia olakॕw.

tycznym zaostrzaniem standardॕw budowla-

nyc_ i wsparciem Cnansowym dla inwestycji

W obszarze ru;lvjķuoѴmb1|-b]ovro-

w efektywnoঋࣀ energetyczn.. ziajania te

7-uhb o7r-7-lb scenariusz modernizacji pozwolijyby na zmniejszenie zapotrzebowa-zakjada natomiast przemyঋlan. i konse- nia na energi< o 65 TW_ w roku 2030 i a৵

kwentn. polityk< paॉstwa, ktॕra przyczynia o 151 TW_ w roku 2050 oraz unikni<cie si< do gj<bokiej modernizacji we wszystkic_ 20ѷ emisji w 2030 i 54ѷ w 2050 przy ঋred-trzec_ wymienionyc_ bran৵ac_ i podniesie- nim koszcie energii 42 euroņW_ i upraw-nia ic_ standardu do najwy৵szego poziomu nieniu do emisji 83 euroņt eq.

2

ঋwiatowego. W przemyঋle motorem zmian

b<dzie poszukiwanie przewagi konkuren- orzyঋci wynikaj.ce z niskoemisyjnej mo-cyjnej w lepszym zarz.dzaniu energi. oraz dernizacji polskiej gospodarki ujawniaj. si< bardziej racjonalnym gospodarowaniu za- w zrॕ৵nicowanym tempie i czasie. naliza sobami. , kolei w rolnictwie promowane skumulowanyc_ kosztॕw i korzyঋci w latac_

b<d. nowoczesne praktyki agronomiczne 2010-2050 wskazuje, ৵e polska gospodar-oraz racjonalne wykorzystanie resztek po- ka mo৵e dzi<ki wkroczeniu na ঋcie৵k< mo-

৵niwnyc_ i u৵ycie biogazu do produkcji dernizacyjn. osi.gn.ࣀ j.cznie 83 mld euro energii elektrycznej. W sektorze odpadॕw oszcz<dnoঋci.

dokonuje si< znaczne upowszec_nienie re-

cyklingu, a odpady sju৵. do pozyskiwania Wydatki gospodarstw domowyc_ na ener-energii. gॕlne oszcz<dnoঋci mo৵liwe do gi< ciepln. i paliwa mog. byࣀ ni৵sze nawet osi.gni<cia w sektorze przemysju, rolnictwa

i gospodarki odpadami si<gaj. Őpo uwzgl<d-

8. CO eq oznacza całkowitą emisję gazów cieplarnianych w przeliczeniu na 2

nieniu kosztॕwő 0,5 mld euro w 2030 roku

dwutlenek węgla w zależności od zdolności poszczególnych gazów do

powodowania efektu cieplarnianego.

14

o 37ѷ Őwzgl<dem scenariusza odniesieniaő, i 60ѷ wzgl<dem stanu obecnego. W rapor-a dzi<ki ograniczeniu szkodliwyc_ emisji me-

cie pokazano, jak zaprojektowaࣀ tak. drog<

tali ci<৵kic_, pyjॕw, zwi.zkॕw siarki i azotu modernizacji, aby redukcja emisji si<gn<ja gospodarstwa domowe znacznie podnios. 60ѷ-80ѷ wzgl<dem poziomu z roku 1990.

swॕj komfort i jakoঋࣀ ৵ycia.

"trategicznym dokumentem dla olski jest

"zacunki pokazuj., ৵e w wyniku podj<-

projekt Narodowego rogramu !ozwoju

cia wysijku modernizacyjnego polski ospodarki Niskoemisyjnej ŐN!Nő, ktॕry w roku 2050 mॕgjby byࣀ wy৵szy ni৵ w wa- zostaj przyj<ty przez kierownictwo ini-riancie Łbiznes jak zwykleĿ od 1ѷ do 3,5ѷ, sterstwa ospodarki 4 sierpnia 2015 roku.

zale৵nie od tego, jak silny stajby si< w tym rojekt ten skierowano do uzgodnieॉ mi<-

czasie polski sektor badawczo-rozwojowy. dzyresortowyc_ i konsultacji publicznyc_,

rॕtka, trwaj.ca okojo dekad< faza inwe-

ktॕre trwajy do 15 wrzeঋnia 2015 roku.

stycyjna wi.zaࣀ si< b<dzie z kosztami neo, W opracowanie dokumentu zaanga৵owane jednak ju৵ po okojo 10-15 latac_ korzyঋci byjo szerokie grono interesariuszy ŋ w tym gospodarcze powinny przewa৵yࣀ nad kosz- przedstawiciele ঋrodowisk akademickic_, in-tami. szcz<dnoঋci oraz innowacje pozwol. stytutॕw badawczyc_, biznesu oraz organi-na szybszy rozwॕj gospodarki, wzrost pjac zacji pozarz.dowyc_.

i zatrudnienia Őw szczycie o 70 tys. osॕbő.

,identyCkowanie celॕw i priorytetॕw oparto

Wa৵n. korzyঋci. z niskoemisyjnej moder- na wynikac_ analiz materiajॕw przekazanyc_

nizacji jest poprawa energoc_jonnoঋci pol-

przez ekspertॕw reprezentuj.cyc_ rॕ৵ne

skiej gospodarki. "cenariusz modernizacji sfery aktywnoঋci gospodarczej, obejmuj.ce pokazuje, ৵e mo৵liwa jest poprawa energo- 11 sektorॕw. ,identyCkowano prawie 400

c_jonnoঋci krajowego o 27 punktॕw tzw. obszarॕw, ktॕre opisywajy sfery wa৵ne procentowyc_ w ci.gu 40 lat, a w rezulta- z punktu widzenia transformacji niskoemisyj-cie ŋ utrzymanie konsumpcji energii Cnalnej nej w olsce. riorytetem oceny obszaru byj mniej wi<cej na dzisiejszym poziomie, mimo jego wpjyw na rozwॕj gospodarczy, a w dru-

৵e w tym samym czasie polska gospodarka giej kolejnoঋci na redukcj< emisji w olsce.

uroঋnie trzykrotnie. W ponad 80ѷ na ten rogram koncentruje si< na obszarac_ wzro-efekt Őtzw. 7;1orѲbm]ő zjo৵. si< przemiany stu gospodarczego obserwowanyc_ przez w sektorze budynkॕw oraz transportu.

pryzmat gospodarki o obiegu zamkni<tym.

ez trudu transformacji cajkowite emisje elem gjॕwnym N!N jest rozwॕj go-w olsce wzrosn. nawet o 1ņ4. ziajania spodarki niskoemisyjnej przy zapewnieniu przewidziane w scenariuszu niskoemisyjnej zrॕwnowa৵onego rozwoju kraju. !ealizacja modernizacji pozwolijyby na obni৵enie emi-programu, zgodnie z koncepcj. gospodar-

sji gazॕw cieplarnianyc_ w pojowie wieku ki o obiegu zamkni<tym, wspierana b<dzie o 2ņ3 wzgl<dem scenariusza odniesienia przez nast<puj.ce cele szczegॕjoweĹ

15

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

Niskoemisyjne wytwarzanie energii. Ener- prosumenckiej do maksymalnego mo৵liwego gia jest niezb<dna na ka৵dym etapie go- poziomu, tj. takiego, ktॕry nie b<dzie zakjॕ-

spodarki o zamkni<tym obiegu, st.d tak caj funkcjonowania sieci przesyjowyc_ i dys-wa৵ne jest, by pozyskiwaࣀ j. w sposॕb trybucyjnyc_. Wঋrॕd priorytetॕw maj.cyc_

przyjazny ঋrodowisku i po mo৵liwie najni৵- pomॕc w realizacji celu niskoemisyjnego wy-szej cenie.

twarzania energii zapisano upowszec_nienie

oprawa efektywnoঋci gospodarowania alternatywnyc_, innyc_ ni৵ odnawialne, me-surowcami i materiajami, w tym odpadami tod pozyskiwania energii. ,aliczono do nic_

ŋ skutkuj.ca redukcj. odpadॕw na skjado-

pozyskiwanie energii z odpadॕw przez ic_

wiskac_ i zwi<kszeniem stopnia ic_ powtॕr- spalanie lub wspॕjspalanie, energetyczne za-nego wykorzystania.

gospodarowanie metanu oraz odzyskiwanie

!ozwॕj zrॕwnowa৵onej produkcji, obejmu- ciepja resztkowego.

j.cy przemysj, budownictwo i rolnictwo.

W obr<bie tego celu istotne jest zidenty- "ymulacje makroekonomiczne pozwolijy Ckowanie dziajaॉ przyczyniaj.cyc_ si< do oszacowaࣀ teoretyczny potencjaj reduk-wytwarzania produktॕw, ktॕre nie tylko cji emisji gazॕw cieplarnianyc_ w obszarze s. bardziej przyjazne ঋrodowisku, ale po energetyki. eঋli we৳miemy pod uwag< zakoॉczonym cyklu ৵ycia stan. si< ponow-wyj.cznie dziajania na rzecz poprawy in-

nym zasobem.

frastruktury, wynosi on w 2050 roku 65ѷ

Transformacja niskoemisyjna w dystrybucji wzgl<dem roku 1990, a 50ѷ wzgl<dem i mobilnoঋci, obejmuj.ca sektor transportu roku 2005. .czny potencjaj redukcji emii _andlu.

sji w energetyce z uwzgl<dnieniem oli-

romocja wzorcॕw zrॕwnowa৵onej kon-

tyki energetycznej olski wynosi 73 mln

sumpcji. ez zmian w sferze ঋwiadomoঋci ton ekwiwalentu dwutlenku w<gla w roku nie jest mo৵liwe wykreowanie popytu na 2050, natomiast bez odwojywania si< do produkty przyjazne zdrowiu i ঋrodowisku, olityki energetycznej olski, tylko dzi<ki a tym samym przejঋcie od gospodarki line- dziajaniom zidentyCkowanym w N!N

arnej do gospodarki o obiegu zamkni<tym.

mo৵liwe jest efektywne kosztowo obni৵e-

nie emisyjnoঋci bran৵y w 2050 roku o okojo

elem programu w sektorze energetyki jest 27 mln ton.

wi<ksze zdywersyCkowanie miksu energe-

tycznego. ,akjadany jest wzrost wykorzysta-

o najkosztowniejszyc_ dziajaॉ zaliczono

nia ,E, ale rॕwnie৵ wdro৵enie energetyki modernizacj< i rozbudow< polskiej energetyki j.drowej i post<p w zakresie czystyc_ tec_-

ŋ koszt obliczony za pomoc. modelu Őobej-

nologii w<glowyc_. ,apisane w dokumencie muj.cy rॕwnie৵ dziajania w ramac_ olityki dziajania dotycz. m.in. modernizacji systemu energetycznej olskiő wynosi okojo 710 mld przesyjania i dystrybucji energii. ziajania zjotyc_ Őঋrednioroczne nakjady modernizacyj-te maj. doprowadziࣀ do zmniejszenia strat ne si<gn. okojo 20 mld zjotyc_, tj. 5 mld euro przesyjowyc_ i umo৵liwiࣀ rozwॕj energetyki rocznie w okresie od 2020 do 2040 rokuő.

16

cenia si<, ৵e podj<cie dziajaॉ prowa-

w 2050 roku 6ѷ wzgl<dem 1990 roku. ed-

dz.cyc_ do zmniejszenia poziomu emisji nak przy porॕwnaniu z 2005 rokiem nale৵y w sektorze |u-mvrou| b<dzie jednym z naj- spodziewaࣀ si< wzrostu o 2ѷ.

wi<kszyc_ wyzwaॉ dla gospodarki w per-

spektywie kolejnyc_ kilku dziesi<cioleci zi<ki dziajaniom zapisanym w N!N

ze wzgl<du na gwajtowny wzrost popytu Őnp. wykorzystanie ciepja odpadowego i ga-na usjugi transportowe. czekuje si<, ৵e zॕw procesowyc_, zwi<kszenie udziaju zjow roku 2050 same tylko dziajania na rzecz mu w produkcjiő obni৵enie emisji z przemy-poprawy infrastruktury Őw tym kolejowejő sju w 2050 roku szacowane jest na okojo pozwol. na redukcj< emisji gazॕw cie-9 mln ton ekwiwalentu w porॕwnaniu

2

plarnianyc_ w obszarze transportu o 11ѷ ze scenariuszem bez podj<cia interwencji.

wzgl<dem roku 2005. ednak przy porॕw-

oszty zwi.zane ze zwi<kszeniem efektyw-

naniu z rokiem 1990 nale৵y spodziewaࣀ si< noঋci bran৵y przemysjowej mog. wynieঋࣀ

wzrostu emisji nawet o 53ѷ.

okojo 27 mld zjotyc_ w latac_ 2010-2050.

W N!N przewiduje si< mo৵liwoঋࣀ obni-

elem programu w obszarze 07omb1|-

৵enia emisji gazॕw cieplarnianyc_ z sektora jest poprawa efektywnoঋci wykorzystywania transportu w 2050 roku o 17 mln ton ekwi- energii w budynkac_ mieszkalnyc_ i niemiesz-walentu dwutlenku w<gla w porॕwnaniu ze kalnyc_. Teoretyczny potencjaj redukcji emisji scenariuszem bez podj<cia interwencji.

gazॕw cieplarnianyc_ w tym obszarze wynosi

w 2050 roku 48ѷ przy porॕwnaniu z 1990

wa kluczowe dla niskoemisyjnego rozwoju rokiem. si.gni<cie tego pujapu wi.zajoby polskiego uoѴmb1|- problemy to przejঋcie si< jednak z poniesieniem kosztu 766 mld do bardziej przyjaznyc_ dla ঋrodowiska i za-zjotyc_ w latac_ 2010-2050. zi<ki zidentyC-

sobooszcz<dnyc_ praktykĹ 1ő w zakresie za-

kowanym w N!N dziajaniom mo৵liwy po-

rz.dzania glebami oraz 2ő w zakresie _odowli ziom redukcji emisji z budownictwa w 2050

zwierz.t. Teoretyczny potencjaj redukcji emi-

roku oszacowano na okojo 26 mln ton ekwi-

sji gazॕw cieplarnianyc_ w obszarze rolnic- walentu dwutlenku w<gla w porॕwnaniu ze twa wynosi w 2050 roku 52ѷ w stosunku do scenariuszem bez podj<cia interwencji.

roku 1990. ,godnie z symulacjami mo৵e to

daࣀ obni৵enie emisji z rolnictwa w 2050 roku ,godnie z przyj<tym modelowaniem makro-o okojo 21 mln ton ekwiwalentu dwutlenku ekonomicznym wdro৵enie dziajaॉ na rzecz w<gla w porॕwnaniu ze scenariuszem bez transformacji niskoemisyjnej przekjada si< podj<cia dziajaॉ. oszt osi.gni<cia takiego na stopniowy spadek emisji z poziomu okojo poziomu redukcji szacowany jest na 92 mld 400 mln ton ekwiwalentu dwutlenku w<gla zj w latac_ 2010-2050.

w 2010 roku do okojo 250 mln ton ekwiwa-

lentu dwutlenku w<gla w 2050 roku. zna-

Teoretyczny potencjaj redukcji gazॕw cie-

cza to redukcj< emisji na poziomie okojo

plarnianyc_ w obszarze ru;lvj wynosi 149 mln ton w stosunku do scenariusza bez 17

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

podj<cia interwencji, co odpowiada spadko-

nej w olsce i ocena post<pॕw wdra৵ania

wi emisji na poziomie okojo 37ѷ wzgl<dem N!N zostanie powierzona ,espojowi ds.

2010 roku oraz 44ѷ wzgl<dem roku 1990.

transformacji niskoemisyjnej. N!N za-

.czna kwota przeznaczona na transforma- kjada, ৵e wi<kszoঋࣀ narz<dzi o c_arakterze cj< niskoemisyjn. ze ঋrodkॕw publicznyc_ do Cnansowym, ktॕre maj. stymulowaࣀ trans-2020 roku przekracza 46 mld zjotyc_ i doty-

formacj< niskoemisyjn. jest zawarta w pro-

czy zarॕwno projektॕw inwestycyjnyc_, jak gramac_ operacyjnyc_ wspॕjCnansowanyc_

i dziajaॉ mi<kkic_ zwi.zanyc_ ze zmianami ze ঋrodkॕw europejskic_. &stalenie szcze-wzorcॕw zac_owaॉ. oniewa৵ zakres de-

gॕjowyc_ narz<dzi wdra৵ania po 2020 roku

Cniowania przedsi<wzi<ࣀ niskoemisyjnyc_ b<dzie nale৵ajo do zadaॉ ww. ,espoju. o w N!N jest szerszy ni৵ w programac_ roku 2020 istotna cz<ঋࣀ dziajaॉ Cnansowana dotycz.cyc_ ঋrodkॕw europejskic_, oszaco-b<dzie z krajowyc_ ঋrodkॕw, w tym z przy-

wano, ৵e j.czna kwota ঋrodkॕw dost<pnyc_ c_odॕw ze sprzeda৵y uprawnieॉ do emisji w ww. obszarze przekracza 60 mld zjotyc_.

gazॕw cieplarnianyc_ Őw ramac_ aukcji ET"ő.

oordynacja bie৵.cej polityki niskoemisyj-

18

Kierunki wdrażania

niskoemisyjnego rozwoju

Energetyka

miksu energetycznego z prow<glowego na

bardziej zrॕ৵nicowany, w konsekwencji pro-

Z godnie z zajo৵eniami N2050 w szero- wadz.cy do znacznego rozwoju energetyki ko rozumianym sektorze energetycznym odnawialnej z silnym naciskiem na rozwi.-

najwa৵niejsze s. dwa kierunki. ierwszy zania lokalne, prosumenckie, z energety-z nic_ to pod.৵anie ঋcie৵k. znacznej popra-

k. gazow. jako dziajaniem pomostowym.

wy efektywnoঋci energetycznej, zwjaszcza "ju৵yࣀ to b<dzie poprawie poziomu bez-w obszarze budownictwa i transportu. b-

pieczeॉstwa energetycznego, podniesieniu

ranie tego kierunku pozwolijoby w perspek- konkurencyjnoঋci oraz zapewnieniu stabil-tywie roku 2050, nawet przy trzykrotnym noঋci dostaw energii dla rosn.cej gospodarki wzroঋcie zamo৵noঋci polskiego spojeczeॉ-

i rozwijaj.cyc_ si< gospodarstw domowyc_.

stwa, na utrzymanie, a byࣀ mo৵e nawet znacza to tak৵e zmniejszenie presji sektora zmniejszenie obecnego zu৵ycia energii

energetycznego na ঋrodowisko. "zacuje si<,

Őryc. 1ő. znacza to oderwanie wzrostu go- ৵e emisje gazॕw cieplarnianyc_ w scenariu-spodarczego od wzrostu zu৵ycia energii, szu modernizacji b<d. systematycznie spa-czyli tzw. rozwॕj rozj.czny Ő 7;1orѲbm]ő.

daࣀ, tak by w roku 2050 osi.gn.ࣀ jako mi-

rugi kierunek to zasadnicza zmiana tzw. nimum poziom 30ѷ wartoঋci z 1990 roku.

!yc. 1. rzewidywane zu৵ycie energii oraz dziajania proefektywnoঋciowe w perspektywie roku 2050

Mtoe

100

80

60

Budynki

Scenariusz odniesienia

40

Transport

Scenariusz modernizacji

Pozostałe obszary

20

0

2000

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

Źródło: 2050.pl – podróż do niskoemisyjnej przyszłości, red. M. Bukowski, Instytut Badań Strukturalnych, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Europejska Fundacja Klimatyczna, Warszawa 2013.

19

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

"padnie te৵ emisja pyjॕw oraz innyc_ zanie-

w taki sposॕb, aby w cz<ঋci ci<৵ar podatkॕw

czyszczeॉ, takic_ jak dwutlenek siarki, tlenki zwi.zanyc_ z prac. zostaj zast.piony wi<k-azotu, w<glowodory aromatyczne, zwi.zki szymi obci.৵eniami podatkowymi dziajaॉ

rt<ci, kadmuŐ9ő.

zwi.zanyc_ z korzystaniem z paliw kopalnyc_

czy innyc_ dziajaॉ szkodliwyc_ dla ঋrodowi-

luczem do dokonania istotnej zmiany ska, tzn. takic_, ktॕre prowadz. do niezrॕw-w sektorze energetycznym jest przygotowa- nowa৵onego wykorzystywania zasobॕw lub nie polityki energetycznej kraju w debacie do emisji zanieczyszczeॉ. Idea E! zakjada publicznej, a nast<pnie konsekwentne jej neutralnoঋࣀ bud৵etow., tzn. iloঋࣀ ঋrodkॕw wdro৵enie ŋ stopniowo, ale zdecydowanie zasilaj.cyc_ bud৵et paॉstwa pozostaje taka do roku 2050. olityka ta powinna opieraࣀ sama jak przed reform.. podatkowanie si< na pi<ciu Clarac_Ĺ

u৵ytkowania ঋrodowiska pejni rॕwnie৵ wa৵n.

rol< w pobudzaniu innowacji. oprzez zwi<k-

dekarbonizacji sektora energetycznegoĸ

szenie podatku od zanieczyszczeॉ i innyc_

silnej promocji efektywnoঋci energetycznejĸ dziajaॉ szkodliwyc_ dla ঋrodowiska istniej.

zmianie miksu energetycznego w kierunku mo৵liwoঋci wydatkowania doc_odॕw na za-energetyki odnawialnejĸ

c_<ty do innowacji, takie jak np. rozwॕj odna-

budowaniu spojeczeॉstwa zaanga৵owane-

wialnyc_ ৳rॕdej energii. o৵e to tak৵e sju৵yࣀ

go w poszanowanie energiiĸ

wzrostowi eksportu nowyc_ tec_nologii. ed-

wykorzystaniu transformacji energetycznej nym z wyzwaॉ E! jest takie zaprojektowa-do budowy innowacyjnej gospodarki.

nie reformy, aby koszty i korzyঋci byjy odpo-

wiednio rozjo৵one w cajym spojeczeॉstwie,

W pierwszej kolejnoঋci niezb<dne jest przygo-

a w szczegॕlnoঋci, by zapewniona zostaja

towanie i konsekwentne wprowadzenie w ৵y-

oc_rona rodzin najubo৵szyc_Ő10ő.

cie programu odc_odzenia od w<gla w per-

spektywie 2050 roku wraz z zamykaniem dc_odzenie od w<gla kamiennego wymaga nierentownyc_ kopalॉ w<gla kamiennego oraz stworzenia klarownej perspektywy rozwojo-wyczerpywaniem si< zjॕ৵ w<gla brunatnego. wej dla ॕrnego ࡆl.ska. ". po temu wielkie

znacza to tak৵e nieinwestowanie w odtwo- szanse. o pierwsze, region ten powoli staje rzenie i uruc_omienie nowej bazy surowcowej si< terenem inwestowania Crm dziajaj.cyc_

w<gla kamiennego i brunatnego.

w obszarac_ IT i ,E. o drugie, stanowi

on bogate ৳rॕdjo rॕ৵norodnyc_ surowcॕw,

Nie mniej wa৵nym narz<dziem w przec_o-

ktॕre zalegaj. na _ajdac_ Őok. 0,5 mld tonő.

dzeniu na gospodark< niskoemisyjn. jest eko-

o trzecie wreszcie, aglomeracja gॕrnoঋl.ska

logiczna reforma podatkowa ŐE!ő. znacza to ok. 3 mln mieszkaॉcॕw, ktॕrzy generuj.

ona zmian< krajowego systemu podatkowego znaczne iloঋci odpadॕw stanowi.cyc_ rॕ৵ne 9. 2050.pl – podróż do niskoemisyjnej przyszłości, red. M. Bukowski, Instytut Badań Strukturalnych, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Europejska Fundacja 10. http://www.eea.europa.eu/highlights/environmental-tax-reform-in-Klimatyczna, Warszawa 2013.

creasing-individual

20

rodzaje surowcॕw wtॕrnyc_. Wyksztajceni szawskiego Instytutu "tudiॕw Ekonomicz-tec_nicznie gॕrnicy mogliby staࣀ si< warto-

nyc_ te antyekologiczne subsydia przez

ঋciow. kadr. w nowyc_ dziedzinac_ gospo-

wiele lat obejmowajy w olsce gॕrnictwo

darki. Wymaga to stworzenia realistycznego, w<gla kamiennego i brunatnego oraz elek-kompleksowego programu, obejmuj.cego troenergetyk< opart. na paliwie w<glowym.

wiele obszarॕw, w tym w szczegॕlnoঋci ba-

szacowano, ৵e w okresie 1990-2012 wy-

daॉ naukowyc_ i wdro৵eniowyc_ ukierunko-

niosjy one 170 mld zjotyc_. Na t< kwot<

wanyc_ na wykorzystanie tego ogromnego zjo৵yjy si< m.in. dotacje oraz umorzenia potencjaju surowcowego.

zobowi.zaॉ Cnansowyc_ przedsi<biorstw

gॕrniczyc_ wobec rॕ৵nyc_ podmiotॕw,

, dziajaniami na rzecz zmiany miksu ener- a tak৵e dotacje do rent i emerytur gॕrni-getycznego ঋciঋle wi.৵e si< stworzenie sys-

czyc_. Wsparcie dla energetyki w<glowej

temu wsparcia i promocji szybkiego rozwoju polegajo naĹ mo৵liwoঋci zakupu taॉszego, systemu energetycznego w modelu zdecen- bo dotowanego, w<gla ze zjॕ৵ krajowyc_, tralizowanym, wykorzystuj.cym potencjaj na licznyc_ dotacjac_ modernizacyjnyc_

energetyki regionalnej, lokalnej i prosumenc- skierowanyc_ na ograniczenie szkodliwyc_

kiej wraz pobudzaniem innowacji oraz lokal-

emisji z elektrowni konwencjonalnyc_, uzy-

nyc_ inwestycji w odnawialne ৳rॕdja ener- skaniu bezpjatnyc_ uprawnieॉ w europej-gii. onieczne jest stworzenie przyjaznego skim systemie _andlu uprawnieniami do klimatu inwestycyjnego, tak aby ৳rॕdja od-emisji oraz na dotacjac_ z funduszy euro-

nawialne stajy si< konkurencyjne na rynku pejskic_ wspॕjCnansowanyc_ ze ঋrodkॕw energii. onieczne jest pojo৵enie nacisku krajowyc_Ő12ő. by stworzyࣀ rॕwnoprawne na ujatwienia dla prosumenckiej dziajalno-warunki rynkowe rॕ৵nym ৳rॕdjom energii

ঋci prywatnym osobom, samorz.dom lokal-

nale৵ajoby przygotowaࣀ i wdro৵yࣀ program

nym, wspॕlnotom mieszkaniowym i majym wycofania antyekologicznyc_ subsydiॕw przedsi<biorstwom. "zczegॕlnie wa৵ne jest w perspektywie pi<ciu lat. zi<ki takim wprowadzenie systemu wsparcia dla tzw. dziajaniom stworzone zostajyby bardziej mikrogeneracji poprzez system taryf gwa- rॕwnoprawne warunki do rozwoju energe-rantowanyc_ Ő =;;7ňbm |-ub@vő, umo৵liwiaj.-

tyki odnawialnej oraz poprawy efektywno-

cyc_ szybki zwrot nakjadॕw inwestycyjnyc_. ঋci energetycznej.

ednoczeঋnie niezb<dne jest zlikwidowanie

wsparcia dla wspॕjspalania biomasy w elek- &ruc_omienie tzw. szॕstego paliwa to trowniac_ w<glowyc_Ő11ő.

promowanie efektywnoঋci energetycznej

przede wszystkim w wyniku stworzenia

olejny wa৵ki krok to eliminacja subsydiॕw Funduszu efektywnoঋci energetycznej oraz do paliw kopalnyc_ Őw<glaő. Wedjug War- komercyjnyc_ instrumentॕw rynkowyc_, 11. [R]ewolucja energetyczna dla Polski. Scenariusz zaopatrzenia Polski 12. M. Bukowski, A. Śniegocki, Ukryty rachunek za węgiel – analiza wsparcia w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej. Greenpeace,

gospodarczego dla elektroenergetyki węglowej oraz górnictwa w Polsce, Warszawa, październik 2013 r.

Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych,. Warszawa 2014.

21

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

jak ;u=oul-m1; om|u-1ࢼm]Ő13ő, co przyczyni ustawy o efektywnoঋci energetycznej, ktॕ-

si< do wzrostu efektywnoঋci energetycznej. ra ma dotyczyࣀĹ zasad opracowania krajo-Fundusz powinien przykjadaࣀ szczegॕln. wego planu dziajaॉ w zakresie efektywno-wag< do ujatwiania inwestycji prywatnyc_ ঋci energetycznej, zadaॉ jednostek sektora poprzez udost<pnianie kapitaju podwy৵- publicznego, reguj uzyskiwania i umarzania szonego ryzyka, poniewa৵ w dju৵szej per- ঋwiadectw efektywnoঋci energetycznej, za-spektywie b<dzie to miajo du৵e znaczenie sad sporz.dzania i przeprowadzania audytu dla skutecznego prowadzenia zrॕwnowa৵o-energetycznego przedsi<biorstwa. Istotnym

nyc_ projektॕw energetycznyc_. Wsparcie elementem j.cz.cym aspekty ekologiczne ze dla poszczegॕlnyc_ projektॕw i wybॕr tec_-spojecznymi jest zaj<cie si< ubॕstwem ener-

nologii powinny byࣀ uzale৵nione od spej-

getycznym.

nienia kompleksowyc_ kryteriॕw trwajoঋci.

Niezb<dne b<dzie tak৵e znowelizowanie Formowanie ঋwiadomego konsumenta ener-prawa budowlanego, tak aby wymagany gii wymaga szerokiej kampanii informacyjno-standard cieplny budynkॕw nie byj wi<k- -edukacyjnej, ktॕra powinna obj.ࣀĹ

szy ni৵ E0 Ʒ 25 kW_ņm2ņrok w odniesieniu

do powierzc_ni mieszkalnej bruo. olejny

stworzenie programu edukacyjnego doty-

krok to dziajania sju৵.ce ograniczeniu emisji

cz.cego umiej<tnoঋci dokonywania ঋwiado-

zanieczyszczeॉ powietrza ze ৳rॕdej ciepja

mego, racjonalnego wyboru i zakupu ener-

o znaczeniu lokalnym, takie jakĹ zdeCniowa-

gooszcz<dnyc_ urz.dzeॉ, a tak৵e rॕ৵nego

nie nowyc_ standardॕw jakoঋciowyc_ dla rodzaju sprz<tuĸ

kotjॕw wprowadzanyc_ na rynek, opracowa-

ksztajtowanie, w ramac_ systemu po-

nie systemu kontroli i egzekucji stosowania

wszec_nej edukacji, ঋwiadomoঋci co do

w urz.dzeniac_ grzewczyc_ majej mocy pa-

racjonalnego u৵ytkowania energii w budyn-

liw odpowiedniej jakoঋci, brak przyzwolenia

kac_ i obiektac_. rogram edukacji powinien

na spalanie ঋmieci i odpadॕw z gospodarstw

obj.ࣀĹ wjaঋcicieli gospodarstw domowyc_,

w kotjac_ domowyc_, wdra৵anie programॕw

wjaঋcicieli budynkॕw, przedsi<biorcॕw

ograniczenia emisji zanieczyszczeॉ powie-

w majyc_ i ঋrednic_ zakjadac_, dyrekcje,

trza z tzw. niskic_ ৳rॕdej emisji. onieczne

nauczycieli i uczniॕw szkॕj na rॕ৵nyc_ po-

staje si< jak najszybsze uc_walenie nowej

ziomac_ nauczania, pracownikॕw innyc_

obiektॕw u৵ytecznoঋci publicznejĸ

13. W umowach Performance Contracting wykonawca inwestycji udziela podnoszenie kwaliCkacji w systemie

inwestorowi gwarancji efektów energetycznych powstałych w wyniku

modernizacji. Jeżeli efekty energetyczne są mniejsze od gwaranto-

szkoleॉ zawodowyc_, przede wszystkim

wanych, wykonawca pokrywa różnicę kosztów energii pomiędzy po-

umiej<tnoঋci stosowania standardॕw oraz

ziomem gwarantowanym a poziomem rzeczywistym, co oznacza, że

inwestor przenosi na wykonawcę ryzyko niezgodności z planowanymi

doradztwo w zakresie efektywnoঋci ener-

parametrami działania systemu, a w rezultacie wyższymi od plano-

getycznej.

wanych kosztami eksploatacyjnymi. Ta forma umowy radykalnie pod-

wyższa bezpieczeństwo realizacji planu finansowego przedsięwzięcia

w rachunku ciągnionym. Ten ostatni, choć często bagatelizowany, jest

w gospodarce rynkowej podstawowym parametrem przy podejmowa-

niu decyzji inwestycyjnych.

22

NARODOWY PROGRAM ROZWOJU GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ

B-7-nb- Eropefvkbef A]en1fb ࡆro7obvk- vk-zf.ķ ৵e vtrktr- konvmp1fb fevt bvtotnm 1znnbkbem 7etermbnf.1m pozbom embvfb 7-ne]o kr-fĺ Z]o7nbe z -n--

Ѵbz-mb kon-nmb  zb.zk z opr-1o-nbem NPRGNķ 7zb<kb po7f<1b zmb-n

 z-1ho-nb-1h konvmen1kb1h mo৵Ѵbe fevt zre7ko-nbe embvfb nbk-f.11h z ৵tko-nb- nbektॕr1h 7ॕ0r b vj] o7 okojo 20ѷ 7o n-et Ѷ0ѷ prz z-1ho-

-nb po7o0ne]o pozbom v-tv=-k1fbĺ Dokj-7n pozbom poten1f-j re7k1fne]o z-Ѵe৵n fevt fe7n-k o7 beѴ bn7b7-Ѵn1h zmbenn1hĺ

Transport

dowyc_. el ten jest osi.gany przez stop-

niowe, lecz konsekwentne ustanawianie

Obok energetyki drugim bardzo wa৵- coraz bardziej rygorystycznyc_ standar-nym obszarem dziajaॉ na rzecz ogra-

dॕw dla producentॕw samoc_odॕw na

niczenia emisji gazॕw cieplarnianyc_ jest

szczeblu europejskim Őwpjyw na djugo-

transport. ,miany w tym zakresie dajyby

terminowy trend tec_nologicznyő oraz

szans< na zmniejszenie uzale৵nienia go-

wdro৵enie na szczeblu krajowym systemu

spodarki od importowanyc_ paliw kopal-

bod৳cॕw zac_<caj.cyc_ do wyboru efek-

nyc_ oraz mogjyby wpjyn.ࣀ na ogranicze-

tywniejszyc_ pojazdॕw Őwpjyw na tempo

nie ryzyka ekonomicznego, zdrowotnego

upowszec_niania si< paliwooszcz<dnyc_

i ঋrodowiskowego. lternatywne podejঋcie

innowacji u polskic_ u৵ytkownikॕwőĸ

do rozwoju transportu oznacza spadek dywersyCkacji miksu energetycznego popytu na rop< na[ow. oraz zwi<kszenie

transportu, maj.cej na celu zmniejsze-

konkurencyjnoঋci mi<dzynarodowej i bez-

nie jego zale৵noঋci od poc_odnyc_ ropy

pieczeॉstwa energetycznego. & podstaw

na[owej. o tej kategorii zaliczyࣀ mo৵na

takiego podejঋcia le৵y aktywna polityka wsparcie dla pozyskiwanyc_ w sposॕb publiczna nakierowana na osi.gni<cie re-zrॕwnowa৵ony biopaliw, rozbudow<

zultatॕw w wynikuĹ

infrastruktury dla nap<dॕw alternatyw-

nyc_ Őnp. stacji jadowania dla _ybryd

Łznacz.cej poprawy efektywnoঋci paliwo-

rѲ]ňbmő ujatwiaj.cej ic_ przec_odzenie

wej, dzi<ki unowoczeঋnieniu Yoty samo-

od fazy wdro৵enia do rynku masowego,

c_odowej drog.Ĺ ŐIő udoskonalenia nap<-

a tak৵e utrzymanie we Yocie pojazdॕw

dॕw konwencjonalnyc_, ŐIIő modyCkacji

nap<dzanyc_ gazemĸ

konstrukcji pojazdॕw w sposॕb zmniej-

rozwoju atrakcyjnyc_ alternatyw dla trans-

szaj.cy ic_ wag<, ŐIIIő promocji lepszej, portu indywidualnego, w tym komunikacji bardziej paliwooszcz<dnej aerodynamiki zbiorowej, rowerowej i pieszej w miastac_

oraz ŐI(ő wprowadzeniu nap<dॕw _ybry-

oraz kolejowej w przewozac_ na wi<ksze

23

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

Əƍƒƍĸҁ !ܨޭ ""+!,+",ݠ

S1en-rbvz mo7ernbz-1fn z-kj-7-ķ ৵e  2050 rok  mbkvbe pof-z7ॕ ovo0o1h n-p<7 -Ѵtern-tne vt-nobࣀ 0<7. Ɠ0ѷķ - tr-71fneķ nbee=ektne pof-z7 vp-Ѵb-noe zovt-n.  pejnb p-rteĺ Do 2050 rok 1-jkobte z৵1be ener]bb  vektorze tr-nvport vp-7nbe o Ɛѵѷķ - z-potrze0o-nbe n- p-Ѵbo o ƐƐ mѴn tonĺ P-Ѵbo1hjon-noঋࣀ v-mo1ho7ॕ ovo0o1h o0nb৵ vb< pon-7 7krotnbeķ po71z-v ]7 Crm ekv-pѴo-tf.1e n-fb<kvze pof-z7 Ő1b.]nbkbķ 7৵e -to0vő o0nb৵. z৵1be p-Ѵb- o Ɛņƒĺ PozoѴb to n- o]r-nb1zenbe j.1zne]o bmport rop b ]-z  Ѵ-t-1h 20Ɛ5-2050 o po-n-7 ƒƓ0 mѴn ton b przejo৵ vb< n- nb৵vze kovzt b1h z-kp o ƐƐķ5 mѴ7 ero  rok

2050ĺ T-k ovb.]nb<te ovz1z<7noঋ1b pr-be 7krotnbe prze৵vz-f. kovzt mo7ernbz-1fb z--rte  ৵vzef 1enbe v-mo1ho7ॕĺ

odlegjoঋci. Istotne w tym kontekঋcie jest dokonanie rewitalizacji lokalnyc_ņtrady-odpowiednie planowanie przestrzenne cyjnyc_ miejsc sprzeda৵y produktॕw re-w aglomeracjac_, pozwalaj.ce unikn.ࣀ

gionalnyc_ĸ

tzw. u0-m vru-Ѳ, czyli rozlewania si<

rozwijanie plaormy wspॕjpracy lokal-

przestrzeni miejskiej na okoliczne tereny,

nyc_ producentॕw oraz sprzedawcॕwĸ

ktॕre wymusza wydju৵anie tras podrॕ-

rozwॕj systemॕw elektronicznego ঋle-

৵y i utrudnia skuteczne funkcjonowanie

dzenia towarॕw w transporcieĸ

systemu komunikacji miejskiej. ,warta

zainteresowanie uczestnikॕw jaॉcuc_a

zabudowa, zawieraj.ca obiekty o zrॕ৵ni-

dostaw kwesঞami ograniczenia szkodli-

cowanyc_ funkcjac_, sprzyja ograniczeniu

wego wpjywu transportu na ঋrodowiskoĸ

potrzeb transportowyc_ bez pogorszenia budowa nowoczesnyc_ terminali inter-standardu ৵yciaĿŐ14ő.

modalnyc_ w olsce.

bok dziajaॉ zwi.zanyc_ z popraw. efek- "prawne planowanie przestrzenne, roz-tywnoঋci, wprowadzania alternatywnyc_ budowa zrॕ৵nicowanej infrastruktury paliw czy promocji transportu zbiorowego transportowej oraz dostarczanie usjug pu-istotne jest podj<cie aktywnoঋci na rzecz blicznyc_ Őw tym przewozॕwő na wysokim rozwoju niskoemisyjnego transportu to- poziomie s. warunkami koniecznymi uda-warowego. "zczegॕlnie wa৵ne jestŐ15őĹ

nej modernizacji. Wszystkie te czynniki ra-

zem prowadz. do znacznego ograniczenia

emisji gazॕw cieplarnianyc_ Őryc. 2ő.

14. 2050.pl – podróż do niskoemisyjnej przyszłości, red. M. Bukowski, Instytut Badań Strukturalnych, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Europejska Funda-Wiele problemॕw zwi.zanyc_ z rozwojem

cja Klimatyczna, Warszawa 2013.

15. Narodowy program rozwoju gospodarki niskoemisyjnej. Projekt: wersja transportu koncentruje si< na terenac_ zur-z dnia 4 sierpnia 2015 roku, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2015.

banizowanyc_ i dlatego tak wa৵ne s. dzia-

24

!yc. 2. Emisje z samoc_odॕw ogॕjem ŋ scenariusz odniesienia Ő&ő i modernizacji Ő őĹ

2010-2050

45

40

35

-63%

30

eq

Osobowe MDO

2

25

Osobowe BAU

MtCO 20

Pozostałe MOD

-41%

Pozostałe BAU

15

10

5

0

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

Źródło: 2050.pl – podróż do niskoemisyjnej przyszłości, red. M. Bukowski, Instytut Badań Strukturalnych, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Europejska Fundacja Klimatyczna, Warszawa 2013.

jania nakierowane na prawidjowe ksztajto-

moc_odॕw Őobowi.zuj.cym ju৵ na eta-

wanie, z punktu widzenia zrॕwnowa৵onej

pie pozwoleॉ na budow<ő. ,miany tego

mobilnoঋci, struktur przestrzennyc_ w mia-

instrumentu powinny pॕjঋࣀ w kierunku

stac_. znacza to intensyCkacj< myঋlenia

stanowczego zaostrzenia norm parkin-

o planowaniu i budowaniu miast zwartyc_

gowyc_ dla biur, urz<dॕw, _andlu i usjug

i zrॕwnowa৵onyc_. le ju৵ dzisiaj mo৵na za-

w streCe ঋrॕdmiejskiej Őformuja Łnie wi<-

proponowaࣀ osiem istotnyc_ instrumentॕw

cej ni৵Ŀő, zaostrzenia norm parkingowyc_

z tego obszaru, takic_ jakĹ

dla biur i urz<dॕw w wybranyc_ obsza-

rac_ poza centrum Őformuja Łnie wi<cej

zmiany zasad opracowywania miejscowyc_

ni৵Ŀő, zjagodzenia wymogॕw dotycz.cyc_

planॕw zagospodarowania przestrzenne-

zapewnienia minimalnej liczby miejsc par-

go Őmpzpő w tym wprowadzenie zasady

kingowyc_ w zabudowie mieszkaniowej

opracowania lanu transportowego na Őobecnie liczba miejsc parkingowyc_ nie etapie przygotowywania mpzp ŋ jako kom-mo৵e byࣀ mniejsza ni৵ liczba mieszkaॉőĸ

pleksowego studium komunikacyjnego, obowi.zek wykonania lanu transporto-obejmuj.cego rॕwnie৵ prognoz< wpjywu

wego inwestycji Őtyc_, ktॕre mog. silnie

na system transportowy Őruc_ drogowy, oddziajywaࣀ na ruc_ kojowyő na etapie transport zbiorowy, rowerowy, pieszyőĸ

warunkॕw zabudowy i zagospodarowania

normatyw parkingowy dla nowej zabu-

terenu. elem takiego obowi.zku byjoby

dowy Őlimityő, ktॕry jest podstawowym wzmocnienie mec_anizmu publicznej kon-narz<dziem porz.dkuj.cym parkowanie troli miast nad procesem inwestycyjnym i reguluj.cym dost<pnoঋࣀ miasta dla sa-i ograniczenie ryzyka negatywnego wpjy-

25

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

wu inwestycji na system transportowy. w dalszej kolejnoঋci potrzeb ruc_u samo-

bowi.zek ten mॕgjby przyjmowaࣀ form<

c_odowego o du৵ym nat<৵eniuĸ

pewnego rodzaju umowy pomi<dzy inwe-

dotarcie do ঋwiadomoঋci grup spojecznyc_

storem a miastem, aby obie strony w spo-

i poszczegॕlnyc_ osॕb z przekazem o ko-

sॕb ঋwiadomy decydowajy, w jaki sposॕb

niecznoঋci upowszec_nienia zac_owaॉ

b<dzie prowadzona obsjuga komunikacyj-

zgodnyc_ ze zrॕwnowa৵onym rozwojem,

na inwestycji po jej zrealizowaniuĸ

z zasadami zrॕwnowa৵onej mobilnoঋci.

zintegrowane programy rozwojowe Őzprő

obszarॕw, ktॕre dotyczyjyby wybra-

Warte rozwa৵enia jest wj.czenie transportu

nyc_ rejonॕw miasta Őstrefa ঋrॕdmiejska, do europejskiego systemu _andlu upraw-dzielniceő, otoczenia w<zjॕw komuni- nieniami do emisji, c_oࣀ trzeba przyznaࣀ, ৵e kacyjnyc_, korytarzy transportowyc_, zdania na ten temat s. podzielone. W razie wysokiej jakoঋci transportu zbiorowego, decyzji o zastosowaniu tego instrumentu obszarॕw planowanyc_ przeksztajceॉ mo৵na rozwa৵yࣀ trzy propozycjeĹ

obecnej zabudowy Őmonofunkcjeő. e-

lem wprowadzenia zpr byjoby przej<cie

podejঋcie rv|u;-l ŋ najo৵enie obowi.z-

przez miasta inicjatywy i zapewnienie kॕw rozliczeॉ emisji na dostawcॕw Ődys-kontroli kierunkॕw rozwoju obszarॕw,

trybutorॕwő paliw silnikowyc_ w zale৵no-

wpjyw na rodzaj i intensywnoঋࣀ zabudo-

ঋci od iloঋci sprzedanyc_ paliwĸ

wy, sposॕb obsjugi transportowej oraz podejঋcie midstream ŋ najo৵enie obo-okreঋlenie wzajemnyc_ zobowi.zaॉ Őtak-

wi.zkॕw rozliczeॉ emisji na producen-

৵e Cnansowaniaőĸ

tॕw pojazdॕw w zale৵noঋci od potencjal-

pakiety programॕw na rzecz wzrostu nej emisji w cyklu ৵ycia pojazdॕwĸ

roli ruc_u pieszego Ői jakoঋci przestrze-

podejঋcie 7omv|u;-l ŋ najo৵enie obo-

niő obejmuj.cyc_ porz.dkowanie ci.gॕw

wi.zkॕw rozliczeॉ emisji na wjaঋcicieli

pieszyc_, dostosowanie przejঋࣀ dla pie-

pojazdॕw w odniesieniu do przyznanyc_

szyc_ Őlikwidacja barierő, dostosowanie im indywidualnyc_ przydziajॕw emisji.

sygnalizacji ঋwietlnyc_, odzyskiwanie

przestrzeni publicznyc_, standardy pro- becnie standardy emisyjne obejmuj. projektowaniaĸ

ducentॕw samoc_odॕw. Wedjug eksper-

zmniejszenie przepustowoঋci ulic i skrzy- tॕw najprostszym rozwi.zaniem w zakresie ৵owaॉ polegaj.ce na ograniczaniu szero-wj.czenia transportu do ET" jest podejঋcie

koঋci jezdni oraz liczby i szerokoঋci pasॕw rv|u;-l. ednak w konsekwencji koszty ruc_u, a tak৵e na zmianie podejঋcia do uprawnieॉ byjyby wj.czane w cen< pali-sterowania ruc_em na skrzy৵owaniac_ wa i przenoszone na odbiorc< koॉcowego.

Őc_odzi o uwzgl<dnianie w programac_ , tego rozwi.zania wynika te৵ inne, zdecy-sygnalizacji przede wszystkim potrzeb ru- dowanie powa৵niejsze zagro৵enie. Wpro-c_u pieszego i rowerowego oraz priory- wadzenie standardॕw emisyjnyc_ najo৵o-tetॕw dla transportu zbiorowego, dopiero nyc_ na producentॕw pojazdॕw wpjywa 26

bezpoঋrednio na ic_ decyzje dotycz.ce Nale৵y spodziewaࣀ si< rosn.cego wpjywu wdra৵ania nowyc_ tec_nologii niskoemi-zmian klimatu w nadc_odz.cyc_ latac_.

syjnyc_. Natomiast najo৵enie obowi.zku usimy adaptowaࣀ rolnictwo i leঋnictwo rozliczeॉ na producentॕw i importerॕw do skutkॕw tyc_ zmian. Nie unikniemy paliw nie stanowijoby impulsu dla produ-dziajaॉ adaptacyjnyc_, ale warto pami<-

centॕw samoc_odॕw do wdra৵ania no-

taࣀ, ৵e nigdy nie nad.৵ymy z adaptacj.

wyc_ tec_nologii. Wpjyw rozliczania emisji i nigdy nie b<dzie ona skuteczna, je৵eli nie mॕgjby wyst.piࣀ jedynie poঋrednio, jeঋli b<dziemy mitygowali zmian klimatu.

odbiorcy koॉcowi poszukiwaliby pojazdॕw

o niskim zu৵yciu paliwa.

ednoczeঋnie, patrz.c na trendy rozwo-

ju rolnictwa w krajac_ Europy ,ac_od-

niej, wyra৳nie widzimy, ৵e produkcja rolna

Rolnictwo

w olsce, czy to roঋlinna, czy zwierz<ca,

nadal ust<puje tamtejszej pod wzgl<dem

z udziałem

poziomu mec_anizacji produkcji. o৵-

leśnictwa

na przewidzieࣀ d.৵enie polskic_ rolnikॕw

do zast<powania produkcji pracoc_jon-

nej bardziej wydajn. produkcj. kapitajo-

Rolnictwo i leঋnictwo s. szczegॕlnie i energoc_jonn.. W konsekwencji nale৵y wra৵liwe na zmiany klimatu. W ci.gu spodziewaࣀ si< wzrostu popytu na ener-ostatnic_ 40 lat okres wegetacyjny w na- gi<. znaczaࣀ to b<dzie wzrost zale৵noঋci szym kraju wydju৵yj si< o okojo 20-30 dni. mi<dzy iloঋci. dwutlenku w<gla i metanu

"tanowi to ogromne zagro৵enie dla upraw, wytwarzanyc_ przy produkcji rolnej a war-zwjaszcza warzywnyc_, i sadownictwa, toঋci. dodan. produkcji rolnej. latego poniewa৵ nie zmienij si< okres wyst<po-tak wa৵ne jest w przypadku rolnictwa za-

wania przymrozkॕw, ktॕre mog. pojawiaࣀ stosowanie takic_ sposobॕw produkcji, si< w najbardziej wra৵liwej fazie tworzenia ktॕre przynosz. wy৵sz. wartoঋࣀ dodan.

si< zawi.zkॕw owocowyc_ i powodowaࣀ dzi<ki lepszemu wykorzystaniu produk-ogromne straty. Wzrost cz<stoঋci zjawisk tॕw rolnyc_ i rozwi.zaॉ agrotec_nicznyc_.

ekstremalnyc_ ŋ gradu, _uraganowyc_ Niezb<dne jest upowszec_nianie dobryc_

wiatrॕw, suszy i powodzi ŋ powoduje co- praktyk w rolnictwie oraz egzekwowanie raz wi<ksze zniszczenia w produkcji rolnej regulacji ঋrodowiskowyc_, ograniczaj.cyc_

i leঋnej. W najbli৵szyc_ latac_ gospodarka presj< upraw na ঋrodowisko.

b<dzie musiaja si< zmierzyࣀ ze wzrastaj.-

cym zagro৵eniem spowodowanym susz.. Wa৵nym zagadnieniem jest tak৵e zapew-

d 15 lat mamy permanentn. susz< letni. nienie zrॕwnowa৵onego pozyskiwania i jest to ju৵ nie tylko susza atmosferyczna, biokomponentॕw do paliw, co sprawi, lecz coraz cz<ঋciej Czjologiczna, ktॕrej skutki ৵e zakjadana w scenariuszu modernizacji s. ogromne i negatywne, rॕwnie৵ dla lasॕw. Őw ramac_ N2050ő redukcja emisji gazॕw 27

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

polowymi, trwajymi u৵ytkami zielonymi,

Əƍƒƍĸҁ !ܨޭ

glebami organicznymi oraz przywraca-

""+!,+",ݠ

niem zdolnoঋci produkcyjnyc_ glebom

zdegradowanym. ,miany w praktyce rol-

Mo7ernbz-1f- roѴnb1t- m-]- r--

niczej wskazywane s. jako najistotniejsze

1fon-Ѵne]o korzvt-nb- ]rntॕ

sposoby dziajaॉ na rzecz oc_rony klima-

roѴn1hķ o7p-7ॕ ho7oѴ-n1h

tu. Wঋrॕd jatwiejszyc_ do wprowadzenia

b revztek po৵nbn1hĺ Stovo-nbe t--

wymieniano zmiany w tec_nologii upraw,

kb1h z-0be]ॕ roѴnb1z1hķ f-k o7po-

takie jak np. uprawa bezorkowa, stosowa-

be7nbe zmb-no-nbeķ pr-- 0ez-

nie w pjodozmianie roঋlin motylkowyc_,

orko- 1z pozovt-b-nbe revztek

gospodarowanie resztkami po৵niwnymi,

n- poѴ-1hķ poz-Ѵ-f. z-trzm-ࣀ

a tak৵e zmiany w tec_nologii _odowli

<]beѴ  ]Ѵe0beķ -Ѵe rॕnbe৵ o]r--

nb1z- kovzt pr- zbembĺ Pr-ktkb

zwierz.t i sposobac_ gospodarki nawoza-

t-kbe poz-Ѵ-f. o]r-nb1zࣀ ৵1be

mi naturalnymi.

n-ozॕ 1hemb1zn1h b embvfe tѴen-

kॕ -zot z ]Ѵe0ĺ Ivtotne v. 7zb-j--

Wঋrॕd innyc_ mo৵liwoঋci wyrॕ৵nia si<

nb- n- rze1z e=ektne]o korz-

upowszec_nienie zmian w diecie, co mo৵e

vt-nb- 0bo]-z 7o pro7k1fb ener]bb

poci.gaࣀ za sob. zmiany w produkcji rol-

eѴektr1znefĺ RoѴnb1 vt-f. vb< prze7-

niczej, a tak৵e wzmacniaࣀ rolnictwo eko-

vb<0bor1-mb pro7kf.1mb nbe tѴko

logiczne i agroleঋnictwo z uprawami ener-

৵noঋࣀķ -Ѵe b zbeѴon. ener]b<ĺ .1z-

getycznymi. "zacuje si<, ৵e 11ѷ mi<sa

nbeķ 7zb<kb pr-ktkom korzvt-nb-

jest marnotrawione przez konsumentॕw,

revztek roѴnb1z1h b rekѴt-1fb o7-

co skutkuje emisj. 2,3 mln ton gazॕw

p-7ॕ mo৵Ѵbe fevt z-ovz1z<7zenbe

cieplarnianyc_. ". to powa৵ne wielkoঋci,

ƐƓ0 ktoe p-Ѵb  20ƒ0 b ƓƐ0 ktoe

 2050 rokķ n-tomb-vt vp-Ѵ-nbe

zwjaszcza gdy doliczona zostanie emisja

0bo]-z poz-Ѵ- n- zvk-nbe o7po-

gazॕw cieplarnianyc_ z produkcji zwie-

be7nbo Ɛƕƒ b ƒƓƕ ktoe ener]bbĺ

rz<cej Őwyprodukowanie 1 tony wojowiny

to 15,8 tony emisji eq, a 1 tony wie-

2

przowiny ŋ ok. 6,4 tony eqő. W tym

2

cieplarnianyc_ w transporcie, dzi<ki zasto- wypadku du৵o zale৵y od zac_owania kon-sowaniu biopaliw II generacji ŋ o emisyj- sumentॕw. Wedjug anku ࡆwiatowego noঋci ni৵szej o 80ѷ od paliw tradycyjnyc_ najwi<ksze mo৵liwoঋci w ograniczeniu ŋ b<dzie mo৵liwa.

emisji gazॕw cieplarnianyc_ w produkcji

৵ywnoঋci i jej konsumpcji s. zwi.zane ze

otencjaj redukcji emisji z rolnictwa jest zmian. diety w skali spojecznej Őryc. 3 ő.

bardzo du৵y, szczegॕlnie gdy uwzgl<dni

si< zdolnoঋࣀ rolnictwa do wi.zania w<gla Na potrzeby raportu Ł2050.pl ŋ podrॕ৵ do z atmosfery. otencjaj ten zwi.zany jest niskoemisyjnej przyszjoঋciĿ, wykonano sy-gjॕwnie z produkcj. roঋlinn., uprawami mulacje kosztॕw wdro৵enia niezb<dnyc_

28

!yc. 3. graniczenia emisji gazॕw cieplarnianyc_ na ঋwiecie w produkcji ৵ywnoঋci i jej konsumpcji Őzapotrzebowanie na ৵ywnoঋࣀ a potencjaj redukcyjny w roku 2050ő

20

ych

.)

ów

15

cieplarnian

ych z 2010 r

10

ów

cji emisji gaz

eduk

5

(% r

cieplarnian

Emisja gaz

0

Redukcja

Redukcja

Pr

P zejście

jś i

Pr

P zejście

jś i

Pr

P zejście

jś i

Pr

P zejście

jś i

w łańcuchu

na dietę

na dietę

na dietę

na tzw.

dostaw

bez mięsa

bezmięsną

na bazie

zdrową

żywności

przeżuwaczy

roślin

dietę(16)

– straty

i odpady

Źródło: Decarbonizing Development. Three Steps to a Zero-Carbon Future. World Bank. Washington 2015.

dziajaॉ Őtzw. scenariusz modernizacyjnyő ardzo silnie jest w nim zaakcentowana w celu wykorzystania potencjaju reduk- koniecznoঋࣀ redukcji emisji gazॕw cieplar-cyjnego rolnictwa szacowanego na 45 mln nianyc_ i koniecznoঋࣀ wj.czenia rolnictwa ton w roku 2050. Te koszty okazajy w dziajania zarॕwno w zakresie adaptacji, 2

si< znacznie wy৵sze ni৵ w innyc_ sektorac_ jak i przeciwko niekorzystnym zmianom kli-gospodarki Őok. 500 mln zjņrok w 2020, ok. matu. "jaboঋci. dokumentu jest brak przy-900 mln zjņrok w 2030 i ok. 2300 mln zjņ kjadॕw praktycznyc_ dziajaॉ, brak jedno-rok w 2050ő. W projekcie ŁNarodowego znacznie okreঋlonyc_ celॕw w dziajaniac_

programu rozwoju gospodarki niskoemisyj- proklimatycznyc_ oraz brak wska৳nikॕw.

nejĿ potencjaj redukcyjny rolnictwa zostaj

oceniony na ok. 15 mln ton w 2050 r., Wedjug opracowania Ł"uccess "tories and 2

czyli o ok. 30 mln ton mniejszy ni৵ we est racঞces ŋ limate cঞon in gri-2

wspomnianym wy৵ej opracowaniu. Nato-

culture and ForestryĿ, zaprezentowanego

miast koszty zdaniem inisterstwa ospo-

w rukseli przez na Freli_-arsen z Ecolo-

darki b<d. wi<ksze Őok. 92 mld zj, to jest gic Insঞtute 15 wrzeঋnia 2015 roku, wynika ok. 2,3 mld zjņrokő.Ő16ő

kilkanaঋcie istotnyc_ dziajaॉ zarॕwno ogra-

niczaj.cyc_ emisj<, jak i z zakresu adaptacji

okumentem rz.dowym, ktॕry wyznacza w rolnictwie, a mianowicieĹ

kierunki rozwoju w rolnictwie jest Łrogram

rozwoju obszarॕw wiejskic_ 2014-2020Ŀ. a) dziajania ograniczaj.ce emisje rozszerzenie stosowania pjodozmianuĸ

16. Tzw. zdrowa dieta jest oparta na zaleceniach Szkoły Medycznej z Harvar-utrzymywanie gleby w pokryciu roঋlin-

du i oznacza zmniejszenie spożycia produktów zwierzęcych w krajach

noঋci.ņredukcja odjogॕwĸ

o bogatej diecie oraz wzrost w krajach z niedoborem białka w diecie.

29

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

poprawa efektywnoঋci oraz precyzji magaࣀ specjalnyc_ dziajaॉ i instrumentॕw stosowania nawozu azotowegoĸ

niezb<dnyc_ do integracji celॕw oc_rony

biologiczne wi.zanie zwi.zkॕw azotu klimatu z polityk. roln.. Innym sposobem w pjodozmianie i mieszankac_ trawĸ

mo৵e byࣀ rozszerzenie katalogu pjatno-

zac_owanie resztek po৵niwnyc_ĸ

ঋci ঋrodowiskowo-rolniczyc_ o praktyki

zapobieganie zag<szczaniu glebyĸ

sprzyjaj.ce oc_ronie klimatu. ,a intere-

uprawa bezorkowaĸ

suj.cy sposॕb uznaࣀ mo৵na wspॕjprac<

przywracanie terenॕw podmokjyc_ĸ

rolnikॕw z zakjadami emituj.cymi gazy

zast<powanie mi<sa prze৵uwaczy in- cieplarniane. ec_anizm polega na Cnan-nym rodzajem ৵ywnoঋciĸ

sowaniu przez przedsi<biorstwa Őzobligo-

precyzyjne i wielofazowe karmienie wane do ograniczenia emisjiő po৵.danyc_

zwierz.t _odowlanyc_ĸ

dziajaॉ u wybranyc_ rolnikॕw, w zamian

lepsze planowanie w karmieniu zwie- za co otrzymywajyby one kwoty zreduko-rz.t _odowlanyc_ĸ

wanej emisji.

planowanie inwestycji uwzgl<dniaj.-

cyc_ potrzeb< oc_rony klimatuĸ

"ytuacja leঋnictwa w olsce wydaje si< za-

poprawa efektywnoঋci energetycznejĸ

dowalaj.ca. Wska৳nik zalesienia od 1946

stosowanie suszarek sjonecznyc_ĸ

roku do roku 2011 wzrॕsj z 20,8ѷ do

stosowanie kalkulatora ঋladu w<glo- 29,8ѷĸ docelowo powierzc_nia zalesie-wegoĸ

nia w olsce ma wynosiࣀ 33ѷ. Wska৳nik

b) dziajania adaptacyjne

lesistoঋci jest zrॕ৵nicowany przestrzen-

korzystanie z upraw dostosowanyc_ nie ŋ wa_a si< od 21,9ѷ w wojewॕdztwie do zmian klimatuĸ

jॕdzkim Őolska centralnaő do ok. 51,3ѷ

utrzymywanie gleby w pokryciu roঋlin- w wojewॕdztwie lubuskim Őolska zac_od-noঋci.ņredukcja odjogॕwĸ

niaő. rajowy bilans emisji i poc_janiania

przeciwdziajanie erozji glebyĸ

dwutlenku w<gla na gruntac_ leঋnyc_ jest

uprawa bezorkowaĸ

obecnie pozytywny ŋ tzn. poc_janianie

optymalizacja korzyঋci adaptacyjnyc_ przewy৵sza jego emisj<. as z jednej 2

zadrzewieॉ i ৵ywopjotॕwĸ

strony jest oCar. zmian klimatycznyc_. o-

optymalizacja korzyঋci adaptacyjnyc_ jawiaj. si< nowe zagro৵enia, np. po৵arowe, melioracjiĸ

pojawiaj. si< nowe elementy biotyczne,

poprawa efektywnoঋci nawadnianiaĸ

nowe c_oroby i owady. , drugiej strony las

magazynowanie wody deszczowejĸ

jest rॕwnie৵ beneCcjentem. rzy wydju৵o-

optymalizacja upraw cieplarnianyc_.

nym okresie wegetacji, przy podniesionej

ঋredniej temperaturze, miejscami rॕwnie৵

owy৵sze dziajania stanowiࣀ mog. wilgotnoঋci przyrost biomasy jest wi<kszy.

w cz<ঋci wymagania stawiane rolnikom Wyst<puje korelacja mi<dzy tempem przyw ramac_ wdra৵ania wjaঋciwej praktyki rostu biomasy a zmianami klimatycznymi.

rolniczej. Ic_ upowszec_nienie mo৵e wy- Ten efekt nale৵ajoby wykorzystaࣀ. asy nie 30

s. rozwa৵ane jako szansa rozwoju ekono-

Przemysł

micznego. przecie৵ na wielu obszarac_ z udziałem

wiejskic_ przerॕb drewna mo৵e byࣀ jedy-

nym motorem post<pu. W 2013 roku prze- gospodarki

mysj meblarski zakupij od asॕw aॉstwo-

wyc_ surowca drzewnego na ok. 600 mln odpadami

zjotyc_, a swoje produkty sprzedaj za ok.

28 mld zjotyc_. ,rॕ৵nicowanie leঋnictwa W okresie ostatnic_ 25 lat nast.pi-jest kluczem do tego, ৵eby uczyniࣀ z leঋnic-

jy doঋࣀ istotne zmiany w polskim

twa instrument rozwoju ekonomicznego przemyঋle, w strukturze produkcji i zatrud-i instrument oc_rony przyrody. eঋnictwo nienia. W najwi<kszym stopniu obj<jy one plantacyjne powinno byࣀ rozwijane j.cznie najbardziej energoc_jonne gaj<zi, tj. _ut-z leঋnictwem ekosystemowym. "zacuje si<, nictwo ৵elaza i stali, produkcj< cementu ৵e obszar 700 tys. ŋ 1,2 mln _a lasu mo৵e czy ci<৵kiej c_emii. odernizacj< przeszjy byࣀ przeznaczony w sposॕb systemowy na rॕwnie৵ stosowane tec_nologie produkcji.

produkcj< drewna.

ozwolijo to na znacz.c. redukcj< zapo-

trzebowania na energi<, a co za tym idzie

bydwa sektory ŋ rolnictwo i leঋnictwo ŋ na zmniejszenie emisji zanieczyszczeॉ na ŋ s. niezwykle wa৵ne w realizacji polityki jednostk< produkcji. zisiejsze parametry klimatycznej. ". to dwa najwi<ksze obsza-tec_nologiczne oraz tec_niczne maszyn

rowo sposoby dziajalnoঋci ludzkiej, w ktॕ-

i urz.dzeॉ w polskim przemyঋle ci<৵kim

ryc_ czjowiek mo৵e kierowaࣀ procesami nie tylko nie ust<puj. podobnym instala-przyrodniczymi w taki sosॕb, by sprzyjajy cjom w Europie ,ac_odniej, lecz cz<sto s.

oc_ronie klimatu. ,e wzgl<du na specyCk< od nic_ lepsze. Nie oznacza to jednak, ৵e wjasnoঋci obszarॕw leঋnyc_ wydaje si<, ৵e cajy potencjaj poprawy energoc_jonnoঋci wi<kszy potencjaj le৵y po stronie leঋnic-i ograniczenia emisji zanieczyszczeॉ i ga-

twa. rodukcja drewna jest narz<dziem zॕw cieplarnianyc_ w polskim przemyঋle oc_rony klimatu i jednoczeঋnie mo৵e byࣀ zostaj ju৵ wyczerpany.

wa৵nym elementem rozwoju gospodar-

czego Őbudownictwo, przemysj meblarskiő. Najwa৵niejszym dziajaniem w przemy-Natomiast w rolnictwie problemem jest ঋle powinna byࣀ promocja szeroko rozu-brak zaufania producentॕw, tj. polskic_ mianej oszcz<dnoঋci ŋ energii, surowcॕw rolnikॕw, do paॉstwa i stabilnoঋci polityki b.d৳ wykorzystania marnotrawionyc_

rolnej. I w zwi.zku z tym ŋ szukanie raczej rezerw dla osi.gni<cia potencjalnyc_ zy-krॕtkookresowyc_ korzyঋci zamiast djugo-

skॕw. ost<p tec_niczny daje szans< ob-

okresowego planowania, zwjaszcza w ma- ni৵enia zapotrzebowania na energi< przy jyc_ i ঋrednic_ gospodarstwac_.

wytwarzaniu poszczegॕlnyc_ produktॕw.

W rezultacie negatywne oddziajywanie

przemysju na ঋrodowisko powinno si<

31

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

Əƍƒƍĸҁ !ܨޭ ""+!,+",ݠ

N-fb<kvze mo৵Ѵboঋ1b re7k1fb z-potrze0o-nb- n- ener]b<ķ ]jॕnbe 7zb<kb o7-zvkb-nb 1bepj- b ]-z beѴkopbe1oe]oķ 7-fe htnb1to Őn-et 2 TWh ro1znbe

 2050őķ fe7n-k oo1ne 7zb-j-nb- proe=ektnoঋ1boe przeb7-ne v. rॕnbe৵

 vektorze 1hemb1znmķ petro1hemb1znm or-z 1ementomĺ W nbk nbvkoembvfnef mo7ernbz-1fb  pojobe bek o pr-be 2 Mtoe CO eq zmnbevzࣀ vb< mo৵e 2

z৵1be p-Ѵb  przemঋѴeĺ O]ॕѴne ovz1z<7noঋ1b mo৵Ѵbe 7o ovb.]nb<1b-  vektorze przemvjķ roѴnb1t- b ]ovpo7-rkb o7p-7-mb vb<]-f. Őpo z]Ѵ<7nbenb kovztॕő 0ķ5

mѴ7 ero  20ƒ0 rok b 2ķƒ mѴ7 ero  rok 2050ĺ Embvfe ]-zॕ 1bepѴ-rnb-n1h 0<7. mo]j 0ࣀ prz tm zre7ko-ne o nbem-Ѵ ƒƓ MtCO eq  20ƒ0 rok b 5ƕ

2

MtCO eq  2050 rokķ 1zѴb o o7pobe7nbo ѵķѵѷ b pon-7 Ɛ0ѷ o]ॕѴnef bѴoঋ1b ]-zॕ

2

1bepѴ-rnb-n1h przeb7-n1h 7o pro-7z-nb- 7o -tmov=er  t1h Ѵ-t-1hĺ zmniejszyࣀ, a tempo tyc_ zmian zale৵ne teresowania ograniczaniem zu৵ycia energii b<dzie od stopnia aktywnoঋci polskiego oraz niec_<ci. bankॕw do Cnansowania rz.du. ak napisano w publikacji dotycz.cej przedsi<wzi<ࣀ sju৵.cyc_ poprawie efek-niskoemisyjnej strategii dla olski do roku tywnoঋci energetycznej.

2050, ŁEkonomicznym sensem promowa-

nia zmian tec_nologicznyc_ ograniczaj.-

Wykorzystanie szans na wdro৵enie nisko-

cyc_ emisyjnoঋࣀ polskiego przemysju jest emisyjnej strategii rozwoju przemysju wy-podnoszenie jego konkurencyjnoঋci, dzi<ki maga zwrॕcenia uwagi na trzy kluczowe wykorzystaniu rezerw tkwi.cyc_ w lep- czynniki, tj. rynek, kadry i polityk< prze-szym zarz.dzaniu energi. w procesie pro- mysjow. Őryc. 5ő.

dukcji i bardziej przemyঋlanej gospodarce

ograniczonymi zasobamiĿŐ17ő. ednoczeঋnie olska gospodarka otworzyja si< na kon-przewidywana zmiana struktury gaj<zio-

kurencj<, co spowodowajo popraw< efek-

wej przemysju przesuwa si< w kierunku tywnoঋci kosztowej, ograniczenie zu৵ycia produkcji dॕbr mniej wymagaj.cyc_ ener- zasobॕw oraz dostosowanie si< do popy-getycznie, o wy৵szej wartoঋci dodanej Őryc. tu. Najskuteczniejszym narz<dziem, ktॕre 4ő. Warto tak৵e zwrॕciࣀ uwag< na niedo-mo৵e ŁwymusiࣀĿ na przedsi<biorstwac_

stateczn. informacj< o nowoczesnyc_ zrॕwnowa৵onyņniskoemisyjny rozwॕj, to tec_nologiac_ w przemyঋle. rak infor- popytĸ podkreঋlaj. to sami przedsi<biorcy.

macji przyczynia si< do mniejszego zain-

Niezb<dnym posuni<ciem jest wygene-

rowanie zapotrzebowania na ŁzieloneĿ ni-

skoemisyjne produkty i usjugi. o৵e tego

17. 2050.pl – podróż do niskoemisyjnej przyszłości...

dokonaࣀ zarॕwno sektor publiczny, jak

32

!yc. 4. !oczne oszcz<dnoঋci paliw w przemyঋle ŋ scenariusz modernizacjiĹ 2015-2050

Mtoe

2015

2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

0

-0,5

-1,0

-1,5

-2,0

Petrochemia

-2,5

Chemia

Hutnictwo - oszczędność energii

Cementownie

-3,0

-3,5

Źródło: 2050.pl – podróż do niskoemisyjnej przyszłości, red. M. Bukowski, Instytut Badań Strukturalnych, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Europejska Fundacja Klimatyczna, Warszawa 2013.

!yc. 5. zy mo৵na pobudziࣀ dalszy niskoemisyjny wzrostĵ

Kadry

Polityka

Rynek

przemysłowa

Źródło: Niskoemisyjna Polska. Przemysł, D. Kulczycka, Konfederacja Lewiatan, prezentacja 23 września 2015, Warszawa. http://chronmyklimat.pl/projekty/

srody-z-bllem/wiadomosci/instrumenty-wdrazania-niskoemisyjnej-polski-2050-gospodarka 33

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

i prywatny. Tak zwane zielone zamॕwienia waࣀ odpadyŐ18ő. ozostaj. one jako zasoby mogjyby staࣀ si< impulsem do promowania w obr<bie gospodarki. "ystem pozwala ekoinnowacji, przy czym sektor publiczny, na ic_ ponowne wielokrotne wykorzy-ze wzgl<du na skal< swojego oddziajywa-

stanie w sposॕb produktywny, tworz.c

nia, powinien odgrywaࣀ wzorcow. rol<. w ten sposॕb kolejn. dodan. wartoঋࣀ

Wymaga to zmiany ustawy o zamॕwieniac_ Őryc. 6ő. Wymaga to zmian w ka৵dym publicznyc_, tak aby stosowanie kryteriॕw ogniwie jaॉcuc_a wartoঋci. ,amkni<ty ekologicznyc_ przy zakupac_ czy zamॕwie-obieg to takie podejঋcie, przy ktॕrym

niac_ byjo obowi.zkowe. olejny czynnik to ju৵ na etapie projektowania zapewnia kadry, a tak naprawd< to cajy system ksztaj-si< utrzymanie produktॕw, komponen-

cenia na potrzeby przemysju. Nale৵y d.৵yࣀ tॕw i materiajॕw w najwy৵szym stopniu do posiadania kadr, ktॕre byjyby z jednej u৵ytecznoঋci i ic_ wartoঋci, w ka৵dym strony ঋwiadome powi.zaॉ i skutkॕw, jakie momencie cyklu. ,miany nast<puj. ko-wywojuj. w ঋrodowisku naturalnym podej- lejnoĹ od fazy projektowania do nowyc_

mowane dziajania, a z drugie strony byjyby modeli biznesowyc_ i rynkowyc_ĸ od zainteresowane poszukiwaniem rozwi.-

nowyc_ sposobॕw przeksztajcania od-

zaॉ ekoinnowacyjnyc_ i budowaniem na padॕw w zasoby do nowyc_ zac_owaॉ

tym przewagi konkurencyjnej. ednak ani konsumentॕw. Wszystko to oznacza za-sam mec_anizm rynkowy, ani ksztajcenie sadnicz. zmian< systemow. oraz wpro-kadr nie s. wystarczaj.ce, je৵eli nie b<dzie wadzenie rozwi.zaॉ innowacyjnyc_ nie prowadzona specjalna polityka publiczna tylko w tec_nologiac_, ale rॕwnie৵ w za-propaguj.ca niskoemisyjnoঋࣀ, tworz.ca rz.dzaniu, organizacji spojeczeॉstwa, w rॕ৵nej formie zac_<ty do ksztajtowania metodac_ Cnansowania i w polityceŐ19ő.

ŁzielonejĿ gospodarki.

rzede wszystkim zaঋ oznacza zmian<

myঋlenia o ঋwiecie, ৵yciu i sekwencji

"zczegॕlnie wa৵n. kwesঞ. jest poj.cze-

pokoleॉ. , postawionyc_ na przyszjoঋࣀ

nie rozwoju gospodarczego, w tym prze- zadaॉ wyjania si< nowa ClozoCa i formu-mysju, z innowacyjnym podejঋciem do ja nowej misji cywilizacyjnej czjowieka.

problematyki odpadॕw. Ten nowy kieru- by dokonaࣀ tak zasadniczego zwrotu, ko-nek to gospodarka o obiegu zamkni<tym. nieczne jest dokonanie zmiany w polityce unktem wyjঋcia jest zmiana polegaj.ca publicznej, ktॕra odt.d ma prowadziࣀ doŐ20őĹ

na odc_odzeniu od gospodarki linear-

nej, czyli Łpobierz ze ঋrodowiska zasoby,

przetwॕrz je, nast<pnie wykorzystaj jako 18. A. Kassenberg, przy współpracy W. Szymalskiego. Czas wyzwań – czas odpowiedzi, czyli droga ku gospodarce zamkniętego obiegu. Raport z oka-produkt, a na koॉcu jako odpad wyrzuࣀ

zji 350-lecia firmy Saint- Gobain. Warszawa, listopad 2015.

do ঋrodowiskaĿ. ospodarka o obiegu 19. Ku gospodarce o obiegu zamkniętym: program „zero odpadów dla Europy”.

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego

zamkni<tym to taka gospodarka, ktॕra

Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. Komisja

Europejska. Bruksela, 2.7.2014 COM(2014) 398 final.

pozwala zac_owaࣀ mo৵liwie jak najdju৵ej 20. The circular model - an overview. http://www.ellenmacarthurfounda-wartoঋࣀ dodan. produktॕw i wyelimino-

tion.org/circular-economy/circular-economy/the-circular-model-an-

-overview.pdf

34

!yc. 6. ospodarka o obiegu zamkni<tym

Gospodarka

o obiegu

zamkniętym

Źródło: Ku gospodarce o obiegu zamkniętym: program „zero odpadów dla Europy” , Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. Komisja Europejska, Bruksela, 2.7.2014 COM(2014) 398 final.

oddzielenia wzrostu i rozwoju od zu৵ycia

ঋci skjadowyc_ gospodarki w taki sposॕb,

ograniczonyc_ zasobॕwĸ

aby zbudowaࣀ odporny system, zdolny

rozrॕ৵nienia i oddzielenia materiajॕw

funkcjonowaࣀ przez djugi czas.

tec_nicznyc_ od biologicznyc_, przy

utrzymaniu ic_ najwy৵szej wartoঋci bok przemysju i gospodarki o obiegu za-w ka৵dym momencieĸ

mkni<tym wa৵kim zagadnieniem s. odpa-

skoncentrowania si< na skutecznym pro- dy komunalne. W ramac_ niskoemisyjnej jektowaniu i stosowaniu materiajॕw, aby strategii dla olski 2050 przewiduje si< zoptymalizowaࣀ ic_ przepjyw i utrzymaࣀ bardziej racjonaln. gospodark< odpadami.

lub zwi<kszyࣀ zasoby tec_niczne i zaso- Wysypiska ঋmieci b<d. stopniowo likwi-by biologiczneĸ

dowane, a te, ktॕre zostan., obudowy-

zapewnienia rozwoju innowacji w takic_ wane b<d. instalacjami do odzyskiwania dziedzinac_, jak projektowanie produk- biogazu. "zacuje si<, ৵e to ৳rॕdjo energii tॕw, modele usjug i przedsi<biorczoঋci, pozwoli uzyskaࣀ przynajmniej 1,8 TW_

৵ywnoঋࣀ, rolnictwo oraz surowce i pro- dodatkowej energii w 2030 roku i 1,9

dukty biologiczneĸ

TW_ w roku 2050. luczowym jednak

ustanowienia ram i poszczegॕlnyc_ cz<-

dziajaniem b<dzie recykling.

35

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

! )+!!!,)&" !""+

CeѴem pro]r-m  z-krevbe ]ovpo7-ro-nb- vro1-mb fevt popr-- e=etno-

ঋ1b korzvt-nb- vro1ॕķ vp-r1be ponone]o z-]ovpo7-ro-nb- o7p-7o

or-z pr-1o-nbe vt-n7-r7ॕ 7Ѵ- korzvt-nb- pro7ktॕ 0o1zn1hĺ Z per-vpekt embvfb ]-zॕ 1bepѴ-rnb-n1h kѴ1zoe zn-1zenbe m-f. o7p-7 komn-Ѵ-

neĺ Teoret1zn poten1f-j re7k1fb embvfb ]-zॕ 1bepѴ-rnb-n1h Ő0bor.1 po7 -]< vt-n bn=r-vtrktr te1hnb1znefő  vektorze o7p-7ॕ novb  2050 rok 5Ѷѷ

z]Ѵ<7em rok ƐƖƖ0ĺ SmѴ-1fe m-kroekonomb1zne pok-zf.ķ ৵e 7zb<kb 7zb-j--

nbom zb7entCko-nm  NPRGN mo৵Ѵbe fevt o0nb৵enbe embvfnoঋ1b o okojo ƒ mѴn ton CO eq  rok 2050  porॕn-nb ze v1en-rbvzem 0ez po7f<1b- bnter-2

en1fbĺ Sz-1fe vb<ķ ৵e kovzt po7f<1b- brnteren1fb  okrevbe 20Ɛ0-2050 nbov.

okojo Ɛķ2 mѴ7 zjot1hĺ

bok propozycji cajoঋciowej zmiany poli-

poj.czenie bran৵ produkuj.cyc_ odpady

tyki publicznej, w sytuacji niskoemisyjne-

z bran৵ami zagospodarowuj.cymi odpady

go rozwoju przemysju i gospodarki odpa-

przy jednoczesnym poprawieniu jakoঋci

dami, do istotnyc_ pojedynczyc_ narz<dzi

surowcॕw odpadowyc_, by wyelimino-

zaliczyࣀ nale৵yĹ

waࣀ sprowadzanie surowcॕw z zagranicyĸ

pobudzenie rynku niskoemisyjnego w bu-

stawianie jasnyc_, djugookresowyc_ ce-

downictwie Őmaje i ঋrednie przedsi<bior-

lॕw w przemyঋle, poparte stosown. le-

stwaő ŋ recykling odpadॕw budowlanyc_

gislacj.ĸ

lekkic_ĸ

poj.czenie ঋwiata nauki i biznesuĸ

wprowadzanie nowyc_ ঋwiadomyc_

wyjonienie, na podstawie analizy bizne-

i wyszkolonyc_ kadr w przemyঋle, nauce,

sowej, obszarॕw dla gospodarki o obiegu

gospodarce Őzmiana sposobu myঋlenia

zamkni<tym Őwydzielenie bran৵, w ktॕ-

w si<ganiu po innowacyjne rozwi.za-

ryc_ produkt mo৵na poddawaࣀ recyklin-

nia, wdra৵anie rozwi.zaॉ stosowanyc_

gowi bez utraty jakoঋciőĸ

i sprawdzonyc_ na ঋwiecieőĸ

doCnasowanie przedsi<biorstw umo৵li-

zwi<kszenie ঋwiadomoঋci spojecznej do-

wiaj.ce wprowadzanie rozwi.zaॉ inno-

tycz.cej selektywnej zbiॕrkiĸ

wacyjnyc_ĸ

wprowadzenie systemu kaucyjnego

zmiany dotycz.ce cyklu ৵ycia produktu, tj.

w gospodarce odpadamiĸ

nowe zasady u৵ytkowania poparte edu-

okresowa ocena skutecznoঋci wprowa-

kacj. Őzwi<kszenie liczby u৵ytkownikॕw

dzanyc_ narz<dzi, korygowanie bie৵.ce.

produktu b<dzie mieࣀ wpjyw na podtrzy-

manie lub zwi<kszenie produkcjiőĸ

36

Podsumowanie

Podj<cie odwa৵nyc_, systematycznyc_ istotne korzyঋci. Wspॕjtworzenie jej ksztaj-i skoordynowanyc_ dziajaॉ moderniza-

tu pomo৵e olsce zjagodziࣀ negatywne

cyjnyc_ wydaje si< dla polskiej gospodarki skutki transformacji, rozjo৵yࣀ dziajania jedyn. rozs.dn. drog. do utrzymania kon- w czasie oraz wybraࣀ ঋcie৵k< modernizacji kurencyjnoঋci na najbli৵sze dekady. dpo-optymaln. dla naszego kraju.

wiednio skonstruowana polityka klimatycz-

no-energetyczna ma szans< przenikn.ࣀ we Trzy podstawowe cele wspॕlne dla &nii wszystkie wymiary ৵ycia spojeczno-gospo-Europejskiej i olskiĹ poprawa efektywno-

darczego i zbudowaࣀ trwaje fundamenty ঋci energetycznej i zasobowej, tec_nolo-nowoczesnej i wysoko rozwini<tej olski. giczna modernizacja oraz bezpieczeॉstwo

becnie w krajowej debacie publicznej energetyczne, stanowi. mocn. podstaw<, o polityce klimatyczno-energetycznej do- a zarazem punkt wyjঋcia do wspॕlne-minuje sceptycyzm i podejঋcie zac_owaw-

go poszukiwania korzystnyc_ rozwi.zaॉ.

cze. ,apomina si< jednak, ৵e niskoemisyjna jॕwny kierunek zmian, czyli niskoemi-transformacja jest djugookresow. strate-

syjna transformacja polskiej gospodarki

gi., ktॕra przyczyni si< do rozwoju kraju w perspektywie pojowy **I w., wpisuje i przygotuje go do uczestnictwa w wyঋci-si< w przyj<te na szczycie &E w pa৳dzier-

gu globalnej konkurencyjnoঋci. oj.czenie niku 2014 roku cele polityki klimatyczno-si< olski do paॉstw wdra৵aj.cyc_ polityk< -energetycznej cajej &nii Europejskiej.

klimatyczno-energetyczn. mo৵e przynieঋࣀ

37

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

Literatura

Opracowania:

1. ƏƍƒƍĸrѲňro7uࡱओ7ombvho;lbvfm;fruvjoࢨ1bĶ red. . ukowski, Instytut adaॉ "truktural-nyc_, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Europejska Fundacja limatyczna, Warszawa 2013.

2. ;1-u0ombbm] ;;Ѳorl;m|ĸ$_u;;"|;rv|o-,;uoň-u0om |u;ĸ World ank. Was_ington

2015.

3. Freli_-arsen ., "11;vv"|oub;v-m7;v|u-1ࢼ1;vňѲbl-|;1ࢼombm]ub1Ѳ|u;-m7 ou;-

stry, Ecologic Insঞtute, prezentacja w rukseli 15 wrzeঋnia 2015.

4. assenberg ., przy wspॕjpracy W. "zymalskiego. -v-ࡥŉ1-vo7rob;7bĶ1Ѳb

7uo]-h]ovro7-u1;-lhmb<|;]oo0b;]ĸ!-rou|oh-fbƐƒƍňѲ;1b-Cul"-bm|ňo0-bmĸ Warszawa, listopad 2015.

5. ]ovro7-u1;oo0b;]-lhmb<|lثruo]u-lĿ;uoo7r-7ࡱ7Ѳ-uorĽ. omunikat omisji do arlamentu Europejskiego, !ady, Europejskiego omitetu Ekonomiczno-"pojecznego i omitetu !egionॕw. omisja Europejska. ruksela, 2 lipca 2014 Ő2014ő 398 Cnal.

6. ulczycka ., bvho;lbvfm-oѲvh-ĸu;lvjĶ onfederacja ewiatan, prezentacja, ࡆrody z क़llem, Warszawa, 23 wrzeঋnia 2015.

7. alko ., apa drogowa do gospodarki niskow<glowej, !ynek Energii nr 8ņ2010

8. Ѳ-m7b-j-mb-ruo-7.17oru;fࢨ1b-m-homhu;m1fm.]ovro7-uh<mbvho;lbvfm.7oƏƍƒƍ

uohĶ Ő2011ő 112, ruksela, 8 marca 2011.

9. uof;h|-uo7o;]ouo]u-l!oofovro7-uhbbvho;lbvfm;fŎ!ŏ, inisterstwo

ospodarki, Warszawa, 4 sierpnia 2015.

10. Ő!ő;oѲ1f-;m;u];|1m-7Ѳ-oѲvhbĸ"1;m-ubv-or-|u;mb-oѲvhb1v|;moࢨmbhb;m;u]bb

r;uvr;h|b;7j]oohu;vo;fĶ reenpeace, Warszawa, pa৳dziernik 2013.

11. !o-7l-rƏƍƒƍŉu-1ࢼ1-Ѳ]b7;|oruovr;uovĶo-u0omuor;Ķ European limate Foundaঞon, kwiecieॉ 2010.

Linki:

1. _ttpĹņņgramwzielone.plņtrendyņ16563ņg7-za-calkowita-dekarbonizacja-globalnej-gospodarki

2. _pĹņņmudancasclimaঞcas.cptec.inpe.brņŜrmclimaņpdfsņdestaquesņsternreiewōreportō

complete.pdf

3. _pĹņņwww.ellenmacart_urfoundaঞon.orgņcircular-economyņcircular-economyņt_e-circular-model-an-oeriew.pdf

4. _ttpĹņņwww.europarl.europa.euņmeetdocsņ2009ō2014ņdocumentsņcomņcomō

comŐ2011ő0112ōņcomōcomŐ2011ő0112ōpl.pdf

5. _pĹņņwww.roadmap2050.euņreports

38

Lista osób biorących udział

w debatach eksperckich(21)

Uczestnicy debaty dot. energetyki: Ő21ő

Tobiasz damczewski WWF

!oman abut

rajowa gencja oszanowania Energii "..

Wanda arc

olskie "ieci Elektroenergetyczne "..

aciej ukowski

Warszawski Instytut "tudiॕw Ekonomicznyc_

arek Firlej

inisterstwo Finansॕw

Ewaryst ille

Niezale৵ny ekspert

,bigniew araczun

atedra c_rony ࡆrodowiska "zkojy jॕwnej ospodarstwa

Wiejskiego

acek iekacz

E F olska "..

ndrzej "adowski

entrum im. dama "mit_a

rzegorz "kar৵yॉski

olskie "towarzyszenie Energetyki Wiatrowej

aciej "obolewski

"E ŋ entrum naliz "pojeczno-Ekonomicznyc_

ic_aj Wilczyॉski Niezale৵ny ekspert

an Winter

Instytut "tudiॕw Energetycznyc_

El৵bieta Wrॕblewska

inisterstwo ospodarki

o_dan Wy৵nikiewicz Instytut adaॉ nad ospodark. !ynkow.

Uczestnicy debaty dot. transportu

ndrzej rzeziॉski

olitec_nika Warszawska

Ewaryst ille

Niezale৵ny ekspert

akub ajewski

Fundacja Łro olejĿ

awej zyk

rajowy ঋrodek ilansowania i ,arz.dzania Emisjami

agda Niew<gjowska ank ࡆwiatowy

orota aj.czkowska Nissan

"ales entral ş Eastern Europe

ieczysjaw !eksnis

iuro rogownictwa i omunikacji & "t. Warszawy

rzysztof !ytel

entrum ,rॕwnowa৵onego Transportu

ndrzej "iemiॉski

inisterstwo Infrastruktury i !ozwoju

Wojciec_ "zymalski

Instytut na rzecz Ekorozwoju

21. W debatach uczestniczyli także przedstawiciele Instytutu na rzecz Ekorozwoju w osobach: Renata Filip, Andrzej Kassenberg i Ewa Świerkula oraz przedstawiciele Fundacji im. Heinricha Bölla w osobach: Lidia Dąbrowska i Irene Hahn-Fuhr.

39

POLSKA NISKOEMISYJNA

Od idei do działania

gnieszka "zymczyk Europejski

ank dbudowy i !ozwoju

Izabela ,borowska

rajowy ঋrodek ilansowania i ,arz.dzania Emisjami

Uczestnicy debaty dot. roѴnictwa z udziajel Ѵeঋnictwa

!obert orek

Instytut &prawy Nawo৵enia i leboznawstwa w ujawac_

Waldemar uba

inisterstwo !olnictwa i !ozwoju Wsi, epartament "trategii,

naliz i !ozwoju

,bigniew araczun

atedra c_rony ࡆrodowiska "zkojy jॕwnej ospodarstwa

Wiejskiego

atarzyna osior

Wy৵sza "zkoja Europejska im. ks. ॕzefa Tisc_nera w rakowie,

Wydziaj "tosowanyc_ Nauk "pojecznyc_

ic_aj ret

inisterstwo !olnictwa i !ozwoju Wsi, epartament "trategii,

naliz i !ozwoju

acek eঋny

&niwersytet rzyrodniczy w oznaniu

rzysztof ularczyk

ompassion in World Farming

nna lecka

rajowy ঋrodek ilansowania i ,arz.dzania Emisjami

anusz lejnik

&niwersytet rzyrodniczy w oznaniu

onrad randecki

Instytut Ekonomiki !olnictwa i ospodarki ࢓ywnoঋciowej. aॉ-

stwowy Instytut adawczy

azimierz !ykowski Instytut

adawczy eঋnictwa

iotr "ulewski

"zkoja jॕwna ospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, a-

tedra Ekonomiki i rganizacji rzedsi<biorstw

Uczestnicy debaty dot. przelysju z udziajel gospodarki odpadali

Edward asiॉski

inisterstwo Finansॕw, epartament Wspierania olityk o-

spodarczyc_

aria ulczycka

onfederacja ewiatan

enryk wapisz

I"(E! "aint obain

rzysztof okaj

olska Izba rzemysju _emicznego

atarzyna iasecka

inisterstwo Finansॕw

Irena ic_ola

w olska "p. z o.o.

ukasz "osnowski

inisterstwo ospodarki, epartament Innowacji i rzemysju

anusz Turski

"towarzyszenie apiernikॕw olskic_

erzy ,iaja

gॕlnopolska Izba ospodarcza !ecyklingu

40

)h--৵mb;fv1_r0Ѵbh-1fbboru-1o-ॉru]o|o-m1_

ru;mv|||m-u;1houoofo7ƑƏƐƑuĺ

Ŏ oѲvh-Əƍƒƍŉm-<]Ѳo1_uov|-f-1_ĸ WvpॕѴnbe z Invtttem B-7-ॉ Strktr-Ѵn1h b Eropefvk. n7-1f. KѴbm-t1zn.ĺ Zevzt nr Ɛ  r-m-1h profekt ŁNbvkoembvfn- PoѴvk- 2050Ŀĺ W-rvz-- 20Ɛ2ĺ

Ŏ b<7ࡱjmo1.-oj7mb;lĸ WvpॕѴnbe z Invtttem B-7-ॉ Strktr-Ѵn1h b Eropefvk. n7-1f.

KѴbm-t1zn.ĺ Zevzt nr 2  r-m-1h profekt ŁNbvkoembvfn- PoѴvk- 2050Ŀĺ W-rvz-- 20Ɛ2ĺ Ŏ !oѲ-Ŏ;hoŏbmmo-1fbmbvho;lbvfm;f|u-mv=oul-1fbĸ WvpॕѴnbe z Invtttem B-7-ॉ Strktr-Ѵ-

n1h b Eropefvk. n7-1f. KѴbm-t1zn.ĺ Zevzt nr ƒ  r-m-1h profekt ŁNbvkoembvfn- PoѴ-

vk- 2050Ŀĺ W-rvz-- 20Ɛ2ĺ

Ŏ Ѳbl-|7Ѳ-bmmo-1fbĶbmmo-1f;7Ѳ-hѲbl-|ĸ WvpॕѴnbe z Invtttem B-7-ॉ Strktr-Ѵn1h b E-

ropefvk. n7-1f. KѴbm-t1zn.ĺ Zevzt nr Ɠ  r-m-1h profekt ŁNbvkoembvfn- PoѴvk- 2050Ŀĺ W-rvz-- 20Ɛƒĺ

Ŏ KompѴet 5 0rovzrĹ !-rou|o1;mࢨѲ-7<]Ѳo;]orob-|ثro77<0b1hb;]oĶv|-uo]-u7hb;]oĶhb-7ࡥvhb;]oĶlb-v|--oumobjo1hѲ-|-1_ƏƍƍƒbƏƍƎƍĺ W-rvz-- 20Ɛƒĺ Ŏ &0ࡱv|o ;m;u];|1m; - ;=;h|moࢨߚ ;m;u];|1m- ŉ -m-Ѳb- ruo0Ѳ;l b u;hol;m7-1f;ĸ

W-rvz-- 20Ɛƒĺ

Ŏ ƏƍƒƍĸrѲŉro7uࡱओ7ombvho;lbvfm;fruvjoࢨ1bĸ WvpॕѴnbe z Invtttem B-7-ॉ Strktr-Ѵn1h b Eropefvk. n7-1f. KѴbm-t1zn.ĺ R-port koॉ1o  r-m-1h profekt ŁNbvkoembvfn- PoѴ-

vk- 2050Ŀĺ W-rvz-- 20Ɛƒĺ

Ŏ ,lb;u1_<]Ѳ-h-lb;mm;]oĸ W-rvz-- 20Ɛƒĺ

Ŏ bo]-omb-ŉru;lࢨѲ-m0ࡱuĸorobmmb;7b;ߚj-7;v-lou.7o;Ĵ W-rvz-- 20Ɛƒĺ Ŏ bo]-omb-ŉru;lࢨѲ-m0ࡱuĸorobmb;mb;7b;ߚh-ओ7o0-|;ѲĴ W-rvz-- 20Ɛƒĺ Ŏ )j.1vb<ĸ-u-7-o0-|;Ѳvh-ru-h|1;ĸ W-rvz-- 20Ɛƒĺ

Ŏ ) hb;umh mbvho;lbvfm;f |u-mv=oul-1fb umh ru-1ĸ WvpॕѴnbe z W-rvz-vkbm Invtttem St7bॕ Ekonomb1zn1h b Eropefvk. n7-1f. KѴbm-t1zn.ĺ Zevzt nr ѵ  r-m-1h profekt

ŁNbvkoembvfn- PoѴvk- 2050Ŀĺ W-rvz-- 20ƐƓĺ

Ŏ ob-|orou-7mbhhѲbl-|1mĸ W-rvz-- 20ƐƓĺ

Ŏ u;;hoѲo]b<7ooѲmoࢨ1bĸ!1_;hoѲo]b1m-ƏƒѲ-|ru;lb-mĸ WvpॕѴnbe z Mbnbvtervtem ࡆro-7obvk-ĺ W-rvz-- 20ƐƓĺ

Ŏ &0ࡱv|o;m;u];|1m;ĸ)mbhb0-7-mb--mhb;|o;]oou-ruoro1f;7o|1.1;rolo1ovo0ol

0o]blĸ WvpॕѴnbe z n7-1f. n- rze1z E=ektne]o Wkorzvt-nb- Ener]bbĺ K-tob1e – W-r-vz-- 20ƐƓĺ

Ŏ Serb- ƕ 0rovzr uuo7-ŉ0-|;Ѳ;ŉ!oࡱfĸ W-rvz-- 20Ɛ5 Ŏo7v|-ru-m;o1_uom

uࡱओmouo7moࢨ1b0boѲo]b1m;fķ,-u.7-mb;o1_uom.uࡱओmouo7moࢨ1b0boѲo]b1m;fķ)o7-uࡱओmouo7moࢨߚ

0boѲo]b1m-ķ,uࡱmo-ओomuoࡱf-o1_uom-uࡱओmouo7moࢨ1b0boѲo]b1m;fķ!ࡱओmouo7moࢨߚ0boѲo]b1-

m--|uv|h-ķ0-|;Ѳ;o0;1o1_uomuࡱओmouo7moࢨ1b0boѲo]b1m;fķ,-]uoओ;mb-7Ѳ-uࡱओmouo7mo-

ࢨ1b0boѲo]b1m;fŏĸ

Ŏ KompѴet 5 0rovzrĹ !-rou|o1;mࢨѲ-7<]Ѳo;]orob-|ثro77<0b1hb;]oĶv|-uo]-u7hb;]o

Ŏ|-hओ; ruo]mo- ƏƍƏƍ b ƏƍƐƍŏĶ hb7ࡥvhb;]oĶ lb-v|- -oumo b jo1h  Ѳ-|-1_ ƏƍƍƒĶ ƏƍƎƍ

bƏƍƎƐĺW-rvz-- 20Ɛ5ĺ

Ŏ ;|o7h-o1;mrobol;lbvfb]-ࡱ1b;rѲ-umb-m1_0u-m1_rob-|-1_7Ѳ-Ѳ-|ƏƍƍƒĶƏƍƎƍ

bƏƍƎƐro7b-j;lm-v;h|ouĸ W-rvz-- 20Ɛ5ĺ

Ŏ bѲo|-ओoruo]u-lmbvho<]Ѳo;]ouoofrob-|v|-uo]-u7hb;]oĸ W-rvz-- 20Ɛ5ĺ Ŏ ,;v|lbmmĶ1Ѳbvm|;|1mru;o7mbhrobѲo|-ओolruo]u-lb;mbvho<]Ѳo;]ouoof

rob-|v|-uo]-u7hb;]oĸ W-rvz-- 20Ɛ5ĺ

Ŏ ,b;Ѳom;o1b;b;ƏƍƐƍĶ1Ѳbvhuࡱ|bѲo|-ओo;]oruo]u-lmbvho<]Ѳo;]ouoofrob-|v|--

uo]-u7hb;]oĸ W-rvz-- 20Ɛ5ĺ

Ŏ )j.1vb<o1b;b;ĸ-u-7-o0-|;Ѳvh-huohrohuohĸ W-rvz-- 20Ɛ5ĺ Ŏ -hvo0b;u-7bߚ0ࡱv|;l;m;u];|1mlĴŉb7;m|Ch-1f-ruo0Ѳ;lࡱbu;hol;m7-1f;7oro7f<-

1b-7b-j-ࡥĸ W-rvz-- 20Ɛ5ĺ

Ŏ -b;lmvr-u1b;l7Ѳ-mbvho;lbvfm;f]ovro7-uhbĸ W-rvz-- 20Ɛ5ĺ Ŏ &0ࡱv|o;m;u];|1m;oѲv1;ŉ7;Cmb1f-b1_-u-h|;uv|h-vroj;1m-]urĸ W-rvz-- 20Ɛ5ĺ Ō-v-ࡥŉ1-vo7rob;7bĶ1Ѳb7uo]-h]ovro7-u1;oo0b;]-lhmb<|lĸ R-port z ok-zfb ƒ50-Ѵe1b- Crm S-bnt-Go0-bnĺ

O AUTORACH:

Dr

D ANDRZEJ KASSENBERG

Ek

E v

Ek pert 7vĺ poѴbtkb zrॕno-৵one]o rozof n- pozbombe kr--

fo

f 

o

m b re]bon-Ѵnmķ o0e1nbe vpe1f-Ѵbzf.1 vb<  pro0Ѵem-t1e

ener

een ]et1znef b o1hron kѴbm-tĺ W ƐƖƕƐ rok zvk-j vtopbeॉ

m-]bv

m

tr- ]eo]r-Cb n- Unbervte1be W-rvz-vkbmķ -  ƐƖѶ0 rok

7oktor

o

- n-k te1hnb1zn1h  Invtt1be Ar1hbtektr b Ur0-nbvtkb

Po

PoѴbte1hnbkb G7-ॉvkbefĺ Wvpॕjtॕr1- or-z beѴoѴetnb prezev n7--

1fb

11f Invttt n- rze1z Ekorozof ŐƐƖƖ0ŋ20ƐƓőĺ Wvpॕjtॕr1- or-z

pb

p ervz przeo7nb1z.1  Ѵ-t-1h ƐƖƖ0ŋƐƖƖƓ Kombvfb 7vĺ O1en

O77

O7

O z

7 b-j-

z

7 bb-jj

n

- b-

b

n - n-

n ࡆro

ࡆr 7obvko prz Mbnbvtrze O1hron ࡆro7obvk-ķ Z-vo0ॕ N-tr-Ѵ-

n1h b eঋnb1t-ĺ W okrevbe ƐƖƖƐŋƐƖƖ5 b ƐƖƖѶŋ20Ɛ0 1zjonek R-7 7vĺ ࡆro7obvko1h prz Prez7en1be Eropefvkbe]o B-nk O707o b Rozofĺ O7 Ѵbvtop-7- 200Ɩ rok 7o Ѵbvtop-7- 20Ɛ5 1zjonek R-7 Z-rz.7z-f.1ef Re]bon-Ѵne]o Centrm ࡆro7obvkoe]o n-Erop< ࡆro7ko. b Wv1ho7nb.ķ -  Ѵ-t-1h 20Ɛ2ŋ20Ɛ5 fef przeo7nb1z.1ĺ -re-t kbѴk

n-]rॕ7ķ mĺbnĺ N-koef N-]ro7 PoѴvkbef Ak-7embb N-kķ n-]ro7 Mbnbvtr- ࡆro7obvk-z- 0btne ovb.]nb<1b- n-koo-0-7-1ze z z-krev o1hronķ kvzt-jto-nb- b r-1fon-Ѵ-

ne]o ৵tko-nb- ঋro7obvk- z- ŁR-mo. vtr-te]b1zn. o1en< o77zb-j-nb- n- ঋro7o-

bvko N-ro7oe]o PѴ-n Rozof n- Ѵ-t- 200Ɠŋ200ѵľĺ Czjobek Rok PoѴvkbef EkoѴo]bb 2005ĺ -re-t N-]ro7 Pr-1 Or]-nb1znef  O1hronbe ࡆro7obvk- bmĺ Wof1be1h- Dtkb

 rok 200Ѷĺ Ator -Ѵ0o vpॕj-tor pon-7 Ɛ50 opr-1o-ॉķ r-portॕ b p0Ѵbk-1fb z z--

krev vzeroko rozmb-ne]o zrॕno-৵one]o rozofĺ

Kont-ktĹ -ĺk-vven0er]Šbne-bv7ĺor]ĺpѴ

teѴĺ komॕrko ƳƓѶ 50Ɠ 2Ɩ5 ƕѶ5

EWA

EW

E

ࡆWIERKUA

A0v

A0 oѴentk- W7zb-j N-k Ekonomb1zn1h Unbervtet W-r-

vz

v -v

z

kbe]oĺ O7 200Ɠ rok zb.z-n- z n7-1f. Invttt n- rze1z

Ek

E or

Ek ozofĺ Wvpॕjtorzj- b re-Ѵbzo-j- Ѵb1zne profekt e7k--

1f

11 no-0-7-1ze z o0vz-r zrॕno-৵one]o rozofĺ Br-j- 7zb-j

 prz



]oto-nb mĺbnĺ AѴtern-tnef poѴbtkb ener]et1znef PoѴvkb

7o 20

7o

ƒ0 rok b PbѴot-৵oe]o pro]r-m nbvko<]Ѵoe]o rozof

po

p b-

po

t vt-ro]-r7zkbe]oĺ O0e1nbe fevt 1zjonkbem zevpoj re-Ѵbzf.-

1e

1 ]

e o profekt ADAPTCIT+ķ ktॕre]o 1eѴem fevt prz]oto-nbe vtr-te-

]bb

]bb b-7-

7

-7 pt

-p

- -1fb

t-

t f

1f b7o zm

7o

7 z b-

b

m n k

-n

-

Ѵb

k m-t 7Ѵ- W-rvz-ĺ Bberze 7zb-j  opr-1o-nb pro]noz o7-

7zb-j-nb- n- ঋro7obvko profekt Pro]r-m o1hron ঋro7obvk- 7Ѵ- Mĺ Stĺ W-rvz-ĺ Jevt 1zjonkbem zevpoj opr-1of.1e]o pѴ-n ]ovpo7-rkb nbvkoembvfnef 7Ѵ- ]mbnĺ Kont-ktĹ eĺvberkѴ-Šbne-bv7ĺor]ĺpѴ

teѴĺ ƳƓѶ 22 Ѷ5Ɛ 0Ɠ 02

Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju

ul. Nabielaka 15 lok. 1, 00-743 Warszawa

tel. 22 851-04-02, -03, -04, faks 22 851-04-00

e-mail: ine@ine-isd.org.pl, http://www.ine-isd.org.pl