ŻYCIE

W

PE ŚRRYÓ

PED K

TIE A

I ME

NFORRMACJI

W INTERNECIE. PRZEWODNIK

ŻYCIE

W

PE ŚRRÓ

YPEDTI K

E A

I M

NF EORRMACJI

W INTERNECIE. PRZEWODNIK

autorzy:

Marcin Maj, Katarzyna Szymielewicz

współpraca:

Barbara Gubernat, Małgorzata Szumańska

Publikacja powstała dzięki wsparciu:

w ramach programu

„Demokracja w Działaniu”

Wprowadzenie

strony 5—6

Perypetie informacji w Internecie:

infografika

strona 7

Rozdział 1

Uwalnianie informacji: publikacja

i jej konsekwencje

SPIS TREŚCI

strony 8—15

Rozdział 2

Pośrednik w roli arbitra:

usuwanie informacji

strony 16—25

Rozdział 3

Blokowanie informacji

strony 26—41

Rozdział 4

Pośrednik w roli cenzora:

moderacja treści

strony 42—47

4

Wprowadzenie

5

Jeśli ty masz jabłko i ja mam

Informacja chce być wolna jak ptak

jabłko, i wymienimy się tymi

Informacja to więcej niż ciąg sygnałów, które coś opisują. To narzędzie rozwoju jabłkami, to wtedy ty i ja wciąż

ludzkości. Pismo, symbole matematyczne, mapy, rysunki – bez nich nie byłoby cywilizacji. Nauczyliśmy się zapisywać i przekazywać innym złożone idee, ale będziemy mieli po jednym jabłku.

to nie był koniec. Wynalazek druku umożliwił rozpowszechnianie informacji na ogromną skalę. Kolejne wynalazki (fotografia, fonografia, film) umożliwiły Ale jeśli ty masz pomysł i ja mam

szybkie tworzenie i kopiowanie dokładnych zapisów rzeczywistości.

pomysł, i wymienimy się tymi

Dzięki temu rozwojowi informacja stała się różnorodna i łatwa do powielenia.

Nikt nie mógł jednak przewidzieć, że z czasem informacja sama się uwolni, pomysłami, to wtedy obaj

zyskując coś w rodzaju niezależności. Na przełomie XX i XXI wieku powstały techniki zamiany każdej informacji na formę cyfrową. Rozwój Internetu sprawił, będziemy mieli dwa pomysły.

że informację cyfrową każdy z nas może przekazać całemu światu. Równo-legle, dzięki rozwojowi rynku elektroniki osobistej, narzędzia do tworzenia i publikowania informacji stały się tanie, dostępne dla wszystkich.

George Bernard Shaw

W tych warunkach informacja staje się wolna. Co to znaczy?

1.

Informacji nie da się uwięzić. Zawsze będzie próbowała

wydostać się na wolność.

2. Informacja rozmnaża się w sposób niekontrolowany,

tzn. jedna informacja rodzi drugą i nie ma nad tym kontroli.

3.

Wypuszczenie informacji na wolność może być niebezpieczne lub szkodliwe: może naruszać prawa innych osób i powszechnie obowiązujące prawo (np. karne).

4. Zawsze znajdą się tacy, którzy chcą zniszczyć lub uwięzić informację. Będzie im przeszkadzać jej wolność.

5.

Zawsze znajdą się też tacy, którzy dokarmią informację

lub przechowają ją u siebie.

6

7

Do warunków, w których funkcjonuje informacja, będziemy jeszcze wracać.

Na wstępie chcemy jednak podkreślić, że wolność informacji nie musi być zła i najczęściej nie jest. Przeciwnie: wolność czyni informację bardziej wartościową. Dzięki niej informacji może starczyć dla wszystkich.

W dalszej części opowiemy o perypetiach informacji w Internecie i o przeszko-dach, na jakie może trafić. Po drodze wyjaśnimy problemy i opiszemy zagrożenia, z jakimi powinien się mierzyć każdy, kto publikuje informację i chce, żeby dotarła ona do szerszego grona odbiorców.

8

9

Rozdział 1

Wypuszczanie informacji na wolność

Uwalnianie informacji:

Niemal wszyscy korzystający z Internetu wiedzą, w jaki sposób można opublikować publikacja i jej konsekwencje

informację dla innych. Najprostszym sposobem jest skorzystanie z platform stworzo-nych tylko po to, byśmy mogli coś opublikować. Te platformy to:

• serwisy społecznościowe (np. Facebook, Google+, NK);

• serwisy do publikowania określonych treści (np. YouTube, Flickr);

• miejsca internetowych dyskusji (usenet, fora, serwisy typu Wykop);

• platformy blogowe (np. Blogger, Blox);

• serwisy typu „wiki” (np. Wikipedia);

• usługi bezpłatnego hostingu, nierzadko połączone z narzędziami do tworzenia stron WWW.

Te platformy są bezpłatne i łatwe w obsłudze. Ceną, jaką płacimy za korzystanie z nich, jest jednak nasza prywatność i oddanie kontroli nad publikowaną informacją w ręce pośrednika (dostawcy usługi). Pośrednik zyskuje dostęp nie tylko do danych, które sami mu podajemy, ale też wielu innych śladów, które zostawiamy za sobą w sieci (numeru IP, informacji o sprzęcie i oprogramowaniu, z których korzystamy itd.).

10

Rozdział 1

11

Ceną za korzystanie z usług

Poza platformami dostarczanymi przez pośredników istnieją rozwiązania trudniejsze w obsłudze, wymagające więcej wiedzy i środków, ale nadal dostępne dla pośredników internetowych jest

wszystkich. Każdy może wykupić swoją domenę (adres internetowy) oraz miejsce na serwerze i stworzyć dowolnego bloga, e-usługę, serwis z filmami, forum itd.; dzięki nasza prywatność i oddanie

czemu zachowa większą kontrolę nad publikowaną informacją i będzie w stanie lepiej chronić swoją prywatność.

kontroli nad publikowaną

Platformy internetowe i strony WWW z definicji służą do publikowania treści.

Są jednak i takie sposoby udostępniania informacji, których nie kojarzymy z „publi-informacją. Pośrednik nie tylko

kowaniem”. Oto przykłady:

poznaje nasze życie online

• sieci P2P, takie jak BitTorrent – użytkownicy utożsamiają je z narzędziami do pobierania plików, ale często programy do ich obsługi jednocześnie

„od podszewki” – może również

udostępniają pliki innym;

• pakiety biurowe online (np. Google Docs) – służą do tworzenia dokumentów, cenzurować to, co komunikujemy

ale umożliwiają także publiczne udostępnienie dokumentu; światu.

• usługi do przechowywania plików (tzw. cyberlockery) – mają służyć jako

„wirtualne dyski”, ale umożliwiają także publiczne udostępnienie zawartości.

Kiedy korzystamy z usług internetowych, możemy zatem publikować informację, nie mając nawet takiego zamiaru. Wówczas informacja zachowuje się jak „wolny ptak”, który uwalnia się bez naszego udziału. I może spowodować problemy.

W USA głośno było o sprawie Jammie Thomas-Rasset, samotnej matki skazanej na 222 tys. dolarów kary za udostępnienie 24 piosenek bez zgody wytwórni muzycznych.

W momencie rzekomego naruszenia prawa autorskiego kobieta nie wiedziała nawet, w jaki sposób udostępnia się piosenki w sieci. Była komputerową laiczką. Możliwe, że piosenki udostępniły jej dzieci, także nieświadome tego, co robią.

Wolna informacja i kłopoty

Opublikowana w Internecie informacja żyje własnym życiem. Może się zdarzyć, że naruszy prawo lub wyrządzi szkodę innym użytkownikom sieci i spowoduje kłopoty. Pokazuje to choćby opisany wyżej przypadek Jammie Thomas-Rasset. Oto przykłady informacji, których opublikowanie rodzi najpoważniejsze konsekwencje:

• obrazy seksualnego wykorzystywania dzieci – są dokumentacją przestępstwa; ich rozpowszechnianie wyrządza krzywdę dziecku, które zostało wykorzysta-ne, i narusza prawo karne;

12

Rozdział 1

13

• treści dotyczące osób prywatnych (np. zdjęcia, korespondencja) (analityk wojskowy, który przekazał portalowi Wikileaks tysiące tajnych dokumentów

– mogą naruszać prywatność osoby, której dotyczą;

dotyczących amerykańskiej polityki zagranicznej, w tym wojny w Iraku) czy Edward

• treści oszczercze, obraźliwe, nawołujące do przemocy – mogą naruszyć Snowden (były pracownik amerykańskiego wywiadu, który przekazał mediom tajne dobra osobiste pomawianej lub obrażanej osoby, ale również prawo karne dokumenty o programie PRISM).

(jeśli np. podżegają do nienawiści na tle rasowym czy religijnym).

W maju 2010 r. bank PKO BP niechcący opublikował w sieci wrażliwe dane 1027

firm – dłużników banku. Pewien mężczyzna znalazł te pliki w wyszukiwarce Google W każdym przypadku odpowiedzialność za opublikowanie treści naruszających i poinformował o tym PKO. Bank powinien był mu podziękować, ale zareagował

prawo lub prawa innych osób ponosi w pierwszym rzędzie sam publikujący. Może się inaczej – przedstawiciele PKO BP powiadomili prokuraturę, oskarżając mężczyznę o…

jednak zdarzyć, że opublikowanie informacji narusza prawo lub prawa innych osób, złamanie zabezpieczeń i próbę szantażu.

ale publikujący o tym nie wie. Tak właśnie było w przypadku Jammie Thomas-Rasset.

Oto typowe rodzaje informacji, które mogą naruszać prawo, choć nie zawsze jest to oczywiste:

• Treści naruszające prawa autorskie lub znaki towarowe – teksty, muzyka, Informacja w klatce, czyli o roli pośredników

zdjęcia, filmy.

To, że informacja jest wolna, nie oznacza, że nie istnieją żadne sposoby ograniczenia O tym, że prawa autorskie można naruszyć nawet przez przypadek, przekonała się jej swobody. Nawet jeśli trudne jest całkowite usunięcie danej informacji z cyfrowej Stephanie Lenz, użytkowniczka YouTube’a, która podobnie jak wielu innych rodziców przestrzeni, można sprawić, by ta informacja nie dotarła do konkretnych osób, lub nagrała zabawny filmik ze swoim dzieckiem w roli głównej. Krótki film przedstawiał

próbować ograniczyć obszary, w których może się ona przemieszczać.

tańczące dziecko, ale w tle dało się słyszeć niewyraźnie piosenkę Prince’a. Z tego powo-Sposób poruszania się informacji po Internecie można sprowadzić do prostego du wytwórnia muzyczna zażądała usunięcia filmu z YouTube’a.

schematu:

• Treści satyryczne – mogą balansować na cienkiej granicy między żartem a treściami obraźliwymi. Mogą też naruszać prawa autorskie.

Funkcję satyrycznych treści w Internecie coraz częściej pełnią tzw. memy, czyli obrazki zawierające stały element (np. wizerunek danej osoby) i humorystyczny

– w założeniu – komentarz. Swojego czasu w Polsce popularne były memy z „Panem Andrzejem”, a także z „Babą z Radomia”. Zawierały one wizerunki osób prywatnych i naruszały ich dobra osobiste. Pan Janusz Ławrynowicz, którego wizerunek stał się internetowym „Panem Andrzejem”, nie ukrywał, że memy mocno i negatywnie wpłynęły na jego życie.

W rzeczywistości liczba pośredników może być różna, podobnie jak liczba odbiorców i nadawców. Istotne jest zrozumienie, że w Internecie zawsze są jacyś pośred-

• Treści, które z założenia miały być niejawne (np. tajne dokumenty, informacje nicy, choć różne są ich role i możliwości wpływania na informację. Oto podstawowe będące tajemnicą handlową firm) – mogą trafiać do Internetu w imię wyższe-kategorie pośredników:

go interesu społecznego, jak również zupełnie przez przypadek. Zdarza się, że naruszają nie tylko tajemnicę, ale również prawa osób, których dane pojawia-

• operatorzy sieci telekomunikacyjnych, dostawcy Internetu; ją się w tych dokumentach.

• podmioty zarządzające systemem DNS (tj. kierujące ruchem w sieci);

• dostawcy hostingu;

Opublikowania treści, która miała być zachowana w tajemnicy, w interesie społecznym

• dostawcy platform służących do publikacji treści (Facebook, YouTube itd.).

dokonują tzw. sygnaliści, z angielskiego określani też jako whistleblowerzy, czyli „dmu-chający w gwizdek”. Whistleblower publikuje tajne lub poufne informacje, żeby ujawnić Informacja publikowana w Internecie przechodzi przez wiele rąk: musi być nadużycia i zaalarmować społeczeństwo. Znani sygnaliści to np. Bradley Manning przesyłana przez sieci operatorów, jest zapisywana na serwerach różnych firm, 14

Rozdział 1

15

W Internecie między autorem

może być upubliczniana przez platformy

i odbiorcą treści zawsze znajdują

takie jak YouTube. Wywierając nacisk na

pośredników – szczególnie na dostaw-

się pośrednicy, którzy faktycznie

ców hostingu i platform służących do

publikacji treści – można skutecznie

kontrolują przepływ informacji.

ujarzmiać informację. Z tej drogi mogą

korzystać nie tylko organy państwa

Stąd bierze się podstawowy

(sądy, policja, prokurator), ale także

osoby lub organizacje, które uważają, że

dylemat: „Czy pośrednik powi-

konkretna publikacja narusza ich prawa.

W praktyce każdy, komu przeszkadza

nien ingerować w informację?”.

informacja opublikowana w Internecie,

może zgłosić się do pośrednika i zażądać

Z jednej strony prywatne firmy

jej usunięcia.

nie powinny wchodzić w rolę

Faktyczna władza nad informacją,

jaką z racji swojej roli mają pośrednicy,

cenzorów i sędziów, którzy

generuje bardzo poważne dylematy.

Z jednej strony, kiedy dochodzi do na-

arbitralnie decydują o tym, co

ruszenia prawa, o wiele łatwiej i szybciej

można dotrzeć do pośrednika niż do

jest legalne, a co nie. Z drugiej

autora treści, który często ukrywa się

pod pseudonimem lub numerem IP.

Z drugiej strony pośrednicy nie powinni

TRZY MODELE ODPOWIEDZIALNOŚCI

strony, kiedy dochodzi do naru-

wchodzić w rolę cenzorów i sędziów,

Na przestrzeni ostatnich lat wykształciły się

którzy arbitralnie decydują o tym, co

trzy główne podejścia do odpowiedzialności

szenia prawa, a autor treści

pośredników.

jest legalne, a co nie, ponieważ nie mają

do tego odpowiednich kompetencji.

1. Koncepcja neutralności – pośrednik powinien

ukrywa się pod pseudonimem

W różnych systemach prawnych

jedynie publikować, hostować lub przesyłać infor-

mację, nie oceniając jej legalności. Powinien być jak

ten dylemat jest różne rozstrzygany.

listonosz, który nie zagląda do przenoszonych listów

lub numerem IP, pośrednik może

Więcej na ten temat piszemy w kolejnym

i nie decyduje o tym, czy je dostarczyć, czy nie.

rozdziale.

2. Koncepcja warunkowej odpowiedzialności

najszybciej i najskuteczniej

– pośrednicy co do zasady nie powinni ingerować

w hostowaną lub publikowaną informację. Jeśli

zareagować.

jednak dowiedzą się od odpowiedniego organu

(sądu, policji, prokuratora) lub osoby, której prawa

zostały naruszone, że z daną informacją jest problem,

powinni reagować. Jeśli to zignorują, mogą być

pociągnięci do odpowiedzialności.

3. Koncepcja nadzoru – pośrednicy powinni sami

dbać o to, aby w Internecie był porządek. Prywatne

firmy mogą, a nawet mają obowiązek monitorować

treści publikowane na należących do nich platfor-

mach lub serwerach i weryfikować, czy nie dochodzi

do naruszenia prawa. Jeśli tego nie robią, mogą być

pociągnięte do odpowiedzialności.

16

17

Rozdział 2

Presja na pośredników

Pośrednik w roli arbitra:

Z technicznego punktu widzenia pośrednik zawsze ma możliwość usunięcia treści, usuwanie informacji

która została opublikowana na jego platformie lub znajduje się na jego serwerze.

Bardziej problematyczna, z jego punktu widzenia, jest ocena, czy powinien z tej możliwości skorzystać. Na tę ocenę największy wpływ ma regulacja prawna i zasady odpowiedzialności samych pośredników za treści, które publikują użytkownicy ich serwisów. Dyskusja o zasadach odpowiedzialności pośredników jest jednocześnie dyskusją o tym, w jakim stopniu powinni oni ingerować w przesyłane, hostowane lub publikowane treści.

Jeśli prawo, które reguluje działalność pośrednika, nakłada na niego warunkową lub bezwzględną odpowiedzialność za treść, która pojawia się na jego platformie lub serwerze, pośrednik będzie miał silną motywację, żeby zareagować. Z zasady żaden przedsiębiorca nie chce narażać się na odszkodowania i procesy sądowe. Jeśli jednak prawo zwalnia pośredników od wszelkiej odpowiedzialności za treść, reakcja na zgłoszenie, że konkretna informacja narusza czyjeś prawa, będzie zależała wyłącznie od oceny i dobrej woli konkretnego pośrednika.

Od tego, jak ukształtujemy zasady odpowiedzialności pośredników internetowych, zależy ich stosunek do hostowanych treści, tj. to, czy będą skłonni je cenzurować, czy chronić przed zewnętrzną ingerencją. Im większa odpowiedzialność, tym większa skłonność do cenzury.

18

Rozdział 2

19

Idąc tym tropem, większość wysoko PRAWO WŁAŚCIWE

Ryzyko, że osoba lub organizacja,

Z CZYM MUSZą SOBIE RADZIć POŚREDNICY?

Ustalenie, jakiemu prawu podlega serwis interneto-

rozwiniętych krajów, w których spory

która uważa, że jej prawa zostały naru-

Fundacja Panoptykon zapytała administratorów

wy, z którego korzystamy, bywa trudne. Pośrednik

najpopularniejszych serwisów internetowych na pol-

o treść publikowaną w Internecie są

może być zarejestrowany w jednym kraju, mieć

szone, wniesie pozew przeciwko pośred-

skim rynku, jakie problemy najczęściej zgłaszają ich

serwer w drugim, a prowadzić faktyczną działalność

istotnym problemem, przewiduje warun-

nikowi, który pozostawił sporną treść

użytkownicy. Oto szybki przegląd: groźby karalne,

w trzecim. Od prawa każdego z tych krajów i tzw.

naruszenia prywatności i tajemnicy korespondencji,

kową odpowiedzialność pośredników

reguł kolizyjnych, jakie przewidują, zależy to, której

opublikowaną, zależy od okoliczności.

treści epatujące nagością, zniewagi, wulgaryzmy,

jurysdykcji podlega działalność pośrednika.

za treści, które publikują użytkownicy

Wiedzą to też pośrednicy i niestety zda-

stalking, dręczenie, naruszenia dóbr osobistych

ich serwisów. To oznacza, że zgodnie

rza się, że inaczej traktują zgłoszenia od

(czci, wizerunku), drastyczne treści, podżeganie do

z prawem pośrednik nie ma obowiązku

UŚUDE

osób prywatnych, a inaczej od kancelarii nienawiści, obraza uczuć religijnych, wyłudzenia, W Polsce procedurę usuwania treści z Internetu na

monitorowania i oceniania informacji,

prawnych czy organizacji zbiorowego za-

oszustwa, nachalne treści reklamowe, podszywanie

wniosek osób lub organizacji, które uważają, że ich

się pod czyjąś tożsamość, przejmowanie kont.

jakie pojawiają się na jego platformie lub

prawa zostały naruszone, reguluje ustawa o świad-

rządzania prawami autorskimi. To jeden

czeniu usług drogą elektroniczną (artykuł 14).

serwerze, natomiast powinien zareago-

z ważnych powodów krytyki procedury

NOTICE & TAKEDOWN W UE I USA

wać na zgłoszenia osób lub organizacji,

usuwania treści na wniosek, o której

W Unii Europejskiej procedurę usuwania treści

PROBLEMATYCZNA WIEDZA

które twierdzą, że konkretna informacja

więcej piszemy w dalszej części.

z Internetu na wniosek wprowadza art. 14 dyrektywy

Ustalenie, czy i kiedy pośrednik dowiedział się, że

o handlu elektronicznym. Mówi on, że w przypadku

narusza ich prawa.

konkretna informacja może naruszać prawo, jest

świadczenia usługi polegającej na przechowywaniu

bardzo problematyczne. Czy sam fakt, że pośrednik

informacji usługodawca nie odpowiada za informa-

moderuje treści w swoim serwisie (a więc ktoś to

cje, które dla kogoś przechowuje, jeśli spełnia dwa

wszystko czyta!), oznacza, że wie o naruszeniach

warunki:

prawa? A co, jeśli moderacja jest półautomatyczna

•

nie ma „wiarygodnej wiadomości” o bezpraw-

i polega tylko na usuwaniu wulgaryzmów? Czy

nym charakterze działalności lub informacji,

każde zgłoszenie, bez względu na treść, pośrednik

powinien traktować jako wiarygodne? W praktyce

• jak tylko taką wiadomość uzyska, podejmuje

te dylematy muszą rozstrzygać sądy.

odpowiednie działania w celu usunięcia lub

uniemożliwienia dostępu do informacji;

W USA podobną procedurę przewiduje ustawa

o nazwie Digital Millennium Copyright Act (DMCA),

która uwalnia od odpowiedzialności za niezgodne

z prawem treści tych dostawców usług internetowych,

„Zauważ i zdejmij”

którzy nie wiedzą o ich bezprawnym charakterze

i nie zarabiają bezpośrednio na nielegalnej aktyw-

ności. W literaturze amerykańskiej zasady odpowie-

Na świecie rozwinęły się różne warianty warunkowej odpowiedzialności pośredników dzialności pośredników są określane jako DMCA safe harbour, a zgłoszenia treści do usunięcia są określone

za treść, różniące się przede wszystkim rodzajem reakcji, której prawo oczekuje jako DMCA notice.

od pośrednika po otrzymaniu zgłoszenia. Najczęściej spotykanym i przyjętym także w Polsce jest wariant określany angielskim terminem notice & takedown (z ang.

‘zauważ i zdejmij’).

W tym wariancie pośrednik nie ponosi odpowiedzialności tak długo, jak długo SPRAWA PORTALU NASZAKALWARIA.PL

nie wie, że na jego serwerze lub platformie internetowej znajduje się treść, która naru-W 2010 r. burmistrz Kalwarii Zebrzydowskiej Augustyn Ormanty pozwał serwis sza czyjeś prawa lub prawo powszechnie obowiązujące. Od momentu, w którym został

NaszaKalwaria.pl. Zdaniem burmistrza 18 komentarzy, które opublikowano w serwisie, o tym poinformowany przez samego pokrzywdzonego albo odpowiedni organ pań-

naruszało jego dobra osobiste. Wiele z nich stanowiło krytykę działań burmistrza.

stwowy (policję, sąd, prokuraturę), może już być pociągnięty do odpowiedzialności Tylko niektóre można było uznać za naprawdę obraźliwe: m.in. burmistrz został

– chyba że odpowiednio zareaguje, czyli usunie sporną treść. W niektórych systemach nazwany „baranem”, wypowiadane były też opinie na temat stanu jego mózgu.

prawnych, zanim ją usunie, musi jednak zawiadomić autora i wysłuchać jego racji.

Sąd oddalił powództwo i zasądził od burmistrza koszty związane z procesem.

Polskie prawo tego dodatkowego etapu nie przewiduje. Jeśli pośrednik usunie Zdaniem sądu komentarze miały charakter opinii, która z zasady nie podlega ocenie sporną treść, będzie zwolniony z odpowiedzialności. Oczywiście, właściciel serwera w oparciu o kryterium prawdy i fałszu. Co istotne, sąd zwrócił uwagę, że urażony czy platformy internetowej nadal może odmówić i pozostawić treść opublikowaną burmistrz mógł zwrócić się o usunięcie komentarzy na podstawie wspomnianego art. 14

(np. jeśli uzna zgłoszenie za niewiarygodne albo uzna racje autora), ale wówczas nara-ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Innymi słowy – burmistrz mógł wyko-

ża się na odpowiedzialność.

rzystać mechanizm notice & takedown, a dopiero w razie niepowodzenia iść do sądu.

20

Rozdział 2

21

Odpowiedzialność za opublikowanie

Informacja przed sądem

treści naruszających prawo w pierw-

Teoretycznie każdy, kto uważa, że informacja opublikowana w Internecie narusza jego szym rzędzie ponosi sam publikujący.

prawa, może pozwać jej autora. W praktyce okazuje się to bardzo trudne, ponieważ polska procedura wymaga podania danych osobowych autora (imienia, nazwiska, W polskim prawie pośrednik (np. ho-miejsca zamieszkania, adresu, a w przypadku postępowania elektronicznego nawet numeru PESEL). Próba wydobycia tych danych od osoby, którą zamierzamy pozwać, stujący treść) odpowiada tylko wtedy,

z zasady napotka opór. Lepszym źródłem tego typu informacji, choć też nie zawsze, jest pośrednik, który może mieć dane osobowe swoich użytkowników. Tą drogą spór gdy wie o naruszeniu prawa i nie re-o treść znowu wraca do pośrednika i jego oceny.

Czy właściciel serwera lub platformy internetowej powinien udostępniać nasze aguje. Pośrednik nie ma obowiązku

dane każdemu, kto twierdzi, że zamierza nas pozwać? Jak uchronić użytkowników usług internetowych przed ryzykiem, że ktoś wyłudzi ich dane nie na potrzeby monitorowania i oceniania informacji,

złożenia pozwu, ale tylko po to, by na własną rękę „dochodzić sprawiedliwości” (np.

jakie pojawiają się na jego platformie

wysyłać groźnie wyglądające listy wzywające do zapłaty)? To poważne dylematy, zwykle rozstrzygane przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych lub sąd.

lub serwerze.

Niestety, w tego typu sprawach nadal brakuje jasnej linii orzeczniczej.

W 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok, który dotyczył kobiety żądającej od pewnej firmy ujawnienia numerów IP osób, które logowały się do prowadzonego przez nią portalu. Kobieta zwróciła się w tej sprawie do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (GIODO). Ten nakazał

firmie ujawnienie numerów IP. Firma złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, argumentując, że numeru IP nie można uznać za daną osobową. GIODO

podtrzymał swoje stanowisko, a sprawa trafiła do Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ten uznał, że GIODO miał rację. Podkreślił, że prawo do swobodnej anonimowej wypowiedzi nie może chronić osób, które naruszają prawa innych osób.

Zupełnie inny wyrok został wydany na początku 2013 r., mimo że sytuacja była analogiczna: dwie osoby poprosiły pewną firmę o udostępnienie numerów IP

przypisanych do użytkowników prowadzonego przez nią forum. GIODO nakazał

firmie udostępnienie danych. Firma odmówiła i złożyła skargę. Tym razem WSA uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż GIODO błędnie pominął regulacje przewidziane w ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Zdaniem sądu ta ustawa wprowadza odrębne zasady udostępniania danych dla usług internetowych.

„Wydawanie takich informacji jak adres IP komputera może nastąpić wyłącznie na żądanie sądu lub prokuratora, zawarte w odpowiednim postanowieniu tych organów”

– stwierdził sąd.

SZANTAŻ Z UŻYCIEM ORGANÓW ŚCIGANIA

„Prywatne firmy (…), wykorzystując nowoczesne technologie, uważnie przeczesują cały internet. Czasami nawet stosują parapolicyjne prowokacje, by dopaść podejrzewanych o piractwo internautów. A potem? Straszą sądem i wymuszają odszkodowania. Nieraz kilkudziesięciotysięczne. By dotrzeć do »winnych przestępstwa«, wykorzystują jako 22

Rozdział 2

23

narzędzia policję, prokuraturę i kodeks postępowania karnego” (Małgorzata Kolińska-Co skrzeczy w procedurze notice & takedown?

-Dąbrowska, Sieć w sieci, „Gazeta Wyborcza”).

Małgorzata Kolińska-Dąbrowska w swoich reportażach z 2012 r. opisała rażące O procedurze usuwania treści na wniosek można powiedzieć to samo, co mówi się przykłady nadużywania procedury karnej przez organizacje zarządzające prawami o demokracji – nie jest idealna, ale niczego lepszego jeszcze nie wymyślono. Jest autorskimi i reprezentujące je kancelarie prawne. Okazuje się, że tysiące użytkowników krytykowana zarówno przez obrońców praw użytkowników sieci, jak i przez zwolen-Internetu w Polsce pada ofiarą swoistego szantażu.

ników ostrzejszego nadzoru nad publikacją treści w Internecie.

Pełnomocnicy twórców, producentów oprogramowania i wydawnictw zawiada-Zwolennicy ostrzejszego nadzoru mówią, że często mija zbyt wiele czasu, zanim miają organa ścigania o domniemaniu popełnienia przestępstwa tylko po to, by z ich zgłoszona do usunięcia treść zostanie faktycznie skasowana. Na przykład posiadacze pomocą wydobyć od pośredników dane użytkowników podejrzanych o naruszenia praw autorskich argumentują, że jeśli ktoś opublikuje piosenkę bez pozwolenia, a na praw autorskich. Dane osobowe trafiają do akt postępowania, skąd przechodzą w ręce jej usunięcie trzeba czekać 24 godziny lub dłużej, ponoszą poważne straty, bo w tym prywatnych firm. Na tej podstawie kancelarie prawne i firmy windykacyjne wysyłają krótkim czasie piosenkę mogą pobrać tysiące osób.

groźnie brzmiące listy z żądaniem zapłaty odszkodowania za domniemaną kradzież, Zdaniem obrońców praw użytkowników Internetu procedura notice & takedown strasząc sądem lub policją. Większość użytkowników, nawet jeśli nigdy nie naruszyła jest często nadużywana; wykorzystuje się ją do tego, aby usunąć informację całkowi-prawa autorskiego, ulega presji i płaci. To bezprawny, ale wciąż bardzo skuteczny cie legalną i nienaruszającą niczyich praw. Na przykład może się zdarzyć, że znana proceder.

wytwórnia muzyczna zażąda usunięcia filmu opublikowanego w serwisie wideo, powołując się na swoje prawa autorskie. Właściciel serwisu – szczególnie jeśli jest to SPRAWA BLOGERA Z RYGLIC

serwis niszowy, bez środków na profesjonalną pomoc prawną – z dużym prawdopo-Radny miasta Ryglice prowadził osobisty blog, który był moderowany przez jego syna.

dobieństwem zareaguje na zgłoszenie, bo argumentacja przygotowana przez dobrego Przed wyborami samorządowymi na blogu znalazł się obraźliwy komentarz, zawiera-prawnika wyda mu się wiarygodna. Niestety, może się okazać, że wytwórnia wcale nie jący krytykę urzędującego burmistrza. Syn radnego z własnej inicjatywy usunął komen-ma praw do treści, które de facto cenzuruje.

tarz. Pomimo to obrażony burmistrz postanowił wystąpić z roszczeniem o ochronę dóbr osobistych. Sprawa trafiła do sądu.

W 2008 r. koncern medialny Viacom zażądał usunięcia z serwisu YouTube filmu pt.

Ku zaskoczeniu wszystkich obserwatorów tego procesu Sąd Okręgowy w Tarno-Juxtaposer, który został tam opublikowany przez… jego autorkę, Joannę Davidovich.

wie przychylił się do żądania burmistrza i nakazał radnemu blogerowi opublikowanie YouTube poinformował ją, że Viacom chce usunąć film. Autorka zgłosiła sprzeciw przeprosin oraz zapłatę 5 tys. zł na rzecz Caritas Diecezji Tarnowskiej.

i ostatecznie uniknęła ocenzurowania. W jaki sposób Viacom tłumaczył się ze swojego W styczniu 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie zmienił jednak wyrok i oddalił

żądania? Wytwórnia prezentowała sporny film w czasie festiwalu, a potem „zapomnia-powództwo. Sąd zauważył, że radny bloger wypełnił obowiązki nałożone na po-

ła, że nie miała do niego praw na wyłączność”.

średników przez art. 14 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Gdy tylko W maju 2007 r. duże oburzenie wśród internautów wywołało zamknięcie serwisu dowiedział się, że na stronie ukazał się obraźliwy komentarz, usunął go z serwisu. Sąd Napisy.org, który umożliwiał pobranie napisów do filmów przygotowanych przez podkreślił, że prawo nakazuje podejmowanie przez administratorów jedynie działań tłumaczy-amatorów. Serwis zamknięto rzekomo z powodu naruszenia praw autorskich następczych i nie obliguje do prewencyjnej kontroli zamieszczanych komentarzy.

należących do twórców filmu, mimo że od początku nie było jasne, czy udostępnianie amatorskich tłumaczeń bez pobierania za to wynagrodzenia faktycznie narusza czyjeś prawa. Dopiero w 2013 r. prokuratorzy podjęli decyzję o umorzeniu śledztwa na podstawie opinii biegłych. Okazało się, że serwis działał zgodnie z prawem.

Za późno: Napisy.org zniknęły z sieci, a twórcy serwisu nie mieli już sił, by uruchomić go na nowo.

Sami posiadacze praw autorskich przyznają, że czasem błędnie żądają usunięcia treści z Internetu. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że wytwórnie filmowe i muzyczne posiadają zautomatyzowane systemy wykrywania treści pirackich i wysy-

łania zgłoszeń do największych firm internetowych.

24

Rozdział 2

25

O procedurze usuwania treści

W maju 2013 r. wytwórnie Viacom, Paramount, Fox i Lionsgate zwróciły się do różnych na wniosek osób, które uważają

serwisów (m.in. do Google’a) z prośbą o usunięcie linków do filmu TPB AFK. Film był

niezależną produkcją, udostępnioną w Internecie za zgodą jego twórców. Ponieważ się za pokrzywdzone, można

opowiadał o twórcach słynnej strony The Pirate Bay, automatyczny system wykrywania

„pirackich” treści prawdopodobnie uznał go za naruszający prawo. Tymczasem film nie powiedzieć to samo, co mówi się

był ani trochę „piracki”.

o demokracji – nie jest idealna,

Z raportu przejrzystości Google’a wynika, że w tylko czerwcu 2013 r. posiadacze praw autorskich poprosili tę firmę o usunięcie ponad 14,8 mln adresów z wyników ale niczego lepszego jeszcze nie

wyszukiwania! W sumie takie prośby wystosowało 1928 organizacji. Google twierdzi, że nie odpowiada pozytywnie na wszystkie prośby usunięcia treści i stara się wyła-wymyślono. Usuwając treść,

pywać nadużycia. Przy milionach tego typu zgłoszeń miesięcznie pomyłki wydają się jednak nieuniknione. Niestety, nadużywanie procedury notice & takedown może być pośrednik wchodzi w rolę arbitra

wynikiem pomyłki, ale równie często służy usuwaniu z sieci informacji niewygod-w sporze, mimo że często nie

nych dla określonych firm.

potrafi przesądzić, kto ma rację.

W lutym 2013 r. doszło do wypadku na torze wyścigowym Daytona w USA. Zderzyło się 10 aut, odłamki poleciały na widownię, 28 osób zostało rannych. Wypadek pokaza-Informacja w Internecie porusza

no w telewizji, ale w taki sposób, że incydent nie wyglądał bardzo groźnie. Potem w Internecie pojawił się film „nieoficjalny”, nagrany przez amatora, który przedstawiał

się jednak tak szybko, że czasem

całe wydarzenie w gorszym świetle.

Organizacja NASCAR, będąca organizatorem wyścigów aut seryjnych w USA, nie można czekać na sąd.

postanowiła wykorzystać swoją pozycję i poprosiła YouTube o usunięcie amatorskiego nagrania. NASCAR powołała się na swoje prawo do rozpowszechniania transmisji z wyścigu. Internauci zauważyli usunięcie amatorskiego filmu i komentowali to m.in.

na Twitterze. Potem sprawę zaczął drążyć „Washington Post” i wreszcie YouTube przy-wrócił dostęp do amatorskiego filmu.

PRZEJRZYSTOŚć USUWANIA

Próby badania nadużyć związanych z procedurą

usuwania treści z Internetu na wniosek podejmują

organizacje obywatelskie. W 2001 r. Electronic Fron-

tier Foundation uruchomiła serwis Chilling Effects,

w którym są zbierane i analizowane różne wezwa-

nia do usunięcia treści kierowane do amerykańskich

firm internetowych. Dzięki Chilling Effects udało się

odkryć i opisać wiele nadużyć lub prób nadużywania

procedury notice & takedown. Niektóre firmy inter-

netowe z własnej inicjatywy publikują tzw. raporty

przejrzystości, informujące o tym, kto i kiedy prosił je o usunięcie jakichś treści. Taki raport przygotowują

m.in. Google i Twitter.

26

27

Rozdział 3

Maskowanie, nie usuwanie

Blokowanie informacji

Do tej pory zajmowaliśmy się sytuacją, w której informacja została opublikowana (uwolniona), ale pojawiał się ktoś, kto chciał ją ujarzmić, wywierając wpływ na pośrednika (dostawcę hostingu lub platformy internetowej). Co w sytuacji, gdy pośrednik nie zgodzi się na usunięcie spornej informacji albo ten, kto próbuje informację ujarzmić, nie jest w stanie skontaktować się z pośrednikiem (np. ze względu na to, że ma on swoją siedzibę poza granicami kraju i odmawia współpracy)?

Kolejną przeszkodą, jaką można postawić na drodze informacji, jest blokada.

Blokowanie to nie to samo co usuwanie treści. Usunięta informacja znika z serwera lub platformy, na której została opublikowana. Nawet jeśli sam pośrednik technicznie jest w stanie ją odtworzyć (definitywne wymazanie informacji z pamięci urządzeń jest trudne), żaden użytkownik Internetu nie ma do niej dostępu. Blokowanie to nic innego jak maskowanie informacji, która nadal jest dostępna na serwerze lub platformie publikacyjnej. Jedyna różnica polega na tym, że użytkownik Internetu, który próbuje uzyskać do niej dostęp, napotka po drodze na blokadę.

28

Rozdział 3

29

Blokowanie i usuwanie treści to

Blokadę odgradzającą odbiorcę

OMIJANIE BLOKAD

od opublikowanej treści może postawić

Zablokowane strony nie znikają z serwerów. Aby

dwie różne rzeczy. Zablokowana

każdy, kto kontroluje sieć telekomunika-

do nich dotrzeć, wystarczy wybrać inną ścieżkę przez

Internet. Blokadę stosunkowo łatwo można ominąć,

cyjną lub urządzenie, z którego korzysta

korzystając z serwera proxy, sieci TOR czy odpowied-

informacja nie znika z sieci: na-

odbiorca. A zatem dostęp do informacji

niej wtyczki w przeglądarce. Posługiwanie się tymi

narzędziami jest w stanie opanować każdy użytkow-

może być blokowany na różnych pozio-

nik. Z roku na rok, wraz z postępującym rozwojem

dal jest dostępna w pierwotnym

mach:

technologii, staje się to coraz łatwiejsze.

miejscu publikacji. Żeby do niej

• globalnego Internetu

lub całych państw;

dotrzeć, wystarczy wiedzieć, jak

• operatora sieci telekomuni-

kacyjnej;

ominąć blokadę. Dlatego bloko-

• sieci lokalnej (np. urzędu,

szkoły czy firmy);

wanie nielegalnych treści bywa

• urządzenia osobistego

(np. komputera w domu).

porównywane do zamiatania

Każdy z tych poziomów blokowania

ich pod dywan.

informacji ma swoją specyfikę: najczęst-

sze powody, wykorzystywane metody,

poziom technicznego zaawansowania,

a przede wszystkim różne konsekwencje

dla użytkowników Internetu. Dlatego

omówimy te przeszkody po kolei, prze-

chodząc od poziomu najwyższego

do najniższego.

Blokowanie na poziomie globalnego Internetu: przejmowanie domen Z technicznego punktu widzenia Internet to globalna i zdecentralizowana sieć, nad którą żadne państwo nie ma kontroli. Informacja może się przemieszczać różnymi drogami i nawet kompletne zablokowanie infrastruktury na obszarze jed-nego państwa nie wpływa na pozostałe. Do jego prawidłowego funkcjonowania nie wystarczy jednak fizyczna infrastruktura – niezbędny jest jeszcze system nawigacji, dzięki któremu informacja trafia pod właściwy adres. Na ten system największy wpływ mają Stany Zjednoczone.

Obsługą tego systemu, czyli kierowaniem ruchem w Internecie, na najwyższym poziomie zajmuje się organizacja o nazwie The Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN). Niżej w hierarchii funkcjonują regionalne rejestry internetowe. Ten ekosystem organizacji w pełni kontroluje przyznawanie nazw domen internetowych, ustalanie ich struktury i sposób, w jaki działają serwery DNS na całym świecie.

30

Rozdział 3

31

ICANN ma status prywatnej organiza-

PRZEJMOWANIE DOMEN

W lutym 2011 r. władze USA przeprowadziły akcję Operation Protect Our Children Przejmowanie domen polega na tym, że na wniosek

cji non profit, zarejestrowanej w stanie

(z ang. ‘operacja chrońmy nasze dzieci’), w ramach której miały być zablokowane strowładz USA organizacje zarządzające systemem

Kalifornia, której rząd USA przekazał

domenowym odbierają danej stronie jej adres

ny dystrybuujące i reklamujące pornografię dziecięcą. Rząd USA zablokował tysiące internetowy i wykorzystują go, aby przekierować

czasowo nadzór nad systemem DNS,

domen, jednak szybko okazało się, że 84 tysiące stron zablokowano całkiem niesłusz-użytkowników Internetu na stronę z oficjalnym ko-

czyli globalnym internetowym systemem munikatem informującym o blokadzie. Strona nadal nie (!). Stało się jasne, że nakaz blokowana podpisany przez sędziego nie był należycie istnieje w sieci i można ją znaleźć, jeśli tylko znamy

nawigacji. Umiejscowienie tej organizacji

zweryfikowany i zaowocował arbitralną cenzurą.

jej numer IP.

na terenie i w zakresie jurysdykcji USA

pociąga za sobą poważne konsekwencje

Choć przejmowanie domen jest realizowane na zlecenie amerykańskiej admini-dla globalnej sieci. W praktyce władze

stracji, zdarza się, że konkretne działania są wynikiem współpracy międzynarodowej, USA o wiele bardziej niż inne kraje mogą

także na linii Unia Europejska – Stany Zjednoczone.

wpływać na to, czy informacja przesy-

W listopadzie 2012 r. władze USA wspólnie z Europolem oraz władzami państw łana przez Internet trafi pod właściwy

UE przejęły 132 adresy internetowe z końcówkami europejskimi (m.in. .eu). Akcja adres. Stany Zjednoczone korzystają

miała uderzyć w sprzedawców podróbek. Nawet jeśli faktycznie zamknięto portale z tej możliwości i stosują szczególną

zajmujące się nielegalną działalnością, właśnie wtedy stało się jasne, że Stany Zjedno-formę blokowania treści, jaką jest przej-

czone mogą pewnego dnia zablokować dowolną stronę internetową całemu światu mowanie domen.

i nie musi to być strona amerykańska.

W ostatnich latach ten zabieg

najczęściej był stosowany do blokowania

stron sprzedających podrobione towary

i oferujących „pirackie” pliki z muzyką,

filmami itd. Na przykład, jeśli w Interne-

cie działała strona www.zegarki-podrób-

BLOKOWANIE INFORMACJI A PRAWA CZŁOWIEKA

Obowiązkowe blokowanie stron internetowych

ki.com, władze USA przejmowały jej ad-

zawierających nielegalne treści jest odpowiedzią

res i wszyscy, którzy wpisywali ten adres

nieproporcjonalną, bez względu na wagę problemu,

do przeglądarki, natrafiali na komunikat

który próbuje rozwiązać. Z jednej strony jest po pro-

stu nieskuteczne, bo blokowane treści nie znikają

o zablokowaniu strony.

z sieci i nadal wyrządzają szkodę. Z drugiej

– pociąga za sobą bardzo wysokie koszty w postaci

naruszeń praw człowieka.

Blokowanie treści z definicji jest niebezpieczne dla

wolności słowa. Praktyka państw, które eksperymen-

towały z tym środkiem, pokazuje, że ze względu na

W listopadzie 2010 r. za pomocą przejmowania domen władze USA zablokowały 82

techniczne ograniczenia nie da się z chirurgiczną

precyzją blokować tylko tego, co prawodawca uzna

strony internetowe, rzekomo pirackie lub oferujące podrobione towary. Operatorzy za nielegalne. Przy okazji blokowane są również

stron nie zostali w żaden sposób ostrzeżeni o blokadzie. Nie wiedzieli też, w jaki sposób legalne treści. Co więcej, blokowanie wymaga

mogą się odwołać od decyzji władz USA. Z oficjalnego komunikatu wynikało tylko stworzenia specjalnej infrastruktury, która może być

następnie wykorzystana do cenzurowania dowol-

tyle, że do blokady stron doszło na zlecenie rządowej agencji do spraw imigracji i ceł, nych treści.

podległej Departamentowi Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Przejęcie domen odbyło się Blokowanie zagraża także prawu do prywatności.

na podstawie nakazu wydanego przez sąd okręgowy.

Z technicznego punktu widzenia zablokowanie treści

opiera się na uprzednim sprawdzeniu, jaka informa-

Po pierwszej głośnej akcji blokowania stron w 2010 r. podniosły się głosy, że nie-cja znajduje się wewnątrz pakietu, który użytkownik

wysyła bądź odbiera w Internecie. W zależności

które strony zostały ocenzurowane niesłusznie. Zwrócono uwagę na to, że taka forma od metody blokowania będzie to albo nagłówek,

blokowania treści pozwala na arbitralną ingerencję w podstawowe prawa użytkowni-albo jego pełna zawartość. Ponieważ sprawdzanie

ma charakter przesiewowy, w każdym przypadku

ków Internetu: prawo do swobodnego komunikowania się oraz dostępu do informacji.

dochodzi do naruszenia tajemnicy korespondencji.

Stany Zjednoczone nie potraktowały tej krytyki poważnie.

32

Rozdział 3

33

W Unii Europejskiej cenzura

Blokowanie na poziomie krajów

Internetu teoretycznie nie istnieje.

W Internecie granice państwowe i geograficzne nie mają znaczenia. Każdy użytkownik może umieścić treść na serwerze po drugiej stronie globu. Komplikuje to pracę Co jakiś czas pojawiają się jed-sądów i organów ścigania, które nie mogą skutecznie działać poza granicami swojego państwa bez międzynarodowych porozumień i skomplikowanych procedur. Poczucie nak próby jej delikatnego wpro-bezradności może sprawić, że prosty, choć mało skuteczny środek, jakim jest zablokowanie nielegalnych treści dla własnych obywateli, stanowi kuszące rozwiązanie.

wadzania. Zwykle motywem jest

Treści nadal pozostają dostępne dla wszystkich poza blokującym krajem, a i tam blokadę stosunkowo łatwo można ominąć, korzystając z serwera proxy, sieci TOR czy walka z rozpowszechnianiem

odpowiedniej wtyczki w przeglądarce. Co więcej, blokowane strony są natychmiast przenoszone na inne serwery (w przypadku stron pornograficznych nawet kilkadzie-treści ewidentnie naruszających

siąt razy w ciągu doby), co niweczy sens blokowania.

W Polsce i innych krajach należących do Unii Europejskiej cenzura Internetu prawo, np. obrazów seksualnego

teoretycznie nie istnieje. Co jakiś czas pojawiają się jednak próby jej delikatnego wprowadzania. Zwykle motywem jest walka z rozpowszechnianiem treści ewidentnie wykorzystywania dzieci.

naruszających prawo, np. obrazów seksualnego wykorzystywania dzieci. Państwa argumentują, że nie są w stanie skutecznie usuwać ich z zagranicznych serwerów Państwa argumentują, że nie

i dlatego muszą blokować.

są w stanie skutecznie usuwać

Tymczasem nielegalne treści można usuwać u źródła, czyli eliminować z serwerów. Odpowiednie organy wiedzą, gdzie ich szukać. Większość stron internetowych ich z zagranicznych serwerów

zawierających obrazy seksualnego wykorzystywania dzieci znajduje się w Europie Zachodniej (gł. Belgia i Niemcy). Kolejne kluczowe lokalizacje to Rosja, Ukraina i dlatego muszą blokować.

i USA. Wbrew politycznej retoryce działania policji i organizacji pozarządowych (np. Internet Watch Foundation) na polu wykrywania i usuwania nielegalnych treści, Tymczasem nielegalne treści

w tym stron pedofilskich, są bardzo skuteczne.

można usuwać u źródła, czyli

eliminować z serwerów.

ZAMIAST BLOKOWANIA – ODCINANIE U źRÓDŁA

Internet jest siecią, której zakończenia – serwery-

komunikują się poprzez skomplikowany układ po-

łączeń. Każdy serwer ma swój unikatowy identyfi-

kator, który pozwala ustalić jego lokalizację w sieci.

Wystarczy odciąć zakończenie, na którym znajdują

się nielegalne treści, żeby skutecznie uniemożliwić

ich rozpowszechnianie. Oczywiście, powinno się to

odbywać pod kontrolą sądu, z udziałem biegłych

i po rzetelnym zbadaniu sprawy. Ta metoda jest

z powodzeniem wykorzystywana w walce ze spa-

mem i stronami służącymi do wyłudzeń finansowych

(phishing). Sukcesy w walce z tymi zjawiskami dowo-

dzą, że współpraca międzynarodowa firm rejestru-

jących domeny internetowe i administratorów sieci

może działać bardzo sprawnie.

34

Rozdział 3

35

Mimo mocnych argumentów przeciwko wprowadzaniu tego typu rozwiązań Blokowanie poza Polską: wybrane przypadki

w Polsce pojawiały się pomysły blokowania stron z treściami, które naruszają prawo.

Pod koniec 2009 r. rząd Donalda Tuska zaproponował wprowadzenie rejestru stron Najczęściej jako wzór internetowej cenzury podaje się Chiny czy Arabię Saudyjską.

i usług niedozwolonych. Miała powstać „czarna lista” stron, które byłyby blokowane.

Te kraje otwarcie przyznają, że ich prawo nie pozwala na pełną swobodę wypowiedzi Rząd chciał tą drogą walczyć z treściami pedofilskimi, faszystowskimi, oszukańczymi w Internecie i że ograniczają dostęp do informacji, które uważają za niezgodne z wła-lub promującymi hazard. Pod wpływem zmasowanej krytyki pomysł rejestru stron sną polityką. Są jednak na świecie państwa o wiele bardziej problemowe niż Chiny.

i usług niedozwolonych został porzucony. Podobne, a nawet dalej idące koncepcje Iran nie poprzestał na blokowaniu Internetu i wpadł na pomysł stworzenia regularnie powracają jednak w debatach politycznych (np. w odniesieniu do porno-własnej, krajowej sieci, która może być odcięta od reszty świata. Dzięki autonomicznej grafii, także tej legalnej).

i kontrolowanej sieci władze Iranu mogą arbitralnie decydować o tym, co jest dostęp-ne dla obywateli tego kraju. W najnowszej historii Internetu obserwowaliśmy też tak EUROPEJSKI TRYBUNAŁ SPRAWIEDLIWOŚCI O ZAKAZIE BLOKOWANIA niezwykłe wydarzenia, jak odcinanie całych krajów od globalnej sieci telekomunika-Wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości potwierdziły, że w Unii Europejskiej cyjnej.

sąd nie może nakazać pośrednikom internetowym blokowania treści.

W styczniu 2011 r. władze Egiptu zablokowały w całym kraju dostęp do Interne-W listopadzie 2011 r. Trybunał wydał orzeczenie w sporze pomiędzy organizacją tu, usługi SMS i BlackBerry. Egipt stał się czymś w rodzaju komunikacyjnej czarnej SABAM (odpowiednikiem polskiego ZAiKS-u) a operatorem Scarlet Extended. SABAM

dziury. Nie powstrzymało to jednak użytkowników sieci przed komunikowaniem się: żądała, aby dostawca Internetu zablokował w swojej sieci usługi P2P. Miałoby to poło-sięgnęli po starą metodę dostępu do Internetu za pomocą zwykłej linii telefonicznej.

żyć kres naruszeniom praw autorskich. Trybunał stwierdził, że blokowanie określonych W marcu 2011 r. libijskie władze odcięły dostęp do Internetu w Libii, a także treści wymagałoby od Scarlet aktywnego monitorowania komunikacji każdego z jej zablokowały połączenia z zagranicą. Była to reakcja reżimu Muammara al-Kaddafie-klientów, a to byłoby niezgodne z prawem europejskim.

go na rozprzestrzeniającą się po całym kraju wojnę domową. Ponieważ władze W lutym 2012 r. Trybunał wydał orzeczenie w sporze pomiędzy SABAM a serwi-w Trypolisie kontrolowały największego w kraju dostawcę Internetu – Libya Telecom sem społecznościowym Netlog. Tym razem SABAM żądała, aby sąd zobowiązał serwis and Technology – wprowadzenie blokady nie było trudne do przeprowadzenia.

społecznościowy do filtrowania treści pod kątem możliwych naruszeń praw autorskich.

W listopadzie 2012 r. od Internetu została odcięta Syria. Przedstawiciele rządu Trybunał stwierdził, że wymagałoby to aktywnego monitorowania wszystkich plików obwiniali o to terrorystów, jednak mało kto dał temu wiarę – Syria jest połączona przechowywanych przez użytkowników na serwerach sieci społecznościowej. Zdaniem z Internetem przez cztery fizyczne kable, w tym trzy podmorskie, które trudno byłoby sądu byłoby to niezgodne z prawem europejskim.

uszkodzić jednocześnie. W maju 2013 r. ten scenariusz się powtórzył – Syria dosłownie zniknęła z sieci.

W Rosji w 2012 r. zaproponowano stworzenie czegoś na kształt „rejestru stron zakazanych”, przede wszystkim w celu zmniejszenia dostępu do pornografii i ochrony dzieci. W protest przeciwko tym rozwiązaniom zaangażowały się firmy internetowe, a także rosyjska Wikipedia. Z czasem okazało się, że obawy przeciwników cenzury były bardzo uzasadnione. W lipcu 2013 r., czyli niecały rok później, deputowana do Dumy Jelena Mizulina zaproponowała takie zaostrzenie tego prawa, aby w ciągu 24

godzin władze mogły blokować dostęp do treści pełnych… przekleństw. W praktyce oznaczałoby to blokowanie wszystkich serwisów, które odmówiłyby „dobrowolnego”

cenzurowania wpisów swoich użytkowników

Polityczna cenzura Internetu to nie tylko problem krajów autorytarnych.

Nie jest tajemnicą, że to firmy z demokratycznych państw dostarczają reżimom na całym świecie technologie służące do blokowania informacji. Tolerując ten stan, demokratyczne państwa przykładają rękę do poważnych naruszeń praw człowieka.

36

3

Rozdział 3

37

Zgodnie z prawem europejskim

Blokowanie przez operatorów sieci telekomunikacyjnych

nawet sąd nie może zmusić

Wspominaliśmy, że ani w Polsce, ani w Unii Europejskiej nie ma narzuconej cenzury Internetu, a Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że sąd nie może zmusić operatora telekomunikacyjne-operatora telekomunikacyjnego do blokowania treści. Nie oznacza to jednak, że w pewnym zakresie operatorzy nie mogą filtrować i blokować treści z własnej inicjaty-go do filtrowania i blokowania

wy. Otóż mogą i robią to.

Blokowanie informacji w wykonaniu operatorów sieci telekomunikacyjnych treści. W pewnym zakresie

najczęściej ma uzasadnienie techniczne: służy bezpieczeństwu i przepustowości sieci.

Przykładem takich działań jest blokowanie spamu, który zapycha łącza operatorów, operatorzy mogą to jednak

lub ruchu P2P przez operatorów sieci mobilnych. Zdarzają się jednak też działania kontrowersyjne: o podłożu biznesowym lub politycznym. Na przykład blokowanie robić z własnej inicjatywy.

może mieć na celu utrudnienie życia konkurencji. To klasyczny przypadek blokowania telefonii internetowej (usługi typu VoIP) przez operatorów telekomunikacyjnych, Zwykle chodzi o bezpieczeń-

którzy oferują dostęp do Internetu i usługi głosowe.

stwo i przepustowość sieci.

Na początku 2013 r. w mediach pojawiła się informacja, że francuski operator Free ma zamiar zaoferować swoim klientom Internet z domyślnym blokowaniem reklam.

Ale zdarza się też dalej idąca

Choć można było to uznać za ukłon w stronę klientów (reklamy w Internecie mogą być irytujące), faktycznym celem operatora był raczej zysk związany ze zmniejszeniem ingerencja w przepływ

ruchu w sieci (reklamy to zwykle obrazki lub pliki wideo, które w dużej ilości mogą informacji.

obciążać sieć). Ponadto operator zyskałby częściową kontrolę nad tym, co oglądają jego klienci. Z tego powodu pomysł operatora Free został skrytykowany przez Fleur Pellerin, francuską minister ds. małych i średnich przedsiębiorstw, innowacji i gospodarki cyfrowej.

W marcu 2012 r. BEREC – organ zrzeszający europejskich regulatorów telekomunikacyjnych – przedstawił raport dotyczący blokowania treści przez operatorów telekomunikacyjnych. Raport został przygotowany na zlecenie Komisji Europejskiej.

Okazało się, że najczęściej zgłaszaną praktyką zarządzania ruchem było blokowanie lub spowalnianie ruchu P2P – i to nie tylko w sieciach mobilnych, ale także kablo-wych. Powszechne okazało się także blokowanie ruchu VoIP, najczęściej w sieciach mobilnych.

GŁęBOKA INSPEKCJA PAKIETÓW

Jeśli dochodzi do ograniczania lub blokowania

określonego rodzaju ruchu w sieci telekomunikacyj-

nej danego operatora, odbywa się to poprzez tzw.

głęboką inspekcję pakietów (Deep Packet Inspec-

tion, DPI). Ta technika pozwala dostawcy Internetu

analizować przekazywane pakiety pod względem

ich zawartości.

38

Rozdział 3

39

BRYTYJSKA „SAMOREGULACJA”

Blokowanie w sieciach lokalnych

W Wielkiej Brytanii blokowanie treści opiera się samoregulacji operatorów sieci telekomunikacyjnych, którzy świadczą usługę dostępu do Internetu. Operatorzy sami Prawo nie zakazuje filtrowania i blokowania treści w lokalnych sieciach teleko-zobowiązali się do tego, że będą oferować swoim klientom dwa rodzaje Internetu: „nie-munikacyjnych. Nie jest to przypadek operatorów telekomunikacyjnych, którzy filtrowany”, z dostępem do wszystkich treści, albo „czysty”, z zablokowanymi stronami świadczą usługę powszechnego dostępu do Internetu, ale prywatnych firm lub pornograficznymi. Obecnie w rządzie Davida Camerona trwają prace nad dalej idącym instytucji publicznych, które tworzą własne, wewnętrzne sieci dla pracowników, rozwiązaniem: Internet „filtrowany” ma być traktowany jako opcja domyślna. Jeśli dany klientów czy interesantów. Takie sieci nie są powszechnie dostępne i z założenia mają abonent nie wskaże, że chce mieć dostąp do stron pornograficznych, otrzyma „filtrowa-służyć określonym celom, co może uzasadniać blokowanie treści, które z tymi celami ne” łącze.

kolidują.

W lipcu 2013 r. organizacja Open Rights Group, zajmująca się ochroną wolności Na przykład wiele prywatnych firm blokuje portale społecznościowe i gry online, słowa, przeprowadziła wywiady z brytyjskimi dostawcami Internetu, którzy mają aby ich pracownicy nie marnowali w pracy czasu na tego typu rozrywki. Blokowanie zamiar wdrożyć blokady pornografii dla swoich klientów. Organizacja dowiedziała się, niektórych usług – np. komunikatorów lub portali społecznościowych – może być też że mają one blokować nie tylko pornografię, ale także treści związane z przemocą i ter-uzasadnione polityką bezpieczeństwa firmy. W takich przypadkach chodzi o ochro-roryzmem, strony o alkoholu i paleniu, strony o środkach technicznych do obchodzenia nę przed wyciekami informacji. Oczywiście, zdarza się, że blokowanie informacji blokad, strony o anoreksji i samobójstwach, a nawet… materiały ezoteryczne.

w konkretnej instytucji ma podłoże ideologiczne lub polityczne.

W czerwcu 2013 r. amerykańscy żołnierze z bazy Presidio of Monterey zauważyli, że nie mają dostępu do niektórych gazet, m.in. do brytyjskiego „Guardiana”. Armia zdecydowała się na zablokowanie tych gazet, gdyż brały one udział w wyciekach tajnych dokumentów na temat programu PRISM, za którymi stał Edward Snowden. Wojskowi nie mogli zatem czytać „Guardiana” w pracy, ale oczywiście mogli robić to w domu, na prywatnych komputerach.

Filtry oparte na analizie słów kluczowych i „czarnych listach” są dalekie od chirurgicznej precyzji. Często zdarza się, że blokują zupełnie niewinne czy wręcz bardzo wartościowe treści, a przepuszczają to, przed czym miały chronić.

Ograniczanie dostępu do niektórych treści w Internecie jest częstą praktyką w instytucjach edukacyjnych – szkołach i bibliotekach. Idea na pozór wydaje się zro-zumiała: komputer w bibliotece szkolnej nie powinien służyć do grania czy oglądania stron pornograficznych. Sprawa nie jest jednak taka prosta. Blokowanie informacji nie działa precyzyjnie, szczególnie jeśli mamy do czynienia z prymitywnym „ślepym”

SAMOREGULACJA NIE MOŻE OGRANICZAć

PRAW UŻYTKOWNIKÓW INTERNETU

filtrem. A takie dominują w szkołach i bibliotekach.

Promowana w Unii Europejskiej, w dużej mierze pod

egidą Wielkiej Brytanii, samoregulacja dostawców

W 2006 r. na podstawie umowy pomiędzy MEN a Katolickim Centrum Kultury udostęp-Internetu w celu stworzenia europejskiego systemu

filtrowania i blokowania nielegalnych treści narusza

niono program o nazwie Beniamin. Program był bezpłatny dla szkół i wszystkich osób standardy ochrony praw człowieka. Blokowanie

indywidualnych, które chciałyby go użyć w celach niekomercyjnych. Gorącą dyskusję treści nieodzownie łączy się z wpływaniem na

wolność słowa, która nie może być ograniczona

w Internecie wywołała domyślna lista wyrazów blokowanych przez Beniamina.

inaczej jak ustawowo. Porozumienia zawierane przez

Na przykład blokowane były słowa typu „homoseksualizm” i „lesbijki”, ale już nie dostawców Internetu nie podlegają żadnej demo-

„pedalstwo” czy „lesby”. W ramach przeciwdziałania narkomanii zablokowano wszyst-kratycznej kontroli, dlatego nie powinny ograniczać

praw obywatelskich. Zdaniem organizacji broniących

kie strony zawierające słowo „narkotyki”, co niestety obejmowało także strony kam-praw użytkowników zachęcanie dostawców Internetu

panii antynarkotykowych oraz informacje o punktach pomocy. Proponowano nawet do ustalania własnych reguł „czyszczenia sieci” jest

niedopuszczalne.

blokowanie słowa „blog”, natomiast na domyślnej liście blokowanych wyrazów nie było takich fraz, które rzeczywiście kojarzyłyby się z przemocą.

40

Rozdział 3

41

Filtry montowane w sieciach lokalnych najczęściej opierają się na analizie słów JAKIE TREŚCI Są BLOKOWANE PRZEZ BIBLIOTEKI?*

kluczowych i „czarnych listach” tworzonych przez administratora sieci. Przy okazji blokowania treści pornograficznych lub nawołujących do przemocy może dochodzić do cenzury wartościowych materiałów: artykułów z Wikipedii (bo zawierają ilustracje traktujące o anatomii człowieka), forów dyskusyjnych czy stron organizacji pozarzą-

dowych (np. zajmujących się problemem przemocy lub poradnictwem seksualnym).

pornograficzne

100%

Zdarza się, że źle „skalibrowane” filtry pozwalają na dostęp do treści niewątpliwie szkodliwych.

zawierające obrazy seksualnego wykorzystywania dzieci

91,9%

Z informacji uzyskanych przez Fundację Panoptykon od 62 bibliotek z całej Polski wy-zawierające sceny przemocy

62,2%

nika, że ponad 62% z nich stosuje rozwiązania blokujące pewne kategorie informacji.

Najczęściej są to treści pornograficzne, ale nie tylko. Niektóre z bibliotek zainstalowały propagujące narkotyki

62,2%

filtry ograniczające dostęp do stron rasistowskich, hazardowych, propagujących przemoc, gier online, portali społecznościowych. Niestety, zdarzało się, że w efekcie bloko-rasistowskie, ksenofobiczne itp.

51,4%

wane były portale informacyjne, Wikipedia, a w jednej z bibliotek nawet wyszukiwarka połączeń kolejowych i strona Fundacji Panoptykon. Sondaż wykazał też, że w bibliote-satanistyczne, związane z sektami

45,9%

kach brakuje ustalonych procedur działania w związku z blokowaniem treści. Decyzję o blokowaniu mogą dość arbitralnie podejmować różne osoby. W niektórych bibliote-strony umożliwiające pobieranie i wymianę plików

40,5%

kach nie ma możliwości złożenia wniosku o odblokowanie strony.

związane z hazardem

40,5%

Blokowanie treści internetowych może się też odbywać na życzenie, jeśli właściciel konkretnego komputera zamówi i uruchomi odpowiedni filtr. Jest to gry online

35,1%

wówczas usługa komercyjna, działająca wyłącznie na komputerze, na którym została zainstalowana. Tym samym nie wpływa na dostępność blokowanych treści dotyczące materiałów wybuchowych

18,9%

dla innych użytkowników i nie wzbudza kontrowersji. Każdy użytkownik może zdecydować, czy chce tego typu ochrony dla siebie lub swojej rodziny. Na polskim portale społecznościowe

16,2%

rynku oferta usług komercyjnego blokowania jest dobrze rozwinięta. Blokowanie

„na życzenie” i wyłącznie na poziomie konkretnego komputera nie wzbudza kontro-strony z czatami

16,2%

wersji, niemniej jest to kolejna przeszkoda, którą może napotkać informacja podró-

żująca po sieci. Filtry instalowane na urządzeniu końcowym są jednak najprostsze do inne

18,9%

ominięcia – wystarczy znaleźć panel sterujący taką aplikacją.

* Zestawienie opracowane na podstawie informacji uzyskanych przez Fundację Panoptykon w 2013 r.

od 37 bibliotek stosujący filtry blokujące.

42

43

Rozdział 4

W poprzednich rozdziałach opisywaliśmy perypetie informacji, która zostaje opubli-Pośrednik w roli cenzora:

kowana w Internecie, a następnie napotyka na różne przeszkody. Na skutek zewnętrznego nacisku może być nawet usunięta, jednak nie dzieje się to w wyniku arbitralnej moderacja treści

decyzji pośrednika. W tym rozdziale zajmiemy się sytuacją, w której sam pośrednik wchodzi w rolę cenzora – świadomie i z własnej inicjatywy ingerując w publikowane treści.

Jeśli administrator portalu społecznościowego, bloga, forum lub innego serwisu internetowego modyfikuje lub przynajmniej weryfikuje treści zamieszczane przez użytkowników, mamy do czynienia z moderowaniem treści.

44

Rozdział 4

45

Pośrednik internetowy, który

Powody moderacji

z własnej inicjatywy moderuje

Techniki i powody moderacji zmieniały się wraz z rozwojem stron internetowych treści zamieszczane przez

umożliwiających publikację treści (komentarzy, własnych tekstów, zdjęć) przez użytkowników – czyli świata, który bywa określany jako Web 2.0. W początkach mode-użytkowników, wchodzi w rolę

racji chodziło zwłaszcza o wyeliminowanie spamu, czyli bezwartościowych treści zachęcających do zakupu produktów. Z czasem zaczęła jednak służyć innym celom.

cenzora. Takie działanie może

Dziś można wyróżnić cztery główne powody stosowania moderacji: być uzasadnione okolicznościami,

• w trosce o jakość treści; np. po to, by dyskusje nie były zanieczyszczone komentarzami obraźliwymi, niewnoszącymi nic ciekawego do analizy jednak co do zasady budzi

problemu;

• w celu walki ze spamem;

kontrowersje.

• aby uniknąć odpowiedzialności za treści, które mogą być niezgodne z prawem;

• w trosce o własne interesy lub swój wizerunek.

Dwa pierwsze powody moderacji w zasadzie nie wzbudzają kontrowersji. Nie Moderacja może odpowiadać

chcemy, aby miejsca internetowych dyskusji były zalewane ofertami środków na potencję. Oczekujemy też, że na forum poświęconym elektronice nie będzie zbędnych na różne potrzeby: od dbałości

dyskusji o polityce. O usuwanie treści „zupełnie nie na temat” dbają moderatorzy wyznaczeni do tego celu albo przez właściciela strony, albo przez społeczność skupio-o jakość publikowanych treści

ną wokół forum.

Moderowanie wpisów w celu uniknięcia ewentualnej odpowiedzialności sprawia i walki ze spamem po ochronę

więcej problemów. Zdarza się, że moderator usuwa wpis, który uznał za obraźliwy, podczas gdy w opinii autora i innych użytkowników była to uzasadniona krytyka.

wizerunku i obawę przed odpo-

Moderatorzy mogą mieć zróżnicowany poziom wrażliwości na treści i różne mnie-manie o bezprawności. Jeśli zgodnie z regulaminem portalu moderator ma prawo wiedzialnością prawną. Powody

usuwać wpisy z własnej inicjatywy, dobrą praktyką jest przynajmniej poinformowanie autora o powodach usunięcia i dopuszczenie sprzeciwu.

ingerencji w treść powinny być

Jeszcze większe kontrowersje wzbudza moderacja mająca na celu ochronę interesów lub wizerunku firmy (organizacji, instytucji), do której należy moderowany wyjaśnione w regulaminie

serwis. Załóżmy, że gazeta internetowa publikuje artykuł z błędami merytorycznymi.

Czytelnik w komentarzu przy artykule wytyka błędy. Zdarza się, że gazeta poprawi serwisu internetowego.

artykuł i skasuje komentarz, ukrywając swoją wpadkę.

Moderacja „wizerunkowa” może być prowadzona otwarcie lub nie. Niektóre firmy wprost zaznaczają na swoich stronach, że będą kasować komentarze lub wpisy na forach, które informują o ofertach konkurencji. Zdarzają się jednak i takie, które deklarują otwartość na krytykę, a jednocześnie usuwają wszelkie krytyczne komentarze.

46

Rozdział 4

47

Różne podejścia do moderacji

Moderacja w praktyce

Moderacja może być realizowana na różne sposoby i na różnych etapach.

Trudno dziś spotkać usługi internetowe, które w żaden sposób nie byłyby moderowa-ne. Serwisy informacyjne niemal zawsze moderują wpisy przy artykułach, a niektóre

• Treść może być moderowana przed opublikowaniem (moderator akceptuje stosują także premoderację. Moderacja na forach to internetowy standard.

każdy nowy wpis) albo po opublikowaniu (moderator przegląda nowe wpisy i ewentualnie je kasuje).

Serwisy typu Wykop konsekwentnie moderują treści wyglądające na reklamę. Mode-

• Rola moderatora może być ograniczona do dopuszczania (albo niedopusz-rowane są również serwisy społecznościowe, o czym w przeszłości przekonywały się czania) treści lub poszerzona o możliwość modyfikacji treści, ewentualnie matki zamieszczające na Facebooku zdjęcia przedstawiające karmienie piersią (sic!).

opublikowania uwag widocznych dla innych.

Facebook usuwał je, ponieważ jego regulamin nie toleruje nagości.

• Moderacja może być automatyczna albo ręczna.

• Moderacja może być dokonywana przez wyznaczoną osobę, automat Powody i sposób moderacji treści w danym serwisie powinny wynikać z jego albo społeczność.

regulaminu. Jeśli firma arbitralnie wycina treści publikowane przez swoich klientów, narusza warunki umowy i teoretycznie można ją za to pociągnąć do odpowiedzialno-Sposoby moderacji można niemal dowolnie łączyć – np. jeden serwis może sto-

ści. Niestety, zasady moderacji, nawet określone w regulaminie świadczenia usług, nie sować moderację automatyczną przed opublikowaniem, drugi – moderację ręczną po zawsze są jasne i zgodne z tym, co sami byśmy uznali za uzasadnione.

opublikowaniu, a jeszcze inny – łączyć moderację automatyczną z ręczną na różnych Analiza regulaminów najpopularniejszych serwisów internetowych, pokazała, etapach, a do tego angażować społeczność.

że ich właściciele myślą o wszystkim i zastrzegają sobie możliwość arbitralnego usu-Każde z tych podejść ma swoje zalety i wady. Moderowanie treści przed jej wania treści, które naruszają ustalone przez nich zasady. Oto kilka przykładów: opublikowaniem daje pośrednikowi największą kontrolę, jednak wymaga też największego zaangażowania w proces moderacji. Moderowanie treści po opublikowaniu daje

• „Treści tworzone przez Użytkownika nie mogą zawierać: wypowiedzi więcej swobody użytkownikom i oszczędza czas moderatora, jednak otwiera drogę do wulgarnych lub obraźliwych, wypowiedzi naruszających zasady dobrego opublikowania treści niezgodnych z prawem lub obyczajami danego miejsca dyskusji.

wychowania i netykiety; adresów stron internetowych; treści o charakterze Moderacja automatyczna jest szybka i tania, ale najbardziej narażona na błędy. Może reklamowym”.

się zdarzyć, że wartościowa treść zostaje usunięta, bo zawiera „niewłaściwe” słowo.

Moderacja przez społeczność to najbardziej demokratyczne podejście: o wartości

• „Administrator zastrzega sobie prawo do zablokowania Konta i dopuszczalności treści nie decyduje sam pośrednik, ale społeczność w drodze głoso-Użytkownika, którego działania uzna za szkodliwe dla Serwisu wania. Niestety, podobnie jak sama demokracja, i ten model nie jest bez wad. Oddając bądź innych Użytkowników”.

prawo cenzurowania treści w ręce społeczności, pośrednik godzi się na „dyktaturę większości”. Dobrym wyjściem jest pozostawienie samym użytkownikom decyzji,

• „Administrator zastrzega sobie prawo do usuwania zdjęć umieszczonych czy chcą mieć dostęp tylko do treści, które przeszły przez moderację społecznościową, na Koncie, które uzna za niewłaściwe”.

czy do wszystkich.

• „Administrator zastrzega sobie prawo do: redagowania, skracania tekstów Przykładem takiego modelu jest system stosowany w serwisie Slashdot, w którym wpisy bądź usunięcia treści zabronionych przez prawo, wulgarnych, obraźliwych jednych użytkowników są oceniane przez innych. Osoby przeglądające serwis same lub w inny sposób naruszających zasady współżycia społecznego”.

jednak podejmują decyzję, czy chcą oglądać tylko wpisy z wyższymi ocenami, czy także te gorzej ocenione.

• „Zastrzegamy sobie prawo do usunięcia dowolnej treści lub informacji Podobny system stosuje serwis YouTube. Witryna pozwala oceniać komentarze opublikowanej przez użytkownika, jeśli uznamy, że jest ona sprzeczna pod filmami, przy czym komentarze otrzymujące więcej ocen negatywnych stają się z naszymi zasadami”.

domyślnie niewidoczne. Coraz częściej podobne mechanizmy oddolnego promowania wartościowych treści są wykorzystywane w serwisach informacyjnych.

• „Od tych zasad mogą występować wyjątki powodowane względami artystycznymi, edukacyjnymi i dokumentacyjnymi”.

PERYPETIE INFORMACJI

W INTERNECIE. PRZEWODNIK

autorzy:

Marcin Maj, Katarzyna Szymielewicz

współpraca:

Barbara Gubernat, Małgorzata Szumańska

korekta:

Urszula Dobrzańska

projekt graficzny + skład:

Filip Zagórski

druk:

Drukarnia Moś i Łuczak,

Poznań, PL

wydawca:

panoptykon.org

Table of Contents

Wprowadzenie

Perypetie informacji w Internecie:

Uwalnianie informacji: publikacja

Pośrednik w roli arbitra:

Blokowanie informacji

Pośrednik w roli cenzora: