Morski wiatr

kontra atom

Analiza porównawcza kosztów

morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej

oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy

angrock

aul LP

enit /

eace / Z

reenpG

Foto: ©

Spis Treści

1. Streszczenie ..........................................................................................................................3

2. Wstęp .....................................................................................................................................7

3. Metodyka i założenia analiz porównawczych ekonomiki produkcji energii

w elektrowni jądrowej i morskich farmach wiatrowych ................................................... 11

4. Możliwości rozwoju morskiej energetyki wiatrowej do 2030 roku .................................18

5. Wyniki porównawczych analiz ekonomicznych dla elektrowni jądrowej

i klastra morskich farm wiatrowych ..................................................................................27

6. Skutki socjoekonomiczne.

Potencjał tworzenia miejsc pracy w morskiej energetyce wiatrowej w Polsce.............33

7. Podsumowanie i rekomendacje .........................................................................................39

Warszawa, lipiec 2011

Autorzy:

Koordynacja projektu:

KIEROWNIK MERYTORYCZNY PROJEKTU

Iwo Łoś

Grzegorz Wiśniewski

Greenpeace Polska

Instytut Energetyki Odnawialnej

Katarzyna Ugryn

Magdalena Ligus

Fundacja im. Heinricha Bölla,

Instytut Energetyki Odnawialnej

Biuro Regionalne Europa Centralna,

Katarzyna Michałowska-Knap

Warszawa

Instytut Energetyki Odnawialnej

Grafika i skład:

Współpraca i opracowania

Agencja Reklamowa

cząstkowe:

i Public Relations ADRENALINA

Aleksandra Arcipowska

www.adrenalina.com.pl

Maria Kamińska

Zygmunt Maciejewski

Wydrukowano na papierze ekologicznym.

2 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

1. Streszczenie

W świetle wyników niniejszej pracy, brak odpowiedniego

uwzględnienia rozwoju morskich farm wiatrowych

w polityce energetycznej Polski stanowi wręcz

niezrozumiałe marnowanie krajowego potencjału

polskich zasobów energetycznych i niewykorzystanie

bieżących możliwości gospodarczych tworzonych przez

w pełni konkurencyjną technologię jaką jest morska

energetyka wiatrowa.

Foto: ©Greenpeace / Daniel Beltrá

Energetyka jądrowa oraz morska ener-

nazywany w pracy modelem MIT i bezpo-

getyka wiatrowa często traktowane są jako średniego porównania kosztów EJ i MFW

alternatywne technologie tworzenia no-

w warunkach polskich.

wych mocy. Takie podejście, zwłaszcza

Źródłowe dane ekonomiczne dotyczące

w Uni Europejskiej, motywowane jest zazwy-

elektrowni jądrowej zaczerpnięto ze studium

czaj potrzebą realizacji polityki klimatycznej. MIT „Future of nuclear power”1 (2009), wy-

Niektóre kraje, jak Wielka Brytania, rozwijają korzystującego wspomniany model i koszty

obie technologie, inne, jak Niemcy, rezygnują dla energetyki jądrowej z 2007 roku. Dane te

z energetyki jądrowej na rzecz morskiej ener-

zaktualizowano (wysokość nakładów inwe-

getyki wiatrowej. Polska pozostaje jednym stycyjnych) i niektóre z nich zweryfikowano

z nielicznych krajów na świecie, który nie dla warunków polskich (udział kosztów wła-

mając doświadczeń w energetyce jądro-

snych inwestora w w stosunku do zaktualizo-

wej i stojąc przed wyborem rozwijania wanych kosztów inwestycji bez uwzględnienia

obu opcji technologicznych od podstaw, kosztów kapitału). Całkowitą wysokość na-

zdecydował się postawić na energetykę kładów inwestycyjnych (tzw. al included) na

jądrową. Jednym z najważniejszych przy-

EJ budowaną w Żarnowu wyszacowano na

taczanych argumentów za takim właśnie 5 460 EUR/MWh, parametry eksploatacyjne

rozwiązaniem były koszty produkowanej EJ, w tym np. współczynnik wykorzystania

energii. Argumenty te przywołują autorzy mocy na poziomie 85%, przyjęto tak jak w stu-

Polskiego Programy Rozwoju Energetyki dium MIT. Dane kosztowe takie jak nakłady in-

Jądrowej (PPEJ), wskazując jednocześnie na westycyjne i koszty eksploatacyjne dla klastra

plany budowy pierwszych elektrowni jądro-

MFW lokalizowanego na wschód i zachód od

wych w bezpośredniej bliskości wybrzeża Ławicy Słupskiej przyjęto na bazie dotychcza-

morskiego i elektrowni w Żarnowcu. Silny sowych doświadczeń w Europie, ze szcze-

priorytet polityczny nadany PPEJ blokuje gólnym uwzględnieniem tych zdobytych przy

inne alternatywne opcje w polityce energe-

budowie i eksploatacji farm na Bałtyku, oraz

tycznej i w praktyce zamyka możliwość roz-

studiów prognostycznych opracowanych dla

woju morskich farm wiatrowych w Polsce.

warunków europejskich. Uwzględniono krzy-

Praktycznym celem pracy jest potrze-

we uczenia się związane z efektem skali uzy-

ba dokonania porównawczej analizy skiwanym w Europie w wyniku prowadzenia

ekonomicznej projektu budowy i od-

polityki promocji odnawialnych źródeł energi .

dania do użytku w 2020 roku pierwszej

W przypadku MFW wykonano niezbędne

elektrowni jądrowej (EJ) – na przykła-

analizy wstępne obejmujące m.in. przyję-

dzie planowanej inwestycji o założonej cie średniego współczynnika wykorzystania

mocy 3 GW w Żarnowcu – z budową kla-

mocy MFW (do obliczenia ekwiwalentnej dla

stra morskich farm wiatrowych (MFW) EJ wydajności energetycznej całego klastra

w polskiej wyłącznej strefie ekonomicz-

MFW), określenie możliwości lokalizacji ekwi-

nej, o mocy równoważnej produkcji walentnej mocy turbin wiatrowych oraz określe-

energii z EJ. Zdecydowano się na przepro-

nie punktów przyłączeniowych (w celu oceny

wadzenie symulacji ekonomicznych z wyko-

kosztów dodatkowych). Najnowsze budo-

rzystaniem metod dyskontowych oraz analizę wane obecnie na Bałtyku MFW wykazują

i porównanie kosztów produkowanej energii.

Foto: ©Greenpeace/ Steve Morgan

koszty jednostkowe rzędu 3 500 EUR/kW

Wybrano sprawdzony model kosztowy, opra-

oraz wysokie współczynniki wykorzystania

cowany i wykorzystany w ostatnim raporcie mocy rzędu 45%. Nakłady inwestycyjne na rozwoju różnych niskoemisyjnych technolo-

Centre for Energy and Environmental Policy przyszłe okresy (w cenach w EUR z 2011 gii, w tym EJ i MFW. Opracowanie to raczej Research w amerykańskim Massachusetts roku), z uwzględnieniem budowy pierwszego konserwatywnie ocenia przyszłe nakłady in-Institute of Techology (MIT). Dokument został klastra MFW w latach 2016-2020 oraz jego westycyjne MFW, ponieważ zawyża je w sto-

wydany w 2009 roku i skupia się na ocenie repoweringu w 2040 roku (konieczne zało- sunku do innych znanych badań. Koszty eks-

i porównaniu kosztów energetyki jądrowej żenie z uwagi na dłuższy okres eksploatacji ploatacyjne, na poziomie 18 EUR/MW, przy-

i innych technologi opartych na paliwach ko-

EJ niż MFW), przyjęto na podstawie naj-

jęto na bazie wyników monitorowania MFW,

palnych. Autorzy niniejszego studium porów-

nowszego raportu firmy Mott Macdonald2, analizowanych m.in. w raportach według fir-

nawczego podjęli próbę wpisania morskiej opracowanego także w celu porównania, my KPMG3.

energetyki wiatrowej we wspomniany model, w warunkach Wielkiej Brytanii, perspektyw

4 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

w koszcie (odpowiadającym wymaganej

cenie sprzedaży energi na rynku) równym

104 EUR/MWh(w EUR z 2011 r.), czyli

o kilka procent niższym w stosunku do

energii z EJ. Po stronie EJ istnieje do-

datkowo bardzo duże ryzyko dalszego

wzrostu kosztów, natomiast po stronie

MFW silne przesłanki, że cena energii

będzie niższa od obliczonej. Potwierdziła

ten fakt przeprowadzona analiza wrażliwo-

ści uzyskanych wyników. Na rezultaty nie

wpływa nawet uwzględnienie, jedynie po

stronie MFW, kosztów bilansowania ener-

gii. Dyskusja uzyskanych bezpośrednio

z modelu wyników i ich zestawienie z da-

nymi literaturowymi potwierdzają obliczo-

ny poziom kosztów energii z MFW, oraz

wskazują na znaczne, około dwukrotne,

zaniżenie kosztów produkcji energii z EJ

podanych w PPEJ, czyli 57 EUR/MWh

(w EUR z 2005 r.).

Praca ma głównie charakter ekonomicz-

ny, ale wyniki analiz kosztowych (mikroeko-

nomicznych) zostały wzbogacone o analizy

potencjałów energetycznych i skutków go-

spodarczych i społecznych rozwoju obu tech-

nologi , a w szczególności oceny wpływu na

rynek pracy na etapie budowy pierwszych

elektrowni. W analizach tych nieco więcej

uwagi poświęcono mało znanemu w kraju

sektorowi morskiej energetyki wiatrowej.

Jednym z celów pracy, wobec braku

informacji na ten temat w oficjalnych do-

kumentach rządowych, jest zanalizowa-

nie realnego potencjału MFW na rok 2020,

2030 i dalsze lata. Polska posiada jeden

z najwyższych potencjałów rynkowych mor-

skich farm wiatrowych na Bałtyku, a obszar

polskiej wyłącznej strefy ekonomicznej to

jeden z terenów o najlepszych warunkach

wietrznych. Potwierdzono olbrzymi i real-

Foto: ©Greenpeace/ Steve Morgan

ny, sięgający 35 GW potencjał techniczny

MFW w Polsce i bardzo duży poten-

Symulacje wykonane modelem kosz-

metodą tzw. ekwiwalentnych przepływów cjał ekonomiczny do wykorzystania już

towym MIT pozwoliły na określenie rocznych (EPR), która pozwala na niwelo-

do 2020 roku. Potencjał ten przekracza

zlinearyzowanych, czyli uśrednionych wanie ewentualnych błędów w szacowaniu moc analizowanego klastra MFW (5,7 GW)

w całym okresie życia obu badanych in-

i porównywaniu kosztów energii z elektrow-

i otwiera możliwość zwielokrotnienia

westycji, kosztów produkcji energii z no-

ni o różnych okresach życia.

mocy zainstalowanej do 2030 roku.

wobudowanych EJ i klastra MFW. Model

Przy przyjętych w pracy założeniach

W efekcie realizacji pierwszego kla-

wyznacza minimalny poziom kosztów ener-

wyniki przeprowadzonych analiz mikro-

stra MFW, już w 2020 roku zatrudnienie

gii niezbędny do zwrotu zaangażowanego ekonomicznych wskazują, że klaster w sektorze morskiej energetyki wiatrowej

w inwestycje kapitału. Dodatkowo, w celach MFW budowany w obecnej dekadzie po- w Polsce może przekroczyć 9 000 osób.

referencyjnych, koszty energii były liczone zwala na uzyskanie energi elektrycznej W około 60% przypadków można uznać

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 5

energii. W liberalizowanej w sposób ciągły

branży energetycznej, większe ilości trwałych

i dobrze płatnych miejsc pracy mogą dać tyl-

ko sektory o szybkim wzroście i produkujące

energię po kosztach niższych niż cena energii

na rynku konkurencyjnym. Ponadto, o ile w

morskiej energetyce wiatrowej Polska ma

szansę być jednym z liderów i eksporte-

rów technologii i usług, co w praktyce jest

już potwierdzane przez szereg krajowych

zakładów pracy, w tym kilka krajowych

stoczni, o tyle trudno sobie wyobrazić, że

w energetyce jądrowej Polska będzie kre-

atorem technologii i jej eksporterem.

Analiza powyższych wyników badań wraz

z przestudiowaniem dokumentów politycz-

nych i programowych dotyczących energe-

tyki jądrowej i morskiej energetyki wiatrowej

prowadzą do wniosku, że na etapie tworze-

nia i zatwierdzania PPEJ, morska energety-

ka wiatrowa nie została poddana poprawnej

analizie ekonomicznej ani wzięta pod uwagę

Foto: ©Greenpeace / Vinai Dithajohn

jako alternatywa dla energetyki jądrowej.

Potwierdzone w niniejszej pracy poważ-

te miejsca pracy za trwałe. Dotyczy to będzie przez krajowe firmy, Polski rynek ne zaniżenie kosztów energetyki jądro-

zwłaszcza sektora obsługi farm wiatrowych, zanotowałby obroty na poziomie 3,6 mld wej w przyjętych wcześniej dokumen-

który może osiągnąć zatrudnienie na pozio-

EUR. Dodatkowe obroty rynku serwiso-

tach rządowych oraz zbagatelizowanie

mie 1 700 osób i gdzie zapotrzebowanie na wania analizowanego klastra MFW w ca-

pełnej konkurencyjności ekonomicznej

fachowy personel będzie się utrzymywało lub łym okresie jego funkcjonowania to około MFW skutkują nieoptymalnymi decyzja-

rosło w całym okresie eksploatacji. Również 390 mln EUR rocznie, czyli ponad milion mi gospodarczymi i mogą prowadzić do

sektor produkcji urządzeń oraz instalacji ma euro dziennie.

zmarnotrawienia realnej szansy, jaką dla

szansę utrzymania wysokiego poziomu za-

Pod względem zatrudnienia budowę 3 000 społeczeństwa i krajowej gospodarki

trudnienia, ze względu na możliwości ekspor-

MW elektrowni jądrowej trudno jest porów-

prezentuje morska energetyka wiatrowa.

tu towarów i usług do innych krajów rozwija-

nać z inwestycjami 5 700 MW morskiej ener-

Niezbędną jest zatem pilna weryfikacja i kry-

jących morską energetykę wiatrową. Morska getyki wiatrowej. W szczególności, iż dostęp- tyczna rewizja PPEJ wraz z porównaniem energetyka wiatrowa charakteryzuje się za-ne publikacje nie dotyczą budowy pierwszej energetyki jądrowej i morskiej energetyki

potrzebowaniem na pracowników z bardzo elektrowni jądrowej w danym kraju, a staty- wiatrowej pod kątem kosztów oraz korzyści

różnorodnych branż, takich jak budownictwo styki i prognozy odnoszą się raczej do szero- społecznych i ekonomicznych w pełnym uję-

i elektroenergetyka jednak inne grupy za-

ko zakrojonych programów inwestycyjnych. ciu systemowym. W przypadku negatywnej

wodowe mogą także liczyć na zatrudnienie Jednak na bazie dostępnych publikacji kra- weryfikacji zalecane jest odejście od PPEJ.

w obszarze budowy i eksploatacji morskich jowych i zagranicznych wynika, że maksy- W świetle wyników niniejszej pracy, brak od-

farm wiatrowych, w tym w sektorze stocz-

malne zatrudnienie związane z inwestycją powiedniego uwzględnienia rozwoju MFW

niowym, z uwagi na zapotrzebowanie na róż-

w EJ wynieść może 7 140 osób, z czego w polityce energetycznej Polski stanowi

nego typu jednostki montażowe i transpor-

do 4 800 osób na etapie budowy elektrowni. wręcz niezrozumiałe marnowanie krajowego

towe. Realizacja scenariusza 5 700 MW Potwierdza to „Prognoza oddziaływania na potencjału polskich zasobów energetycz-

mocy zainstalowanej farm wiatrowych na środowisko Programu Polskiej Energetyki nych i niewykorzystanie bieżących możliwo-

Bałtyku, przy przyjętych dla celów niniej-

Jądrowej”, gdzie maksymalne zatrudnienie ści gospodarczych tworzonych przez w pełni

szego opracowania kosztach inwestycyj-

w czasie budowy oszacowano na 4 000, konkurencyjną technologię jaką jest morska

nych, oznacza, że obroty sektora morskiej a w czasie eksploatacji na 2 500 osób.

energetyka wiatrowa.

energetyki wiatrowej w Polsce związane

z produkcją urządzeń i ich eksploatacją

Uzyskanych wyników w zakresie zatrud-

Wyniki niniejszej pracy mogą posłużyć

wyniosą w latach 2015-2020 14,3 mld EUR. nienia w badanych sektorach nie można jako wkład w przygotowanie polskiego

Przyjmując konserwatywne założenie, że porównywać wprost, tak jak ma to miejsce programu morskiej energetyki wiatrowej.

tylko 25% urządzeń i usług dostarczane w przypadku obliczonych kosztów produkcji

6 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

2. Wstęp

Postawiony w niniejszej pracy problem konkurencyjności

energetyki jądrowej i morskiej wiatrowej nie jest tylko

problemem teoretycznym. Na podstawie wielu innych

prac, na przykład niemieckich i brytyjskich, oraz

prowadzonych na ich podstawie polityk rządowych,

można wykazać, że porównanie energetyki jądrowej

z morską energetyką wiatrową, jako jej alternatywą,

jest w pełni uzasadnione również w Polsce.

Foto: ©Greenpeace / Dick Gil berg

Koncepcja rozwoju energetyki jądrowej należy pilnie zweryfikować. Udzielenie jak przejmuje znaczną część kosztów, które nor-w Polsce pojawiła się niespodziewanie w me-

najszybciej i możliwe jak najbardziej precy-

malnie są po stronie inwestora, jako wydatek

diach na przełomie 2008 i 2009 roku, jednak zyjnych odpowiedzi na pytania powstające dodatkowy w stosunku do zakupu urządzeń

uzyskała, jak w niewielu innych obszarach po-

wokół tych kwestii będzie miało kluczowe i budowy. Katastrofa w Fukushimie jeszcze

lityki gospodarczej, niezwykle silne i wszech-

znaczenie dla krajowej energetyki i gospo-

raz pokazała, że nie wolno sprowadzać

stronne poparcie polityczne. W krótkim cza-

darki, i powinno wpływać na decyzje zwią-

problemu bezpieczeństwa elektrowni jądro-

sie stworzono strukturę organizacyjną oraz zane z dalszą realizacją PPEJ. Biorąc pod wych jedynie do przekonywania społeczeń-

dokumenty programowe i już w 2011 roku uwagę, że przyjęte dokumenty, w tym poli-

stwa, ale że jest to realny i w praktyce trud-

uchwalono ustawy umożliwiające realizację tyka energetyczna, program rządowy i usta-

ny problem techniczny, a działania na rzecz

zakrojonego na olbrzymią skalę programu in-

wy, w praktyce zamykają dyskusję na temat jego rozwiązania oznaczają szybki wzrost

westycyjnego. Działania coraz szerzej angażu-

systemowych uwarunkowań i rozwiązań i tak wysokich kosztów. Zasadniczym za-

jące instytucje władzy i administracji państwo-

alternatywnych, jedyną możliwością spraw-

tem problemem jest realność budowy

wej mają prowadzić do realizacji przyjętego dzania i weryfikacji przyjętych założeń, ter-

pierwszej elektrowni jądrowej z uwagi na

w 2010 roku Programu Polskiej Energetyki minów i kosztów byłoby dopiero oddanie do jej koszty i niepewność ich oszacowania,

Jądrowej (PPEJ), który docelowo ma zapew-

użytku za około 10 lat pierwszej elektrow-

na przykład jeśli chodzi o kwestie bez-

nić około 17 procentowy udział energii z elek-

ni jądrowej. Proces realizacji PPEJ wszedł pieczeństwa pracy reaktorów oraz utyli-

trowni atomowych w bilansie produkcji energi w okres, w którym dysponentem informacji zacji i składowania odpadów.

elektrycznej po 2030 roku, a już od 2020 roku z etapów pośrednich jego realizacji (w szcze-

Stosunkowo łatwo jest postawić tezę, że

udział ten ma wynieść ponad 4%. Zgłaszane gólności kosztowych) staje się wyznaczony decyzja polityczna w sprawie rozwoju ener-

są poważne wątpliwości co do założeń pro-

inwestor – Polska Grupa Energetyczna S. A. getyki jądrowej została podjęta przy zbyt

gramu i obawy co do przyjętych harmonogra-

i jej spółki celowe. Firma od br. ponosi, już nisko założonych i wyszacowanych kosz-

mów i kosztów realizacji celu do 2020 roku. wliczane w koszty taryf, konkretne nakłady tach inwestycyjnych, bez brania pod uwagę

Jednak dopóki działania mają charakter or-

na przygotowanie inwestycji, które do 2016 r. wydatków dodatkowych i bez uwzględnie-

ganizacyjny i deklaratywny (werbalny) trudno mają wynieść do 5 mld zł. Interes inwestora, nia od dawna obserwowanej odwrotnej4

o „niezbite dowody” i weryfikację pełnej real-

jego udziałowców i partnerów nie musi być kosztowej krzywej uczenia się energetyki

ności przedsięwzięcia. Jednocześnie jednak sprzeczny z interesem konsumentów ener-

jądrowej. Dopiero po podjęciu stosowanych

skala programu jądrowego oraz nadany gii i podatników, jednak jego silna pozycja decyzji, inwestor najpierw zgodził się z tezą, mu silny priorytet polityczny blokują inne i brak publicznego dostępu do informacji że koszty mogą być wyższe nawet o 50%

alternatywne opcje w polityce energe-

w tej istotnej dla całej gospodarki kwesti , od podanych w PPEJ5, a z czasem przyznał,

tycznej i w praktyce zamykają możliwość upoważnia obywateli i ekspertów do stawia-

że kosztów elektrowni jądrowej w Polsce nie

rozwoju innych strategicznych programów nia trudnych pytań. W związku ze wzrostem można dokładnie określić6. Powstały też

inwestycyjnych, w szczególności tych liczby bezpośrednich beneficjentów gro-

wątpliwości co do zdolności finansowej in-

związanych z wykorzystaniem odnawial-

madzonych wokół inwestora i interesariu-

westora do realizacji przedsięwzięcia, jednak

nych źródeł energi .

szy realizacji kolejnych etapów PPEJ, oraz nowe informacje i przesłanki związane choć-

zaangażowania w przedsięwzięcie autory-

W pewnym uproszczeniu aktualny pro-

by ze skutkami katastrofy w Fukushimie i jej

tetu państwa (także właściciela inwestora),

blem rozwoju energetyki jądrowej można

wpływem na koszty, nie stały się powodem

z uwagi na bieżące interesy istnieje ryzyko,

sprowadzić do dwóch zasadniczych kwe-

przystąpienia do rewizji i aktualizacji założeń

iż program będzie kontynuowany nawet

sti : szeroko rozumianego bezpieczeństwa

PPEJ. Należy jednak pamiętać, iż mowa jest

wtedy, gdy dla wtajemniczonych stanie się

jądrowego oraz kosztów. Reprezentacją tej

o sumie rzędu 50 mld zł, którą pochłonie

oczywiste, że nie ma on sensu ekonomicz-

pierwszej była katastrofa w Fukushimie oraz

jedynie budowa pierwszej elektrowni jądro-

nego lub że sens ekonomiczny próbuje się

następujące po niej przełomowe decyzje

wej, i która może przekładać się na koszt dla

przywrócić dodatkową pomocą publiczną,

o odejściu od energetyki jądrowej w Szwaj-

konsumenta energi , jak i podatnika. Mając

bądź, na przykład, kosztem bezpieczeństwa, ten fakt na uwadze, nawet pomijając prze-

cari , Niemczech i Włoszech. Częściowa od-

w tym bezpieczeństwa jądrowego. Wiele sądzanie czy koszty energetyki jądrowej są

powiedź na pytanie o dalsze losy nielicznych ważnych informacji o PPEJ znajduje się bo- w Polsce „niewygodną prawdą”, czy są je-

już narodowych programów (nie tylko w Unii wiem poza zasięgiem opinii publicznej.

dynie nieznane ogółowi społeczeństwa, czy

Europejskiej) przynieść mogą prowadzo-

też także bezpośrednio zainteresowanym,

ne obecnie w UE tak zwane „stress testy”

Rząd, promując PPEJ, skupił się na po-

wydaje się oczywiste, iż podejmowanie tych

elektrowni jądrowych i ewentualne decyzje zyskaniu poparcia społecznego i uruchomił zagadnień w sposób merytoryczny i ciągły polityczne jako następstwa tych ustaleń. kosztowną ogólnopolską kampanię infor-jest sprawą niezwykle ważną.

W sprawie kosztów panuje raczej powszech-

macyjną, mającą na celu nie tyle poinfor-

ne przekonanie, że założone w PPEJ koszty mowanie o specyfice energetyki jądrowej,

Dotychczasowe, nieliczne głosy pole-

budowy elektrowni jądrowych, w wysokości ile przekonanie obywateli do niej, i do tego miczne i dyskusje publiczne w kwestiach jedynie około 3-3,3 mln Euro za 1000 MW, że jest bezpieczna. W tym zakresie państwo dotyczących ekonomicznej zasadności

8 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

Foto: ©Greenpeace / Paul Hilton

przedsięwzięcia, odbywały się wokół po-

zapowiadał przeprowadzenie porównaw-

dylematów związanych z długookresowym

wszechnie uznanych za zaniżone w PPEJ czych analiz ekonomicznych elektrowni ją-

rozwojem infrastruktury, a o wzajemnej

kosztów budowy pierwszej elektrowni ją-

drowych i innych technologii energetycznych ekwiwalentności, konkurencyjności tych

drowej w Polsce oraz dużej skali niepew-

w I połowie 2010 roku, ale opinia publiczna technologi oraz wielorakich i dalekosięż-

ności związanej z szacunkami wysokości nie uzyskała żadnej informacji w tej sprawie. nych konsekwencjach wyboru jednej z nich

nakładów inwestycyjnych w perspektywie Autorzy programu PPEJ (zaakceptowanego należy rozmawiać także z perspektywy ca-

2020 roku i później. Wyjątkowo poruszane w grudniu 2010 roku), podejmując próbę po-

łego kraju.

były kwestie kosztów energii produkowa-

równania różnych źródeł energi w systemie

Nie jest łatwo dokonać porównania kosz-

nej w pierwszej elektrowni jądrowej. Wśród energetycznym, stwierdzili w założeniach: tów tak różnych technologii. Po pierwsze, niewielu publikacji na ten temat wypada „z krzywych konkurencyjności wyłączono elek-warto zwrócić uwagę na olbrzymią dyna-

w szczególności przywołać analizę prof. W. Mie- trownie wiatrowe (analizowano prawie wyłącz-

mikę zmian, także doraźnych, w kosztach

lczarskiego opublikowaną w listopadzie 2010 nie lądowe – przyp. aut.), które mają z natury obu technologi. Nie są jeszcze znane żad-roku w miesięczniku „Energetyka”7. Bazując ograniczony czas wykorzystania pełnej mocy ne prace dotyczące pełnej analizy wzrostu na przejrzystych założeniach i prostej (staw systemie i nie mogą być sterowane przez kosztów energetyki jądrowej po katastrofie

tycznej, bez uwzględnienia zdyskontowa-

operatora systemu”8, pozbywając się w ten w Fukushimie, natomiast coraz lepiej znane

nych przepływów pieniężnych finansowych) sposób problemu i nie podejmując wysiłku9.

są koszty morskiej energetyki wiatrowej, tak-

metodzie, wykazał on, że koszt produkcji

Postawiony w niniejszej pracy problem że na podstawie pierwszych praktycznych

energii z ele-ktrowni jądrowej wyniesie 600-

konkurencyjności energetyki jądrowej doświadczeń na przełomie 2010 i 2011 roku,

650 zł/MWh i będzie niemalże dwukrotnie i morskiej wiatrowej nie jest tylko proble- związanych z uruchomieniem i przystąpie-wyższy od kosztów energii elektrycznej mem teoretycznym. Na podstawie wie- niem do budowy kolejnych farm na Bałtyku

z paliw kopalnych (węgiel, gaz), nawet jeże-

lu innych prac, na przykład niemieckich oraz niezwykle szybkim postępem w tech-

li zostaną one obciążone kosztem zakupu i brytyjskich, oraz prowadzonych na ich nologii morskich elektrowni wiatrowych.

uprawnień do emisji CO2.

podstawie polityk rządowych, można wy-

Jeszcze większy problem stanowi metodyka

Niestety, pomimo rosnącego zagrożenia kazać, że porównanie energetyki jądro-

porównawczych analiz ekonomicznych tak

deficytu energii elektrycznej w Polsce i bra-

wej z morską energetyką wiatrową, jako różnych technologii, na przykład problemów

ku inwestycji w elektrownie konwencjonalne, jej alternatywą, jest w pełni uzasadnione metodycznych związanych z niedyskryminu-

oraz mimo problemów związanych z realiza-

również w Polsce. Porównanie takie jest jącym żadnej z technologii sposobem ujęcia

cją krajowych celów na 2020 rok w zakre-

nawet niezbędne, tym bardziej, że pierw-

znacząco różnych okresów trwałości obu

sie odnawialnych źródeł energi , do tej pory sze inwestycje dla obu technologi miałyby typów elektrowni i uwzględniania nie tylko w dyskusji dotyczącej kosztowej zasadno-być zlokalizowane na Pomorzu i korzystać kosztów likwidacji elektrowni jądrowej, ale też

ści budowy pierwszej elektrowni jądrowej częściowo z podobnych zasobów infra-

odbudowy (tzw. repoweringu) morskich farm

w Polsce nie uwzględniono jako alterna-

strukturalnych, jak również zmagać się wiatrowych o ekwiwalentnej produktywności.

tywnej/referencyjnej energetyki odnawialnej. z podobnymi problemami. Taka wstępna Podobnie niezwykle złożonym problemem

W szczególności nie wzięto pod uwagę naj-

dyskusja odbyła się, między innymi, w ra-

jest konkurencja obu opcji technologicznych

poważniejszego konkurenta, jakim w okre-

mach prac nad programem rozwoju ener-

o skorzystanie (w sensie zmniejszenia nieba-

sie do 2020-2030 roku może być w całej getyki dla Pomorza10. Pokazała, że jedno-

gatelnych kosztów przyłączenia) na ogólnych

Europie morska energetyka wiatrowa. Rząd czesne analizowanie i ocenianie obu opcji (nie będących kosztami inwestora) planach

w harmonogramie działań na rzecz PPEJ technologicznych prowadzi do poważnych operatorów rozwoju sieci przesyłowej, wyko-

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 9

rzystania potencjału istniejących zwłaszcza

O ile problem ekonomiki elektrowni jądro-

aby poddane wcześniejszej dyskusji wyniki

w sąsiedztwie planowanych inwestycji elek-

wych w Polsce został jednak podjęty i można mogły być wykorzystane przez decydentów

trowni szczytowo-pompowych do bilanso-

mieć ewentualnie zastrzeżenia co do głębo-

oraz – jako punkt odniesienia do konkretnych

wania mocy, czy na sposobie uwzględnie-

kości wykonanych analiz i ich obiektywizmu, już analiz – przez inwestorów. Autorzy oferują

nia kosztów systemowych w sytuacji, gdy to analizy ekonomiczne dotyczące budowy także dostęp do źródłowego modelu ekono-

nie wiadomo jaki będzie miks energetyczny, w Polsce morskich farm wiatrowych są nie-

micznego (format Excel) wszystkim zaintere-

model rynku energii i system za kilkadziesiąt znane opinii publicznej. Ważne jest, aby sowanym ekspertom, tak aby możliwa była lat. Jeżeli nawet na wstępnym etapie roz-morska energetyka wiatrowa, bazująca na jak najpełniejsza weryfikacja obliczeń.

woju morskiej energetyki wiatrowej, choćby olbrzymich zasobach energi wiatru na pol-

Szczegółowe założenia do analiz, w tym

z uwagi na jej niewielki udział i, jak dotych-

skich obszarach morskich, nie była pomija-

dotyczące wyboru modelu ekonomicznego

czas, nie przezwyciężone problemy z ich na, nie tylko w analizach strategicznych, ale

oceną na przyszłość, pomijane są koszty też w programach inwestycyjnych. Istotne i danych wejściowych, opisane są w roz-systemowe, sami inwestorzy w obu typach jest także oszacowanie dla niej kosztów re-

dziale 3. Rozdział 4 poświęcony jest szer-

elektrowni przyjmują diametralnie różne ferencyjnych, także dla dzisiejszych inwesto-

szej analizie potencjału i kosztów morskiej

modele ekonomiczne i w sposób szcze-

rów. Skala inwestycji możliwych do realizacji energetyki wiatrowej w warunkach polskich,

gólny uwzględniają różne pozycje kosztów. w morskiej energetyce wiatrowej w tym sa-

tak aby umożliwić jak najbardziej wiarygod-

Modele zazwyczaj konstruowane są mym lub nawet krótszym okresie, co budo-

ne oszacowanie parametrów technicznych

z punktu widzenia inwestora i koncentrują wa pierwszych elektrowni jądrowych, jest i ekonomicznych budowy pierwszego klastra

się na przepływach pieniężnych, a nie na podobna. I choć elektrownie wiatrowe będą morskich farm wiatrowych, odpowiadają-

kosztach produkcji energii, podczas gdy rozbite i skupione w rękach kilku lub kilku-

cych skalą co najmniej pierwszej fazie wdra-

właśnie te ostatnie są szczególnie ważne nastu niezależnie działających inwestorów, żania programu PPEJ (budowie pierwszej dla polityków, decydentów i dla zwykłych a rola państwa w ich realizacji będzie mniej-elektrowni jądrowej). Dane te podano w ukła-

obywateli – konsumentów energii. Proble- sza, to także w tym przypadku społeczeń-

dzie wymaganym przez model ekonomicz-

mem jest też to, że modele biznesowe za-

stwo powinno być informowane o kosztach. ny. Analogiczne dane dotyczące elektrowni

zwyczaj nie są dostępne ani dla partnerów Temu także służy niniejsze opracowanie.

jądrowych pozyskano wprost z ostatniego

społecznych, ani nawet dla administracji

studium MIT opartego na tym samym mo-

Wykonana analiza ma charakter mikro-

państwowej.

delu ekonomicznym, stąd nie było potrzeby

ekonomiczny i dotyczy budowy w Polsce szacowania poszczególnych pozycji kosz-

Autorzy niniejszego opracowania zde-

pierwszej elektrowni jądrowej i pierwszych tów od nowa. Wyniki obliczeń ekonomicz-

cydowali się na dostosowanie dla morskiej morskich farm wiatrowych o ekwiwalent-

nych dla obu programów inwestycyjnych,

energetyki wiatrowej modelu adekwatnego nej wydajności energetycznej. Warto jednak wraz z ich porównaniem i analizą, oraz oce-

i opracowanego specjalnie dla energety-

zauważyć, że obie inwestycje mają stanowić ną skutków ekonomicznych, przedstawione

ki jądrowej. Spośród różnych dostępnych w Polsce zaczątek budowy nowych działów są w rozdziale 5. Rozdział 6 poświęcony jest modeli i analiz wybrano model kosztowy, gospodarki. Dlatego, korzystając z faktu, że analizie i ocenie skutków gospodarczych wykorzystany przy uznanym oraz szeroko zasadnicze analizy ekonomiczne prowadzone i społecznych związanych w szczególności

cytowanym, w tym przez środowiska ener-

były dla porównywalnych ze sobą przypad-

z wpływem planowanych inwestycji ener-

getyki jądrowej w Polsce, raporcie Centre for ków, uzupełniono je dodatkowymi porównaw-

getycznych na rynek pracy. Wnioski i re-

Energy and Environmental Policy Research czymi analizami związanymi z tak zwanymi komendacje w rozdziale 7 dotyczą przede w amerykańskim Massachusetts Institute efektami zewnętrznymi, a w szczególności wszystkim konieczności wyeliminowania

of Technology - MIT, pod tytułem „Update z potencjałem tworzenia miejsc pracy.

dotychczasowych zaniechań i opóźnień

on the Cost of Nuclear Power” z maja 2009

W opracowaniu podejmowany jest zasad-

w zakresie programowania rozwoju morskiej

roku11. Przy wyborze modelu kierowano się niczy problem, a postawiony dylemat (nawet energetyki wiatrowej i dalszego prowadzenia także jego dostępnością i możliwością ak-w nieco wyostrzonej formie kosztów i korzy-

badań i prac nad jej pełnym uwzględnieniem.

tywnego wykorzystania przez wszystkich za-

ści komparatywnych) i jego rozstrzygnięcie Uzyskane w ramach niniejszej pracy ory-

interesowanych. Model wymagał poszerzenia ma duże znaczenie dla gospodarki, regio-

ginalne wyniki analiz kosztowych, umożli-

analizowanego tam przypadku budowy elek-

nów, w szczególności dla Pomorza, i wszyst-

wiające porównawczą ocenę ekonomicz-

trowni jądrowej o budowę, ekwiwalentnych kich obywateli. Autorzy, mając świadomość ną oraz dodatkową ocenę konsekwencji

pod względem wydajności energetycznej, zarówno doniosłości problemu, jak i trudno-

społeczno-gospodarczych rozwoju obu

morskich farm wiatrowych, oraz adaptacji ści metodycznych, oraz zdając sobie spra-

badanych technologii, stały się też bazą

danych wejściowych do warunków polskich wę, że wyniki analiz obarczone są znaczną do formułowania wniosków rekomendacji

i aktualizacji kosztów na 2011 rok, wraz dozą niepewności, starali się opisać możliwie o charakterze prawno-regulacyjnym oraz z przeniesieniem ich na rok 2020 (planowane szczegółowo założenia i przyjęte modele, tak politycznym.

przekazanie obu elektrowni w użytkowanie) aby eksperci mogli się do nich ustosunko-

i dalsze lata.

wać i doskonalić wykonane analizy, ale też

10 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

3. Metodyka i założenia

analiz porównawczych

ekonomiki produkcji

energii w elektrowni

jądrowej i morskich

farmach wiatrowych

Przyjęty do analiz model MIT

(Massachusetts Institute of Technology)

nie zakłada możliwości skorzystania z żadnego

systemu wsparcia dla morskiej energetyki wiatrowej.

Foto: ©Greenpeace / Daniel Beltrá

Wprowadzenie do wyboru modeli ekonomicz-

z dwóch analizowanych w niniejszej pracy technologi , pełnych mo-

nych, źródeł danych oraz sposobów obliczeń

deli ekonomicznych i wiarygodnych wyników prac badawczych.

O ile można mieć wątpliwości co do wnikliwości, a czasami także

Praktycznym celem podjęcia prac nad raportem oraz przeprowa-

obiektywizmu czy transparentności analiz ekonomicznych wyko-

dzenia porównań była potrzeba dokonania porównawczej analizy nywanych na potrzeby rozważania budowy elektrowni jądrowych

ekonomicznej alternatywnej budowy i oddania do użytku w 2020 w Polsce, o tyle w warunkach krajowych brakuje zweryfikowanych roku pierwszej elektrowni jądrowej (EJ) na przykładzie planowanej modeli i wyników konkretnych analiz ekonomicznych dla morskiej inwestycji o mocy 3 GW w Żarnowcu, z budową klastra morskich energetyki wiatrowej, choć szybko rośnie transparentność i jakość farm wiatrowych (MFW) w polskiej wyłącznej strefie ekonomicznej danych ekonomicznych pozyskiwanych na bazie znaczącego już

o mocy równoważnej produkcji energii z EJ (więcej na ten temat doświadczenia inwestycyjnego i eksploatacyjnego w UE.

w rozdziale 4), z uwzględnieniem kosztów rozbudowy sieci oraz moż-

liwości wykorzystania istniejącej infrastruktury. Realizacja powyższe-

Wobec wielu ww. problemów autorzy niniejszego opracowania

go celu umożliwi osiągnięcie bardziej ogólnych i dodatkowych celów, zdecydowali się na dostosowanie dla morskiej energetyki wiatrow tym związanych z konsekwencjami gospodarczymi i społecznymi wej modelu adekwatnego i opracowanego specjalnie dla energety-

obu inwestycji, oraz stojących za nimi bardziej długofalowych progra-

ki jądrowej. Spośród różnych dostępnych modeli i analiz, wybrano

mów inwestycyjnych. Pozwoli także zidentyfikować potencjalne kon-

model kosztowy, wykorzystany przy uznanym oraz szeroko cyto-

flikty w przypadku jednoczesnej realizacji obu inwestycji na Pomorzu.

wanym, w tym przez środowiska energetyki jądrowej w Polsce,

raporcie Centre for Energy and Environmental Policy Research

Ze względu na praktyczność postawionego powyżej zasad-

w amerykańskim Massachusetts Institute of Technology (MIT), pod

niczego celu, przeprowadzone analizy bazowe mają charak-

tytułem „Update on the Cost of Nuclear Power” z maja 2009 ro-

ter mikroekonomiczny (w użytych modelach uwzględniono tylko ku16 (nazywany dalej „modelem MIT”), w którym założenia i użyte

koszty „prywatne”, z wyłączeniem analizy dotyczącej tworzenia formuły zostały opisane bardzo szczegółowo. Model, bazujący na

miejsc pracy) i porównawczy. Z uwagi na specyfikę kosztownych danych kosztowych z 2007 roku, rozwinięty został dla potrzeb obli-i długookresowych inwestycji, zdecydowano się na przeprowadze-

czeń kosztu (USD/kWh, w USD z 2009 r.) energii z nowobudowanej

nie analiz z wykorzystaniem metod dyskontowych oraz na położe-

w USA (w latach 2009-2013) typowej elektrowni jądrowej, oraz po-

nie nacisku na analizę kosztów produkowanej energi , gdyż jest to równań kosztów z elektrowniami węglowymi i gazowymi.

parametr o dużym znaczeniu dla konsumenta energii i decydenta,

a nie tylko dla inwestora, bardziej zainteresowanego stopą zwro-

tu z inwestycji. Zasadniczym problemem metodycznym jest brak

w literaturze światowej oryginalnych, konkretnych modeli i porów-

nawczych analiz ekonomicznych budowy pilotowych morskich farm

wiatrowych oraz elektrowni jądrowych, wykonanych metodami

dyskontowymi. Modele ekonomiczne morskich farm wiatrowych są

pochodną modeli dla lądowych farm wiatrowych, a modele eko-

nomiczne elektrowni jądrowych bazują na modelach opracowa-

nych wcześniej dla elektrowni węglowych i gazowych. Pomijając

zestawienia zagregowanych i wynikowych parametrów różnych

technologii energetycznych, wykonywanych zazwyczaj na potrze-

by liczenia kosztów redukcji emisji CO2, np. Komisja Europejska

(2007)12, McKinsey (2009)13 oraz ogólne (bez szczegółowych analiz

ekonomicznych) zastawienia kosztów technologii energetycznych

ze szczególnym uwzględnieniem energetyki jądrowej, np. Cooper14

(2009), bardziej szczegółowe analizy kosztów dostępne są jedynie

w obrębie albo energetyki odnawialnej, albo paliw kopalnych i ener-

getyki jądrowej. Problem ten, choć znany, nie został rozwiązany na-

wet na etapie przygotowywania PPEJ, choć wydawał się niezbędnym

elementem i uzasadnieniem do przyjęcia tego programu uchwa-

łą rządu. Prof. A. Strupczewski, w publikacji wspierającej PPEJ15,

wprost zauważa, że istnieją nierozwiązane w Polsce problemy przy

próbie porównania kosztów elektrowni jądrowych i elektrowni wia-

Foto: ©Greenpeace/ Markel Redondo

trowych (o morskich farmach wiatrowych nie wspominając), a nawet

węglowych, i stawia postulat wykonania pełnego studium dla Polski.

W niniejszej pracy model MIT został dostosowany do warunków bu-

Dodatkowym problemem dla wyboru metodyki, pozyskania wiary-

dowy w Polsce elektrowni jądrowej o mocy 3 GW w latach 2016-2020

godnych danych i tego typu porównawczych analiz w warunkach oraz wykorzystany do stworzenia analogicznego modelu obliczeń

polskich jest fakt, że nie ma dostępnych indywidualnych, dla każdej kosztów energii z klastra morskich farm wiatrowych ekwiwalentnych 12 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

pod względem wydajności energetycznej, budowanych w tym sa-

wiatrowej. Na przykład, analizy wykonywane dotychczas, nawet te

mym okresie. Praca wymagała adaptacji niektórych kosztowych da-

najnowsze, biznesowe, obejmujące perspektywę dla MFW do 2020

nych wejściowych dla elektrowni jądrowej budowanej w warunkach roku17, zakładają skorzystanie z systemu wsparcia dla odnawialnych

polskich (oraz 7 lat później w stosunku do przykładu oryginalnego) źródeł energi -OZE (lub systemu specjalnie skonstruowanego pod oraz ich aktualizacji ze względu na inflację i opracowania nowego MFW), który jest uzasadniony polityką UE wobec odnawialnych zestawu danych wejściowych do obliczeń ekonomicznych klastra źródeł energii (ich promocji) z różnych względów, nie tylko związa-MFW. Potrzeba porównywania technologii energetycznych (tu EJ nych z realizacją polityki klimatycznej, ale także np. polityki spójno-i MFW) o znacznie bardziej, niż w przypadku np. elektrowni jądro-

ści społecznej, polityki rozwoju regionalnego itp. Przyjęty do ana-

wej i węglowej, odbiegających od siebie modelach biznesowych, liz model MIT po adaptacji jest modelem kosztowym (pomija spowodowała konieczność wprowadzenia dodatkowych zmian stronę przychodową) i nie zakłada możliwości skorzystania

w modelu i poszerzenia użytej w nim metody o alternatywną metodę z żadnego systemu wsparcia dla morskiej energetyki wiatro-

liczenia kosztów energi . Poniżej, nie wchodząc w szczegółowy opis wej już od pierwszego roku eksploatacji, po oddaniu do użytku

modeli MIT (pełny opis modelu, wraz z aktywnym arkuszem kalkula-

wstępnego etapu całej inwestycji jeszcze przed 2020 rokiem

cyjnym, dostępny jest na stronie internetowej MIT17), zwrócono uwagę (w 2017 roku ma być włączone do sieci pierwsze 20% plano-tylko na te jego uwarunkowania i generalnie przyjęte założenia, oraz wanej mocy; całość mocy z założenia ma być włączona do dodatkowe metody obliczeń, które umożliwiły poprawne metodycz-sieci w 2020 roku), tak aby w sposób przejrzysty można było

nie porównanie kosztów badanych technologii i weryfikację obliczeń. porównać koszty technologii, sprowadzając także koszty finan-

sowe (normalnie niższe dla OZE z uwagi na system wsparcia

Syntetyczny opis użytego modelu ekonomiczne-

i wyższe dla EJ z uwagi na ryzyko) do tego samego poziomu.

go i przyjętego sposobu liczenia kosztów

Model też, z uwagi na przyjęty system dyskontowania kosztów i za-

łożone jednorazowe włączenie do sieci całej mocy elektrowni (po jej

Praktyczne wykorzystanie modelu MIT jako bazowego dla analiz wybudowaniu, tak jak to ma miejsce w przypadku zakończenia bu-

porównawczych dla obu technologii wymagało szeregu założeń i hi-

dowy bloku elektrowni jądrowej lub węglowej), nie pozwala na proste

potez. Autorzy jednak starali się możliwie nie odbiegać od oryginal-

i niedyskryminujące uwzględnianie włączania każdego roku, etapo-

nego modelu, który był przez kilka lat doskonalony i wokół którego wo poszczególnych farm w ramach rozważanego klastra. O wpływie

panuje konsensus ekonomistów dokonujących porównań kosztów założeń ewentualnie dyskryminujących MFW oraz EJ (tu w znacznie

mniejszym zakresie, z uwagi na wybrany model do analiz ekonomicz-

nych) na wyniki będzie mowa w rozdziale 5.

Cechą wybranego modelu ekonomicznego MIT jest to, że do

porównań konkurencyjności kosztowej różnych technologi energe-

tycznych wykorzystuje koszt rozłożony (levelized cost19), nazywany

też „zlinearyzowanym” lub potocznie „uśrednionym”. Sens „fizyczny”

obliczonego kosztu rozłożonego dla każdej z analizowanych techno-

logii energetycznych sprowadza się do ekwiwalentu kosztu w cenach

stałych, w „realnej” walucie USD/kWh (po adaptacji w EUR/kWh)

roku wybranego jako bazowy, jako ceny za energię elektryczną,

którą należałoby pobierać przez cały okres użytkowania elektrow-

ni, aby pokryć wszystkie koszty: nakłady inwestycyjne, operacyjne

oraz finansowe (średni ważony koszt kapitału jako stopa dyskontowa

– uwzględniający oprocentowanie kapitału obcego oraz oczekiwaną

stopę zwrotu z kapitału własnego). Zwyczajowo ta metoda uznawana

jest za najbardziej właściwą przy porównywaniu i wyborze bardziej

ekonomicznych alternatywnych technologii energetycznych.

Dodatkowego komentarza wymaga sposób liczenia kosztów oraz

przewidywanej ceny energii i jego wpływu na wyniki. Model MIT

uwzględnia zdyskontowane na dany okres przepływy pieniężne. Jako

rok bazowy przyjęto 2011, zatem model umożliwia policzenie kosztu

Foto: ©Greenpeace/ Markel Redondo

na ten rok i w cenach w nim obowiązujących. Jest to równocześnie

wartość, która podstawiona do prognozy przepływów pieniężnych

energetyki jądrowej z innymi technologiami wykorzystującymi pali-

spowoduje, że wartość zaktualizowana netto (NPV) inwestycji będzie

wa kopalne. To dodatkowe założenie – skorzystania z modelu od-

równa zeru. A więc szukana cena (czy też koszt, zależy z której stro-

powiadającego uwarunkowaniom energetyki jądrowej, ma swoje ny spojrzeć) wynika z rozwiązania równania NPV=0. Przekształcenie

konsekwencje, jeśli chodzi o konkurencyjność morskiej energetyki równania nie jest proste, bo NPV dla elektrowni jądrowej to suma Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 13

zdyskontowanych przepływów w okresie roczny w całym okresie życia elektrowni, i ekwiwalentnego w sensie wydajności ener-

trwałości założonym przez MIT na 40 lat. Tu który zawiera również nakłady inwestycyj-

getycznej klastra MFW. To generalne założe-

pojawia się problem pełnej adekwatności ne. EPR charakteryzuje się tym, że suma nie jest nieco dyskryminujące dla MFW, gdyż modelu, także dla MFW, które mają krótszy zdyskontowanych EPR daje NPV projektu, zazwyczaj wymagany udział kapitału własne-okres trwałości (w dalszej części opraco-

przy czym wartości EPR jest tyle, ile lat ży-

go w przypadku EJ i koszt tego kapitału są

wania przyjęto ten okres jako równy 25 lat). cia projektu (N). Z uwagi na fakt, że metoda najwyższe wśród wszystkich technologi ener-Ze względu jednak na fakt, że „wiodącą”, z ta nie jest opisana w modelu MIT, poniżej getycznych, a modele biznesowe elektrowni uwagi na wybrany model, technologią jest podano niezbędne zależności i krótkie jądrowych są bardzo wrażliwe na podwyż-

EJ, w przepływach finansowych uwzględ-

objaśnienie sposobu obliczania kosztów szanie ww. parametrów w strukturze finanso-

niono repowering – likwidację klastra MFW jednostkowych energi z wykorzystaniem wania (por. cytowane wcześniej opracowanie po 25 latach (w 2040 roku) i zbudowanie na metody EPR.

E. Coopera z 2009 roku). Zachowano też dla

obu technologi stałą stopę podatku docho-

N

dowego w całym okresie ich użytkowania,

EPR

1

EPR

EPR

w warunkach polskich – 19% (stąd przy po-

NPV=

+

+ ... +

= EPR ∑ (1+ k)i

wyższych założeniach taki sam dla obu tech-

(1+ k)1

(1+ k)2

(1+ k)N

i=1

nologii średni ważony koszt kapitału WACC

Stąd

wynosi 10,7%) i te same stawki amortyzacji

podatkowej.

NPV

NPV

EPR = N

=

Założenia i dane wejściowe

1

PVIFA(N,k)

użyte do obliczeń

∑

i=1 (1+ k)i

Koszty elektrowni jądrowej

n

1

1

1

Źródłowe dane ekonomiczne dotyczące

PVIFA(n,k)=

=

∑

1

elektrowni jądrowej (do dalszej aktualizacji

t=1 (1+ k) t

k

(1+ k)n

w ramach symulacji) zaczerpnięto ze studium

„Future of nucler power” (2009)21, zwanego

ich miejscu nowych o tej samej wydajności

Koszt jednostkowy produkcji energii obli-

dalej „studium MIT”, które w celu wyliczenia

energetycznej ale nieco niższych kosztach i czany jest poprzez podzielnie EPR przez ilość kosztu produkcji energii wykorzystuje wyżej nieco wyższym współczynniku wykorzysta-MWh produkowanej energi rocznie w danej opisany model MIT. Wyniki tego studium są

nia mocy. Przez to, łączny czas pracy MFW elektrowni, jednak nie jest to koszt na przy-

bardzo dobrze i stosunkowo wnikliwie opisane

wydłużony został do 50 lat. Nie wchodząc jęty do analiz 2011 rok, a przeciętny koszt oraz udokumentowane, i nawet jeśli niektóre w szczegóły, można w tym miejscu jeszcze w całym okresie życia każdego z dwu ana-założenia są dyskusyjne (przede wszystkim

raz podkreślić, że model MIT faworyzuje lizowanych projektów inwestycyjnych/tech-

przyjęte koszty budowy przyszłych elektrow-

technologie o dłuższym okresie życia (daje nologii energetycznych. Ten sposób niweluje ni), o czym za chwilę, to mogą służyć jako proporcjonalnie nieco niższe koszty, liczo-problem różnych okresów życia projektów referencyjne do wprowadzania ewentualnych

ne w cenach w euro na 2011 rok), czyli po (eliminuje problem metodyczny porównywa-

zmian danych wejściowych. Studium MIT

uwzględnieniu repowering-u całego klastra nia technologii o różnej trwałości), ma jednak podaje koszty jednostkowe (zarówno skład-MFW, właśnie dla niego wyznacza nieco niż-

pewną wadę – jest dość skomplikowany oraz niki nakładów inwestycyjnych, jak i kosztów

szy koszt energii niż dla EJ o 40 letnim okre-

daje większe różnice w kosztach i general-

eksploatacyjnych oraz kosztów finansowych)

sie życia. Dlatego też w ana- lizie wrażliwości nie wyższe koszty dla różnych technologii w dolarach z 2007 roku. Autorzy studium w jednym z wariantów, wydłużono okres ży-

(wyniki odbiegają od intuicyjnego rozumienia MIT (pierwsza wersja raportu została wydana

cia EJ do 50 lat.

kosztów i uzyskane liczby mogą być niezro-

w 2003 roku), po analizie kilkunastu wybra-

zumiałe lub źle interpretowane w odniesieniu

Skoro metoda jest w pełni prawidłowa

nych, ich zdaniem reprezentatywnych przy-

np. do innych publikowanych wyników analiz

przy porównywaniu technologi o równym

padków stwierdzają, że w latach 2003-2007

ekonomicznych). W dalszych analizach użyto

okresie trwałości (ale też np. podobnych

średnie pełne koszty budowy (tzw. overnight

obu metod.

współczynnikach wykorzystania mocy),

z udziałem kosztów własnych inwestora)

co musi odpowiadać sytuacji, w której po-

Dla uproszczenia, w celu zachowania elektrowni jądrowych na świecie wzrosły

równywana jest energetyka jądrowa i mor-

porównywalności wyników oraz aby nie dwukrotnie. Jest to największy ze wszystkich

ska energetyka wiatrowa, wykorzystano pogłębiać niespójności, do analiz przyję-

technologii energetycznych skok cenowy, w

też (w celach referencyjnych) alternatyw-

to taką samą strukturę (50% finansowania którym cena za 1 kW wzrosła z 2 002 dolarów

ną metodę uśredniania kosztów opartą o z długu oraz 50% kapitału własnego) w 2002 roku do 4 000 dolarów w roku 2007,

EPR. EPR – ekwiwalentny przepływ rocz-

i koszt kapitału (8% dla kapitału dłużne-

co obrazuje średnioroczny wzrost kosztów

ny20, to uśredniony (wygładzony) przepływ go, 15% dla własnego), zarówno dla EJ jak o ok. 15%, z uwzględnieniem założonej

14 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

3% inflacji. Koszty te, tj. 4 000 USD/kW, zostały przez autorów cy-

koszty EPC w studium MIT wynoszą 3 200 USD/kW (około 2 800 EUR/

towanego studium oprocentowane na 2009 rok (data publikacji kW). Literatura, np. cytowana wcześniej praca prof. Mielczarskiego, po-raportu) i w cenach z tego roku użyte też do oceny kosztów pro-

daje możliwy poziom kosztów własnych nawet powyżej 50%, ale szcze-

dukcji energii z hipotetycznej elektrowni jądrowej o mocy 1 GW bu-

gólnie przy budowie w Polsce pierwszej w historii kraju elektrowni

dowanej w USA w latach 2013-2016. Użyto szeregu dodatkowych jądrowej, wydatki po stronie inwestora powinny wzrosnąć do mini-założeń kosztowych i finansowych dla warunków amerykańskich, mum 30-40%.

w tym (jednostki oryginalne): okres trwałości – 40 lat, okres budowy

– 5 lat, współczynnik wykorzystania mocy – 85%, średni koszt pali-

wa (z uwzględnieniem kosztów jego unieszkodliwiania) – 0,76 USD/

mmBtu, roczne realne tempo wzrostu kosztów paliwa – 0,5%, koszty

operacyjne stałe – 56,44 USD/kWh*rok, koszty operacyjne zmienne

– 0,42 USD/mills kWh, koszty likwidacji elektrowni (proporcjonalne

do kosztów overnight elektrowni) – 700 mln dolarów, roczne realne

tempo wzrostu kosztów operacyjnych – 1%, inflacja – 3%, podatki

– 37%. W efekcie, w wariancie bazowym w studium MIT uzyskano

koszt produkcji energii z elektrowni jądrowej równy 8,4 centa/kWh

(84 USD/MWh) w cenach z 2007 roku.

Przenosząc te koszty na grunt Polski jako dane wejściowe do

modelu ekonomicznego budowy w latach 2016-2020 elektrowni

jądrowej w Polsce o mocy 3 GW (w celu obliczenia kosztu energii

z elektrowni jądrowej w 2020 roku), należy już w tym miejscu zwrócić

uwagę na kilka faktów. Przyjęte koszty należy uznać za niskie zarów-

no jak na 2009 rok, jak i z uwagi na dodatkowe koszty, jakie trzeba

uwzględnić po katastrofie w Fukushimie. Na przykład, cytowany już

wcześniej M. Copper, na bazie analizy nakładów z nowych projek-

tów z lat 2000-2007, zakładających budowę znacznie większej liczby

elektrowni jądrowych, głównie w USA, wydanej niemal w tym samym

czasie co studium MIT, podał zakres kosztów w granicach 3 000-

-11 000 USD/kW, czyli średnio powyżej 6 000 USD/kW (w USD

z 2008 r.), co daje koszty aż o około 50% wyższe, niż przyjęto w stu-

dium MIT. Późniejsze, jednak datowane przed marcową katastrofą ją-

drową w Fukushimie, opracowania różnych autorów zazwyczaj także

podają znacznie wyższe koszty. Drugim czynnikiem, o którym warto

Foto: ©Greenpeace / Nicolas Fojtu

pamiętać bazując na studium MIT jako źródle kosztów dla analiz pla-

nowanych inwestycji w Polsce, jest konieczność ich rewizji w okolicz-

Podobne uwagi można by sformułować przy przenoszeniu ze stu-

nościach po katastrofie w Fukushimie. Do tej pory pojawiło się wiele dium MIT do Polski kosztów operacyjnych, które z co najmniej kilku opracowań publicystycznych na temat skali oczekiwanego wzrostu powodów (koszty zaopatrzenia w paliwo, koszty utylizacji zużytego

kosztów z tego powodu w najbliższych latach, jednak opublikowano paliwa w warunkach bardziej restrykcyjnego prawa UE, koszty zrzutu bardzo mało poważniejszych analiz statystycznych i analiz trendów. wody z chłodzenia reaktorów jako tzw. termiczne zanieczyszczenie Wspomniany wcześniej M. Cooper22, w innej pracy opublikowanej po środowiska nieznane w prawie amerykańskim itp.) powinny być wyż-

katastrofie w Fukushimie, poddał analizie statystycznej skutki, jakie sze. Jednakże z uwagi na mniejszą wrażliwość modelu ekonomicz-spowodowały wcześniejsze katastrofy jądrowe podobnych rozmia-

nego EJ na zmianę kosztów eksploatacyjnych (więcej na ten temat

rów we Three Mile Island (1979) i w Czarnobylu (1986). Wyciągnął w rozdziale 5) i chcąc zmniejszyć ilość zmian i zachować możliwość wnioski, że w ciągu zaledwie kilku lat po katastrofach, koszty budowy porównania wyników także pomiędzy EJ budowanymi w Polsce EJ wzrosły odpowiednio o 95% i 89%, średnio stały się o około 90% i USA, zdecydowano się na dokonanie zmian tylko w odniesieniu do wyższe, co więcej, podobnych ruchów cen na nowobudowane EJ wysokości nakładów inwestycyjnych. Do analiz przyjęto, że koszty te

należy się także spodziewać po ostatniej katastrofie w Fukushimie. dla Polski zostaną zwiększone o 80% w stosunku do kosztów EPC

Trzecia uwaga dotyczy już bezpośredniego przenoszenia kosztów ze studium MIT, a koszty inwestora z 20% do 30%. Poza tym przy-z warunków amerykańskich do Polski. W ramach podanych w stu-

jęto, że analizy będą prowadzone w euro, przy stałym przeliczniku

dium MIT kosztów 4 000 USD/kW (tzw. all included), znajdują się 1 USD=0,7 EUR. Ostatecznie, uwzględniając powyższe dodatkowe koszty EPC (zakupu technologi ) oraz „koszty inwestora”. Studium składniki kosztów, przyjęto dla Polski pełne koszty inwestycyjne (tak MIT zakłada standardowy jak na warunki amerykańskie, ale raczej ni-jak zakłada studium MIT; z przyłączeniem do sieci, ale bez kosztów

ski udział kosztów własnych inwestora rzędu 20%. Oznacza to, że same wyprowadzenia mocy) na 5 460 EUR/kW (w EUR z 2007 roku,

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 15

Foto: ©Greenpeace/ Zenit /Paul Langrock

bazowym dla studium MIT) oraz odpowiednio 6 145 EUR z 2011 roku. Koszty klastra morskich farm wiatrowych (MFW)

Zastosowane w niniejszym opracowaniu podejście bazuje na ewen-

Dane kosztowe nakładów inwestycyjnych i operacyjnych do-

tualnych uzasadnionych zmianach w strukturze kosztów podanych tyczących klastra MFW lokalizowanych24 na wschód i zachód od w studium MIT, a nie na „imporcie” kosztów całkowitych z innych źródeł, Ławicy Słupskiej, o ekwiwalentnej do planowanej elektrowni jądrowej ale dla porównania można podać, że powyższa wartość jest zbliżona Żarnowiec produktywności i odpowiadającej im mocy zainstalowa-np. do oceny nakładów inwestycyjnych agencji ratingowej Moody’s, nej, przyjęto na bazie dotychczasowych doświadczeń w Europie, ze która w analizach kosztów przyjmowała do tej pory całkowitą wyso-szczególnym uwzględnieniem pierwszych praktycznych doświad-

kość kosztów budowy elektrowni jądrowych na 5400 EUR/kW23.

czeń z budową i eksploatacją farm na Bałtyku oraz studiów progno-

Pozostałe parametry do symulacji kosztów i analiz ekonomicznych stycznych opracowanych dla warunków europejskich, uwzględniają-

dla pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej o założonej mocy 3 GW, cych także krzywe uczenia się związane z efektem skali uzyskiwanym planowanej do realizacji w Żarnowcu, przyjęto według studium MIT (za w Europie, w wyniku polityki promocji odnawialnych źródeł energi .

wyjątkiem kosztów podatkowych, które dla warunków polskich zało-

Koszty te zostały szczegółowo przedstawione, poddane analizie

żono jako stałe w wysokości 19%). W dalszej części rozdziału zosta-

i opatrzone komentarzem w rozdziale 3.

ną one zestawione z przyjętymi do analiz kosztami MFW. Wskazanie

Wyszacowanie konkretnych pozycji kosztów MFW, wymaganych

(wybór) konkretnej lokalizacji ma w niniejszym opracowaniu znacze-

jako dane wejściowe do modelu MIT, wymagało skorzystania z kil-

nie choćby dlatego, że przy ocenie kosztów budowy klastra MFW ku najbardziej wiarygodnych źródeł i kilku analiz wstępnych. Analizy (o czym poniżej) uwzględniono także różnice w kosztach przyłączenia wstępne obejmujące m.in.: przyjęcie średniego współczynnika wyko-do sieci EJ i MFW w konkretnych lokalizacjach oraz z uwagi na anali-

rzystania mocy MFW (do obliczenia ekwiwalentnej dla EJ wydajności

zy związane z wyprowadzeniem mocy z obu typów elektrowni.

energetycznej całego klastra MFW), określenie możliwości lokalizacji

16 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

ekwiwalentnej mocy turbin wiatrowych w

EUR/kW (EUR z 2007 r). Zgodnie z analizami podatkowej), przyjęto jak w analogicznych

otoczeniu Ławicy Słupskiej poza obszarami

w rozdziale 4, w danych wejściowych do mo-

obliczeniach dla EJ. Za konserwatywne dla

chronionymi i przy uwzględnieniu szeregu

delu MIT powyższe nakłady podwyższono MFW należy uznać wskaźnik przyrosto-

ograniczeń (wpływających na podniesienie

o dodatkowy (w stosunku do EJ) koszt inwe-

wych wydatków kapitałowych (ang. incre-

kosztów) oraz określenie punktów (węzłów)

stycyjny związany z przyłączeniem farmy do mental capital costs), przyjęty według ana-

przyłączeniowych (w celu oceny kosztów

lądu w dwóch węzłach, obejmujący rozbu-

logicznego wskaźnika kosztów overnight,

dodatkowych) wymagały w zasadzie wyko-

dowę głównego punktu przyłączeniowego, jaki MIT przyjął dla EJ, w celu uproszczenia

nania wstępnego projektu budowy klastra

tzw. GPZ na lądzie, budowę stacji Lubiatowo liczenia amortyzacji i kosztów podatko-

farm wiatrowych i przyjęcia bardzo konkret-

i rozbudowę stacji Słupsk w łącznej wysoko-

wych przy odnawianiu parku maszynowe-

nych założeń.

ści 25 mln zł (dodatkowo 1,1 EUR/kW);

go (aktywa trwałe). Wskaźniki te dla MFW

są znacznie niższe, ale z powodu trudno-

Koszty eksploatacyjne przyjęto na ba-

• nakłady inwestycyjne na 2040 rok – 1 802

zie wyników szczegółowego monitorowa-

EUR/kW (EUR z 2010 r.): bezpośrednio ści w ich precyzyjnym ustaleniu przyjęto je

nia MFW, zwłaszcza zlokalizowanych na

według Mott-MacDonalda wynoszą one w identycznej wysokości jak dla EJ.

Bałtyku, szczegółowo analizowanych m.in.

2002 EUR /kW, (wartość w EUR z 2010 r.) Zastawienie danych wejściowych do

w raportach według firmy KPMG25.

ale w praktyce obliczeń zostały one pro-

porównawczych analiz ekonomicznych

Najnowsze, budowane obecnie na Bałtyku,

porcjonalnie obniżone do ww. wartości,

W tabeli 3.1 przedstawiono zestawienie

niewielkie jeszcze MFW mają koszty jednost-

co uwzględnia założone po repoweringu kosztów i danych wejściowych do mode-

kowe rzędu 3 500 EUR/kW. Nakłady inwe-

zwiększenie współczynnika wykorzystania lu ekonomicznego obliczeń kosztów ener-

stycyjne na przyszłe okresy (w cenach EUR

mocy MFW z 45% do 50%;

gii elektrycznej z pierwszej, budowanej

z 2011 roku), z uwzględnieniem budowy • średnie koszty eksploatacyjne w okresie w Polsce w tym samym okresie (2016-2020),

pierwszego klastra MFW w latach 2016-2020

do 2045 roku – 18 EUR/MWh;

elektrowni jądrowej o mocy 3 GW i elektrowni

oraz jego repoweringu w 2040 roku, przyję-

w postaci klastra morskich farm wiatrowych

to na podstawie najnowszego raportu firmy • średnie koszty eksploatacyjne w okresie o mocy 5,7 GW w polskiej strefie Bałtyku Mott-MacDonald26, wykonanego dla rządu

po repoweringu, od 2046 roku – 13 EUR/

o rocznej wydajności energetycznej 22 338

Wielkiej Brytanii. Opracowanie to porównuje

MWh.

GWh/rok każda. Starsze dane kosztowe

trendy kosztów budowy różnych niskoemi-

Pozostałe, niezbędne do analiz ekono-

przeliczono (oprocentowano) z wyjściowych

syjnych lub bezemisyjnych źródeł energi i je-

micznych dane finansowe i podatkowe w EUR z 2007 (lub EUR z 2010 r.) na EUR

śli chodzi o MFW, to raczej konserwatywnie (w tym 15-letni program amortyzacji z 2011 roku.

ocenia przyszłe nakłady inwestycyjne (zawy-

ża je w stosunku do innych znanych opra-

Tabela 3.1 Zastawienie danych wejściowych do modelu analiz ekonomicznych

cowań, np. Europejskiego Stowarzyszenia

dla EJ i MFW

Energetyki Wiatrowej - EWEA). Bazując np.

Dane wejściowe do modelu

Jednostka

EJ

MFW

na tych danych kosztowych, rządowa Komisja

Moc

MW

3 000

5 700

Współczynnik wykorzystania mocy

85%

45%

ds. Zmian Klimatu (CCC) nie zarekomendowa-

Koszt nakładów overnight – 2016-2020

EUR/kW

6 145

2 586

ła zwiększenia tempa rozwoju MFW w Wielkiej

Koszt nakładów overnight – 2045

EUR/kW

2 062

Brytanii.

Przyrostowe wydatki kapitałowe

EUR/kW/rok

6 145,00

25,86

Najważniejsze z założeń projektowych

Koszty operacyjne stałe

EUR/kW/rok

46,275

-

Koszty operacyjne zmienne

EURmills/kWh

0,349

18

przyjętych do obliczeń ekonomicznych, wy-

Koszt paliwa

EUR/mmBtu

0,54

-

nikających z szerszych analiz przedstawio-

Opłata za odpady

EUR/kWh

0,0007

-

nych w rozdziale 3 to:

Koszt likwidacji

EUR milion

3 226

206

Okres trwałości

lata

40

25x2

• współczynnik wydajności mocy (dla wy-

Stopa inflacji

3,0%

3,0%

branej lokalizacji i przyjętego typu oraz

Realna stopa wzrostu kosztów operacyjnych

1,0%

1,0%

wielkości turbin wiatrowych) – 45% w okre-

Realna stopa wzrostu kosztów paliwa

0,5%

sie do 2045 roku i 50% po repoweringu od

Stopa podatku dochodowego

19%

19%

2046 roku;

Udział finansowania kapitałem dłużnym

50%

50%

Koszt kapitału dłużnego

8%

8%

• ekwiwalentna (dla EJ 3 GW) moc klastra

Koszt kapitału własnego

15%

15%

MFW– 5,7 GW;

WACC (średni ważony koszt kapitału)

10,7%

10,7%

2016

10%

20%

• okres budowy – od 2016 do 2020 roku;

2017

25%

20%

Harmonogram 5-letnich

2018

31%

20%

• trwałość instalacji – 25 lat;

nakładów na budowę

2019

25%

20%

• nakłady inwestycyjne na 2020 rok – 2 510

2020

10%

20%

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 17

4. Możliwości rozwoju

morskiej energetyki

wiatrowej do 2030 roku

Polska posiada jeden z najwyższych potencjałów

rynkowych morskich farm wiatrowych na Bałtyku.

(…) Jak wskazują m.in. obliczenia wykonane przez

Uniwersytet w Oldenburgu obszar polskiej wyłącznej

strefy ekonomicznej to zarazem jeden z obszarów

o najlepszych warunkach wietrznych na Bałtyku.

Foto: ©Greenpeace/ Toala Olivares

W niniejszym rozdziale przedstawiono praktyczne uwarunkowania Perspektywy rozwoju morskiej energetyki wiatro-

lokalizacji budowy w Polsce pierwszego klastra morskich farm wia-

wej na Morzu Bałtyckim

trowych (MFW) na tle ogólnych możliwości i potencjału rozwoju mor-

Rozwój morskiej energetyki wiatrowej koncentruje się obecnie na

skiej energetyki wiatrowej w naszym kraju. Przeprowadzone poniżej Morzu Północnym. Analizy rynkowe wskazują, że o ile utrzyma się

analizy mają na celu ocenę i określenie wielkości dostępnych zaso-

obecny trend, to do roku 2020 na Bałtyku farmy wiatrowe powstawać

bów możliwych do wykorzystania w Polsce w okresie do 2020 roku będą głównie w krajach obecnie już rozwijających na tym akwenie

do 2030 roku i dalej, oraz oszacowanie kosztów budowy MFW wraz energetykę wiatrową (Niemcy, Dania). Dopiero w latach 2020-2030

z oceną uwarunkowań infrastrukturalnych i kosztów przyłączenia do nastąpi intensyfi kacja rozwoju rynku w tym regionie, także w krajach sieci oraz kosztów eksploatacyjnych. Analizy oparto na doświadcze-dotąd mniej zaawansowanych w przygotowywaniu projektów mor-

niach zagranicznych (głownie europejskich, w tym w szczególności skich farm wiatrowych.

z regionu Morza Bałtyckiego i Północnego) związanych z budową

i eksploatacją oraz informacjach o stanie infrastruktury sieciowej na

polskim wybrzeżu.

Morze

Norweskie

Kraje Europy Północnej przodują obecnie w rozwoju morskiej

Zatoka

Biskajska

energetyki wiatrowej. Pod koniec 2010 roku na Morzu Północnym

Atlantyk

i Bałtyku zainstalowanych było 2 946 MW farm wiatrowych. Najwięcej

(Irlandia)

z nich działało w Wielkiej Brytanii (13 farm o łącznej mocy 1 341 MW)

Kanał

La Manche

oraz Danii (12 farm o łącznej mocy 854 MW). Ocenia się, że w fazie

Morze

realizacji jest obecnie 3 500 MW farm wiatrowych, a 19 000 MW znaj-

Irlandzkie

duje się w zaawansowanej fazie rozwoju27.

Kattegat

Morze

Bałtyckie

Wielka

Brytania

Morze

Szwecja

Północne

Rosja

Polska

Norwegia

0

10 000

20 000

30 000

40 000

50 000

60 000

70 000

80 000

Niemcy

Zainstalowane do 2020r.

Zainstalowane w latach 2020-2030

Łotwa

Litwa

Rys.4.2 Moce zainstalowane (MW) na wybranych akwenach europejskich do roku

Irlandia

2030 – scenariusz projektu OffshoreGrid.

Holandia

Francja

Polska posiada jeden z najwyższych potencjałów rynkowych

Finlandia

Estonia

morskich farm wiatrowych na Bałtyku. Jednakże, ze względu

Dania

na słabe zaawansowanie w zakresie tworzenia regulacji prawnych

Belgia

i systemu wsparcia dla tego typu energetyki, obecne prognozy prze-

0

5000

10000

15000

20000

25000

30000

35000

40000

widują, że potencjał ten nie zostanie wykorzystany na większą skalę

Stan na koniec 2010

OffshoreGrid'2020

OffshoreGrid'2030

KPD'2020

przed 2020 rokiem.

Rys. 4.1 Stan obecny i perspektywy rozwoju morskiej energetyki wiatrowej w Europie

Północnej28 (źródło: EWEA, OffshoreGrid, KPD przesłane do KE wg. stanu na 2011).

Szwecja

Według danych zebranych w ramach projektu OffshoreGrid29,

Rosja

w północnej Europie istnieje obecnie ponad 350 koncepcji projek-

Polska

tów wiatrowych na morzu, o łącznej mocy ponad 170 GW, z cze-

Litwa

go ponad 40 GW może zostać zrealizowanych do około 2020 roku.

W dłuższej perspektywie czasu (2030 rok), w północnej Europie może

Łotwa

zostać zrealizowane 115 GW morskich farm wiatrowych. Ambicje te

Niemcy

znalazły odzwierciedlenie w Krajowych Planach Działania (KPD) w

Finlandia

zakresie energii ze źródeł odnawialnych, przesłanych przez kraje UE

Estonia

do Komisji Europejskiej w roku 2010. Według zamieszczonych w nich

Niemcy

scenariuszy, do roku 2020 kraje Europy północnej (rys. 4.1) zakładają

instalację 37 174 MW farm wiatrowych na morzu. Najwięcej z nich

0

2 000

4 000

6 000

8 000

10 000 12 000

(12 990 MW) miałoby zostać uruchomionych w Wielkiej Brytani ,

Zainstalowane do 2020r.

Zainstalowane w latach 2020-2030

Niemczech (10 000 MW) i Francji (6 000 MW). Także Polska umieściła Rys. 4.3 Scenariusz instalacji farm wiatrowych (w MW) na Bałtyku do roku 2030, w Krajowym Planie Działania 500 MW morskich farm wiatrowych.

projekt OffshoreGrid.

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 19

Istniejące obecnie koncepcje projektów pozwalają przypuszczać,

że do roku 2030 (rys. 4.4) projekty wiatrowe na Bałtyku mogłyby osią-

gnąć łączną moc ponad 28000 MW i zostać zrealizowane wzdłuż ca-

łych wybrzeży, poczynając od Cieśnin Duńskich po Zatokę Fińską.

Obecnie największa działająca farma wiatrowa na Bałtyku to duń-

ski projekt Rødsand I (207 MW), oddany jesienią 2010 roku. W roku

2011 ukończono pierwszą fazę niemieckiego projektu Baltic (Baltic 1)

należącego do EnBW, o mocy 48,3 MW. Kolejna faza projektu, okre-

ślana jako Baltic 2 (d. Kriegers Flak) będzie miała moc 288 MW, a jej

oddanie do użytku planowane jest na rok 2013. Zgodnie z danymi

operatora systemu przesyłowego 50Hertz, umowy przyłączeniowe

posiadało w roku 2010 czternaście niemieckich farm wiatrowych na

Bałtyku, o łącznej mocy 3 500 MW.

Możliwości realizacji inwestycji wiatrowej

na morzu w Polsce

Polska, ze względu na długość lini brzegowej oraz znaczący obszar

morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, posiada jeden

z najbardziej znaczących potencjałów technicznych morskiej ener-

getyki wiatrowej na Bałtyku. Potencjał ten jest jednakże znacznie

ograniczony poprzez uwarunkowania środowiskowe oraz intensywne

użytkowanie przestrzeni morskiej na inne cele gospodarcze. Brak jest

obecnie kompleksowego planu zagospodarowania dla polskich ob-

szarów morskich. Trwają prace nad przygotowaniem planów pilotażo-

wych, w których uwzględnione zostaną również zagadnienia morskiej

energetyki wiatrowej. Instytut Morski w Gdańsku podjął próbę ziden-

Rys. 4.4 Potencjalne lokalizacje morskich farm wiatrowych na Bałtyku, scenariusz

tyfi kowania obszarów, które mogłyby być wykorzystane na potrzeby

długoterminowy projektu OffshoreGrid.

morskiej energetyki wiatrowej. W szczególności wykluczono obszary:

• zwyczajowych szlaków morskich i możliwych utrudnień

nawigacyjnych,

9

5

10

• wykorzystywane na cele militarne,

11/14

7 8

DK

6

• podlegające ochronie obszarowej ze względów środowiskowych

12

13

(ochrona brzegów, NATURA 200030),

Fehman

4

3

• wykorzystywane na cele rybołówstwa.

2

1

W warunkach polskich oznacza to w praktyce konieczność budo-

Lüders-

hagen

Usedom

wy farm wiatrowych poza morzem terytorialnym (w wyłącznej strefi e

Lubmin

Bentwisch

ekonomicznej). Założenie realizacji farm wiatrowych na morzu poza

obszarem NATURA2000 powoduje, że wykluczone zostaną obszary

Mecklenburg-

PL

Vorpommern

do izobaty 20m oraz Ławica Słupska. Większość obszarów możliwej

lokalizacji farm wiatrowych zlokalizowana jest w sąsiedztwie Ławicy

Słupskiej oraz na Ławicy Środkowej (rys. 4.6).

1. Belta Baltic

9. ArconaSee Ost

Całkowita powierzchnia obszarów, na których można zlokalizować

2. Fairwind

10. Wikinger

3. Beltsee

11. Adlergrund Gap

morskie farmy wiatrowe, została przez Instytut Morski określona jako

4. EnBW Baltic 1

11. Adlergrund 500

3 590 km2, co odpowiada potencjałowi technicznemu rzędu 35 GW.

5. EnBW Kriegers Falk

12. Arcona Becken

Uwzględniając jednakże uwarunkowania ekonomiczne (np. odległość

6. Arcadis Ost 1

13. Südost

od lądu), należy ograniczyć go obecnie do około 20 GW. Lokalizacje

7. ArconaSee West

14. Wikinger AO2

na Ławicy Środkowej, jako odległe od lądu o ponad 80 km, mogą

8. ArconaSee Süd

(Alternativantrag

zu Adlergrund Gap)

zostać wykorzystane dopiero w dalszej perspektywie czasowej.

Rys. 4.5 Planowane niemieckie farmy wiatrowe na Bałtyku, źródło: 50Hertz. Projekt

W nawiązaniu do prac Instytutu Morskiego, sformułowana została

Baltic 2 oznaczony został jako nr 5, EnBW Kriegers Flak.

przez konsorcjum fi rm prywatnych31 pierwsza wizja rozwoju morskiej

20 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

Rys. 4.6 Możliwe lokalizacje farm wiatrowych na morzu w Polsce, źródło: Instytut Morski w Gdańsku32.

sieci elektroenergetycznej, służącej przyłączeniu przyszłych farm

Wskazane lokalizacje charakteryzują się korzystnymi warunkami

wiatrowych. Zidentyfi kowano, po wstępnych konsultacjach z organa-

hydrogeologicznymi, brakiem znaczących przeciwwskazań związa-

mi ochrony środowiska i gospodarki przestrzennej, 3 możliwe punk-

nych z występowaniem terenów objętych obszarową ochroną przy-

ty wyprowadzenia na ląd morskich kabli energetycznych, położone rody oraz korzystnym położeniem względem farm wiatrowych pro-

w rejonie miejscowości:

jektowanych na obszarach morskich.

a. Lubiatowo, gm. Choczewo, pow. wejherowski, woj. pomorskie;

Dla celów niniejszego opracowania przyjęto, że farmy wiatrowe

o mocy 5 700 MW zlokalizowane zostaną w sąsiedztwie Ławicy

b. Ustka, gm. Ustka, pow. słupski, woj. pomorskie;

Słupskiej (rys. 4.7), w odległości 40-50 km od lądu. Głębokość morza

c. Grzybowo, gm. Kołobrzeg, pow. kołobrzeski,

w tym rejonie wynosi 20-40 m. Bazując na koncepcji Polskich Sieci

woj. zachodniopomorskie.

Morskich (PSM)33 założono, że kable podmorskie zostaną wyprowa-

dzone na ląd w Ustce i Lubiatowie. Jak wskazują pierwsze opraco-

wania, powinno to pozwolić na uniknięcie dalszych konfl iktów prze-

strzennych związanych z trasą przebiegu kabla.

Rozwój technologii morskiej energetyki wiatrowej

Do 2010 roku rozwój projektów morskich farm wiatrowych kon-

centrował się na stosunkowo małych głębokościach (do 20 m) oraz

obszarach bliskich lądu (do 20 km). Stały rozwój technologii oraz

rosnące doświadczenie fi rm inwestujących w sektor energetyki wia-

trowej powoduje jednak, że morskie farmy wiatrowe mogą być loka-

lizowane na obszarach coraz bardziej odległych od lądu i na coraz

głębszych wodach. Dla projektów farm wiatrowych, realizowanych w

roku 2010, przeciętna głębokość morza wynosiła 174 m, a odległość

od lądu 27,1 km, podczas gdy w roku 2009 było to odpowiednio

12 m i 14,4 km. Kolejne projekty przesuwają się jeszcze dalej – dla

farm znajdujących się obecnie w fazie konstrukcji, odległość od lądu

Rys. 4.7 Wizja rozwoju morskich sieci elektroenergetycznych (źródło: Polskie Sieci

wynosi przeciętnie 35,7 km, a głębokość morza 25,5 m. Przewiduje

Morskie, 2010). Zaznaczono potencjalne lokalizacje 5 700 MW turbin wiatrowych

się, że do roku 2030 standardem będzie lokalizacja farm wiatrowych

rozważanych w niniejszym raporcie.

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 21

na morzach o głębokości 60 m i w odległości 60 km od lądu. Istnieją charakteryzują się coraz większymi wirnikami – dostępne są już turbiny też perspektywy zagospodarowania obszarów bardziej odległych o średnicy wirnika około 120 m, jednakże zapowiadane są także mo-

(powyżej 60km), o czym świadczyć mogą projekty niemieckie oraz dele o wirnikach osiągających 150-160 m. Oczekuje się, że spowo-brytyjskie (Round 3). Powiększa się także skala projektów – w 2010 duje to znaczący przyrost produktywności elektrowni wiatrowych, roku średnia wielkość morskiej farmy wiatrowej wynosiła 155 MW o 10-20% w stosunku do obecnie dostępnej technologi .

(72 MW w roku 2009) i oczekuje się, że ich rozmiary będzią wzra-

W zakresie fundamentowania elektrowni wiatrowych, zdecydowa-

stać. W sprzyjających warunkach wielkie, kilku- lub kilkunasto giga-

na większość rozwiązań bazuje na technologii monopile. Jednakże

watowe projekty stworzą superwęzeł (tzw. supernode) i umożliwią im dalej farmy wiatrowe przesuwać się będą w głąb morza na więk-przesył energii elektrycznej do odbiorców z różnych krajów. Obiekty sze głębokości, tym fundamenty będą wymagać większych udo-zlokalizowane na wodach o znacznej głębokości (ponad 60 m) będą skonaleń, najprawdopodobniej w kierunku konstrukcji typu jacket.

prawdopodobnie wykorzystywały technologie platform pływających, Kolejne fazy rozwoju obejmują opracowanie technologii pływających

które na większą skalę pojawią się po 2020 roku. Najnowsze koncep-

platform, które będą sytuowane na wodach bardzo głębokich.

cje, rozważane zwłaszcza na morzu Północnym, próbują połączyć

realizację projektów na wodach głębokich oraz w dużej odległości

Dużym wyzwaniem jest opracowanie technologii transportu wy-

od lądu (tzw. far deep offshore)34. Obecnie jednak większość dewe-

posażenia farm wiatrowych na miejsce instalacji z różnych miejsc

loperów rozważających koncepcje na wodach głębokich, lokalizuje je Europy. Jest to skomplikowany proces logistyczny, który wymaga bliżej wybrzeża, a odsuwając projekt na większą odległość poszukuje dużych jednostek transportowych oraz portów przeładunkowych.

raczej lokalizacji płytszych.

Oprócz bezpiecznego transportu turbin, problemem jest instalacja

w miejscu ich przeznaczenia. Doświadczenie nabyte w innych gałę-

Obecnie na rynku turbin wiatrowych morskich działa 6 głównych ziach przemysłu pozwala stwierdzić, że zdecydowaną redukcję kosz-

dostawców (Siemens, Vestas, Repower, BARD, Multibrid i GE), jed-

tów uzyskać można poprzez zmniejszenie czasu pracy w warunkach

nakże 91% zainstalowanych urządzeń to produkty dostarczone przez morskich oraz maksymalizację zakresu prac na lądzie. W związku

Vestas i Siemens. Oferowane przez nich turbiny są w większości ada-

z tym rodzi się potrzeba stworzenia odpowiednio dużych powierzchni

ptacją konstrukcji lądowych. Warunki morskie pozwalają na swobod-

w portach, w których przygotowywano by kompletne komponenty

niejsze traktowanie niektórych kwesti , takich jak estetyka turbiny czy elektrowni wiatrowych gotowe do montażu, a także zaadoptowa-normy emisji hałasu, jednakże tworzą nowe wyzwania dla konstruk-

nie bądź wyprodukowanie jednostek pływających przystosowanych

torów, zwłaszcza w zakresie ochrony przed korozją i niezawodności. do transportu i montażu elektrowni w miejscu ich przeznaczenia Przeciętna moc zainstalowana turbiny wiatrowej na morzu wynosiła w zmiennych warunkach pogodowych.

w 2010 roku 3,2 MW – standardem technologicznym są obecnie tur-

biny o mocy 3-3,6 MW. Większość producentów pracuje nad więk-

Kolejnym istotnym aspektem, z punktu widzenia rozwoju sieci

szymi maszynami, o mocach 5-7 MW, które zostaną wprowadzone na morskich, jest infrastruktura przesyłu energii elektrycznej, do któ-

rynek około 2014-2015 roku. Kolejne wprowadzane na rynek turbiny rej zalicza się całe wyposażenie i okablowanie służące podłączeniu Rys. 4.8 Sposoby zakotwiczenia elektrowni wiatrowych na dnie morskim w zależności od głębokości. Źródło: Carbon Trust35.

22 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

turbiny wiatrowej do sieci. Produkcja i instalacja okablowania należą ekonomicznej to zarazem jeden z obszarów o najlepszych wa-

do kosztownych, ale lepsza jakość podłączenia morskich farm wia-

runkach wietrznych na Bałtyku. Można oczekiwać, że turbiny wia-

trowych do sieci, jak i lepiej dostosowane do warunków morskich trowe będą działały w warunkach podobnych do tych, w których okablowanie, skutkować będą obniżeniem kosztów eksploatacji instaluje się obecnie duńskie, niemieckie i holenderskie farmy wiatro-i poprawą niezawodności działania. Największym problemem jest we na Morzu Północnym i Bałtyku. W ramach projektu OffshoreGrid zintegrowanie systemu przesyłowego sieci morskich z systemem wykonano symulację pracy farm wiatrowych w północnej Europie dla przesyłu energii na lądzie, gdyż obecna infrastruktura nie pozwala archiwalnych danych meteorologicznych z roku 2007 (model WRF),

na wykorzystanie w pełni potencjału morskiej energetyki wiatrowej. przyjmując znormalizowaną krzywą mocy dla roku 2020 (stosunkowo

Aktualnie najbardziej atrakcyjną technologią w sieciach morskich konserwatywną i z wysokim poziomem strat własnych farmy wiatro-jest HVDC (High Voltage Direct Current), oferująca możliwość peł-

wej). Dla obszaru polskiej wyłącznej strefy ekonomicznej uzyskano

niejszej kontroli i zarządzania strumieniem wytwarzanej na morzu dla roku 2007 współczynniki wykorzystania mocy na poziomie 50%.

energii elektrycznej (transmisja i szybki dostęp do rynku obrotu Wyższe wartości uzyskał Instytut Morski w Gdańsku38, przy wykorzy-energią) i niskie straty energii na przesyle. Co więcej, technologie staniu danych z modelu UMPL za lata 1998-2007. Średni współczyn-HVDC zapewniają zmniejszenie kosztów wzmacniania lądowych nik wykorzystania mocy, przy założeniu budowy farmy wiatrowej do

sieci przesyłowych znajdujących się blisko wybrzeży morskich. 7000 MW, został tu oszacowany na 55%.

Dzisiejsze technologie pozwalają m.in. na przesył energii na długich

Formułowane obecnie prognozy dla projektów wiatrowych wy-

dystansach (do 600km) z gwarancją minimalnych strat, a mniejsze korzystujących turbiny o większych średnicach wirnika przewidują

przekroje przewodów minimalizują koszty budowy i oddziaływanie współczynniki wykorzystania mocy na poziomie 45-48% (np. Baltic 2,

na środowisko.

działający w podobnych warunkach wietrzności jak potencjalne farmy

Dla potrzeb niniejszego opracowania przyjęto, że projekt 5 700 na polskich obszarach morskich). Stąd, dla potrzeb ocen ekonomicz-

MW zainstalowanych w polskiej wyłącznej strefi e ekonomicznej nych, zdecydowano się na przyjęcie dla polskiej farmy wiatrowej sto-na Bałtyku realizowany będzie z wykorzystaniem technologii po-

sunkowo konserwatywnego wskaźnika 45%, oraz podniesienie go

równywalnej z zakładaną w niemieckiej farmie wiatrowej Baltic 2. do 50% dla drugiego etapu (po wymianie turbin ok. 2045 roku).

Zostanie ona zbudowana na obszarze, którego odległość od brzegu

(45 km do centrum farmy) oraz głębokość (20-42 m) są porówny-

walne z istniejącymi na dostępnych obszarach zidentyfi kowanych

w naszym kraju. Dla projektu Baltic 2 wybrana została turbina

Siemens SWT-3.6-120, bazująca na wypróbowanej już technologii

SWT-3.6-107, przy czym producent oczekuje, że powiększenie śred-

nicy wirnika ze 107 do 120 m spowoduje przyrost produktywności

o 10%. Ze względu na uwarunkowania geologiczne, turbiny zostaną

posadowione na fundamentach typu monopile i jacket.

Produktywność elektrowni wiatrowych na Bałtyku

Ze względu na znacznie wyższe prędkości wiatru w stosunku do

lądu, produktywność morskich farm wiatrowych jest zdecydowanie

wyższa niż lądowych. Dla przykładu, w roku 2010 w Dani , śred-

ni współczynnik wykorzystania mocy wyniósł 35,4% dla morskich

farm wiatrowych i 19,7% dla farm lądowych. Oczekuje się, że w roku

2020 współczynnik ten wyniesie 45,5%36. Ze względu na stosunko-

Rys. 4.9 Średnia roczna godzinna prędkość wiatru w m/s na wysokości 90 m, rok

2007. Źródło: Uniwersytet w Oldenburgu dla projektu OffshoreGrid.

wo krótki czas działania istniejących projektów wiatrowych na morzu,

brak jest szczegółowych statystyk eksploatacyjnych dla morskich Koszty inwestycyjne morskich elektrowni wiatro-

farm wiatrowych. Różne źródła podają dość szeroki zakres obec-

wych

nych współczynników wykorzystania mocy dla farm wiatrowych na

morzu. Dla przykładu, według Mott MacDonald37, współczynnik ten

Koszty inwestycyjne w przypadku morskich farm wiatrowych wy-

wynosi obecnie przeciętnie 35%, z perspektywą wzrostu do 40% kazują dość duży zakres zmienności (rys. 4.10), co wynika zarówno

w roku 2020. Raporty rynkowe (np. KPMG) wymieniają współczyn-

ze zróżnicowania technologi , wielkości farm wiatrowych oraz warun-

niki wykorzystania mocy dla działających farm wiatrowych na pozio-

ków geografi cznych lokalizacji projektu (odległość od lądu, głębokość

mie od 41 do 52%, równocześnie proponując przyjmowanie do mo-

morza, uwarunkowania geotechniczne). Analizy wskazują, że wpływ

deli ekonomicznych współczynników wynoszących około 44-45% na wzrost kosztów inwestycyjnych ma zwłaszcza głębokość morza

dla farm wiatrowych budowanych w latach 2013-2015.

i struktura dna morskiego39. Wzrost odległości od lądu wydaje się

mieć mniejszy wpływ na koszty inwestycyjne, choć powoduje do-

Jak wskazują m.in. obliczenia wykonane przez Uniwersytet datkowe problemy logistyczne i podwyższa koszty eksploatacji.

w Oldenburgu (Forwind), obszar polskiej wyłącznej strefy

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 23

Przygotowanie

Dostępne dane o kosztach zrealizowanych na morzu projektów wia-

projektu

Rezerwa

3%

finansowa

trowych pokazują, że koszty owych inwestycji były z reguły niższe na

7%

Bałtyku niż na Morzu Północnym. Dotyczy to także farm wiatrowych

Ubezpieczenie

2%

oddanych do użytku w roku 2010 i należy przypuszczać, że tenden-

cja ta będzie się utrzymywać. Jednakże dla farm wiatrowych położo-

Przyłączenie

Turbiny

nych dalej od lądu i na głębszych wodach, koszty inwestycyjne będą

do sieci elektro-

44%

prawdopodobnie wyższe niż dla dotychczas zrealizowanych projek-

energetycznej

20%

tów. Na przykład oczekiwany koszt budowy farmy Baltic 2, która ma

zostać oddana do użytku w roku 2013, wynosi 3,5 mln EUR/MW.

Fundamenty

24%

Najnowszym źródłem informacji o kosztach inwestycyjnych mor-

skiej energetyki wiatrowej jest raport firmy Mott MacDonald40 z maja

2011 roku. Przeciętny koszt inwestycyjny oceniono jako 3 088 GBP/

kW (3 500 EUR/kW), co odpowiada kosztom zakładanym dla farmy

Rys. 4.11 Struktura kosztów inwestycyjnych morskiej farmy wiatrowej na Morzu

wiatrowej Baltic 2. Na podobnym poziomie zakłada się także koszt

Północnym budowanej w ramach brytyjskiej Rundy 3. Źródło: Mott MacDonald.

400 MW-owej duńskiej farmy bałtyckiej Anholt, która ma zostać

Mott MacDonald wskazuje także w raporcie na znaczące możli-

zbudowana w latach 2012-2013. W strukturze kosztów inwestycyj-

wości obniżenia kosztów inwestycyjnych morskich farm wiatrowych

nych dominują koszty turbin, a także fundamentów (znacznie wyż-

w perspektywie czasowej do 2020 i 2040 roku (rys. 4.12).

szy udział niż w lądowych farmach wiatrowych) oraz przyłączenia

do sieci elektroenergetycznej. Należy podkreślić, że są to koszty

Oceniono, że do roku 2020 koszty inwestycyjne mogą spaść

szacowane dla farm wiatrowych tzw. brytyjskiej Rundy 3, których

o 28% w stosunku do obecnych (do około 2 586 EUR/kW), a do roku

budowa rozpocznie się w 2015 roku, a projekty znajdą się w od-

2040 o 43%. Spadek ten dotyczyć będzie głównie kosztów turbin

ległości ponad 50 km od lądu, gdzie głębokość morza wyniesie

i przyłączenia do sieci elektroenergetycznej. Redukcja kosztów spo-

30-50 m. W przypadku farm na Bałtyku można oczekiwać nieco

wodowana będzie głównie przez:

niższych udziałów kosztów fundamentowania oraz przyłączenia do

• efekt ekonomiki skali powstający przy przechodzeniu do większych

sieci elektroenergetycznej, ze względu na mniejsze głębokości i od-

turbin, a zwłaszcza większych farm wiatrowych (wspólne wykorzy-

ległości od lądu. Jednakże dokładne oszacowanie tych różnic nie

stanie infrastruktury powoduje zmniejszenie jednostkowych nakła-

jest możliwe na tym etapie koncepcji projektu bałtyckiego, stąd dla

dów inwestycyjnych);

potrzeb niniejszego opracowania zdecydowano się przyjąć obec-

• poprawę efektywności łańcucha dostaw (efekt skali, innowacje);

ne koszty morskich farm wiatrowych na poziomie proponowanym

• rosnącą konkurencję pomiędzy producentami turbin, pojawianie

przez Mott MacDonald.

się tańszych modeli pochodzących z krajów pozaeuropejskich;

2001 2002

2003

2004

2005 2006

2007

2008

2009

2010

5

4,5

4

W/M 3,5

R

3

ln EUM 2,5

2

1,5

1

)

I)

I

en

ev

sø

d

s

ee

nk

nn

I

ice

gg

ic

0,5

m

oyle

lats

alia

lats

ind

and

Ly

ands

ev 2

und

arrow

aza I

m

Ri

entus

alt

Sa

aza I

B

an Z

eatr

elw

B

0

orns R

ødsan

Lillgrund

bo Ba

B

hyl F

B

/R

R

obin

ødsand I

delgr

H

orth H

roby S

entish F

ur

fleet S

ank (f

orns R

R

lpha V

ank (f

R

id

N

K

ond a

B

un

H

A

M

ysted

Sc

m

G

rincess A

N

Eg

P

Thornton B

Thornton B

Rys. 4.10 Koszty inwestycyjne morskich farm wiatrowych w latach 2001-2010. Farmy wiatrowe na Bałtyku zaznaczone zostały kolorem ciemnoniebieskim. Źródło: IHS Emerging Energy Research, informacje podawane przez inwestorów zebrane przez IEO.

24 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

• rozwój połączeń stałoprądowych;

4000

• innowacje lub nawet przełomy techno-

logiczne w zakresie konstrukcji funda-

3500

mentów (np. wprowadzenie konstrukcji

pływających);

3000

Rezerwa finansowa

• zmniejszenie masy generatorów (np. po-

/kW

Ubezpieczenie

przez zastosowanie nadprzewodników

2500

R

wysokotemperaturowych);

EU

Przyłączenie do sieci

• rozwój innowacyjnych konstrukcji turbin

2000

elektroenergetycznej

wiatrowych przeznaczonych do pracy w

warunkach morskich.

1500

Fundamenty

Do 2020 roku bardziej znaczącą rolę

1000

Turbiny

odegra prawdopodobnie efekt ekonomiki

skali niż postęp technologiczny. Dotyczy

500

Przygotowanie

to zwłaszcza wzrostu skali instalowanych

projektu

farm wiatrowych (ilości turbin w farmie).

0

2010

2020

2040

Mott MacDonald zakłada w kosztach na rok

2020 zastosowanie turbin o mocy 10 MW

Rys. 4.12 Koszty inwestycyjne morskiej energetyki wiatrowej w latach 2010-2040. Źródło: Mott MacDonald.

w farmach o mocy sięgającej 1 000 MW.

Analizując aktualne trendy w obszarze Morza

Foto: ©Greenpeace/ Zenit /Paul Langrock

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 25

Bałtyckiego około roku 2020, można spodziewać się farm podobnej

Kosztem dodatkowym badanej pierwszej inwestycji, nie uwzględ-

wielkości, jednak złożonych z nieco mniejszych turbin, o mocach 5-7 nionym we wcześniejszych opracowaniach oraz nie ujętym wprost

MW, i technologii sprawdzonej w latach 2013-2017. Natomiast bardziej w modelu MIT, wykorzystywanym w niniejszej pracy do porów-innowacyjne technologie, np. konstrukcje pływające, zaczną być sto-

nawczych analiz ekonomicznych, będzie niezbędna rozbudowa

sowane po roku 2030. Dlatego też realistycznym założeniem jest przy-

lub budowa nowych stacji na lądzie. W przypadku wyprowadzenia

jęcie dla farm wiatrowych w polskiej wyłącznej strefie ekonomicznej mocy z MFW liniami kablowymi prądu przemiennego, szacunkowy

jednostkowych nakładów inwestycyjnych na poziomie prognozowa-

koszt tych inwestycji będzie wynosił około 10 mln zł (po 5 mln zł

nym przez Mott MacDonald dla roku 2020. Dodatkowo uwzględniono na rozbudowę stacji Żarnowiec i Słupsk) lub 25 mln zł (20 mln zł

i dodano część ogólnych kosztów sieciowych zależnych konkretnie – budowa stacji Lubiatowo, 5 mln zł – rozbudowa stacji Słupsk).

W modelu ekonomicznym koszty te jako dodatkowe (wynikające

od wybranej dla klastra MFW lokalizacji, na których wysokość wpływa z różnicy kosztów przyłączenia dla MFW i EJ) w stosunku do ana-

także fakt uwzględnienia równoległej budowy elektrowni jądrowej (EJ) logicznych 25 mln zł dla EJ, uwzględniono dodając do nakładów w Żarnowcu oraz stan lokalnej i regionalnej infrastruktury sieciowej.

inwestycyjnych dla MFW.

Przyłączenie morskich farm

Eksploatacja morskich farm wiatrowych

wiatrowych do sieci elektroenergetycznej

Koszty eksploatacyjne morskich farm wiatrowych są znacz-

Na obecnym etapie koncepcji pierwszej morskiej farmy wiatro-

nie wyższe niż farm lądowych. Ocenia się, że generują one

wej (klastra) założono, że najlepszym rozwiązaniem przyłączenia 25-35% kosztów produkcji energii z morskich farm wiatrowych.

jej do krajowego systemu elektroenergetycznego jest wprowadze-

W dostępnych analizach ekonomicznych z reguły koszty eksplo-

nie mocy do dwóch stacji 400 kV:

atacyjne podaje się wyłącznie w postaci kosztów zmiennych na

• 2 850 MW do stacji Żarnowiec lub Lubiatowo (wcięcie do nowej jednostkę wyprodukowanej energii elektrycznej. Podobnie jak

dwutorowej linii 400 kV Żarnowiec – Słupsk);

w przypadku kosztów inwestycyjnych, także koszty eksploatacyjne

działających farm wiatrowych wykazują duży zakres zmienności. W

• 2 850 MW do stacji Słupsk.

2010 roku średnie koszty eksploatacyjne farmy wiatrowej wynosiły

25,5 EUR/MWh42

Takie wyprowadzenie mocy z farmy wiatrowej nie będzie wy-

, przy czym koszty dla rzeczywistych projektów wy-

nosiły od 20,17 EUR/MWh do 36,7 EUR/MWh. Analizy wykazują, że

magało rozbudowy krajowego systemu elektroenergetycznego koszt eksploatacyjny nie jest zależny od odległości farmy wiatrowej od ponad inwestycje konieczne w przypadku planowanego w tym lądu, a wynika raczej z przyjętej strategi obsługi i serwisowania farmy samym czasie przyłączenia 3 000 MW-owej elektrowni jądrowej wiatrowej. Do analiz ekonomicznych projektów morskich farm wiatro-

Żarnowiec.

wych realizowanych do roku 2015 przyjmuje się z reguły koszty na po-

Moc z farmy wiatrowej może być przesyłana do krajowego sys-

ziomie 25 EUR/MWh. Oczekuje się, że koszt ten będzie spadał wraz

temu przesyłowego liniami kablowymi 400 kV prądu przemienne-

z rozwojem morskiej energetyki wiatrowej. Mott MacDonald oce-

go. Oznacza to konieczność wybudowania przynajmniej 6 lini ka-

nia, że koszt ten powinien spadać co najmniej w takim samym

blowych 400 kV, każda o zdolności przesyłowej 1 000 MW. Należy tempie jak koszty inwestycyjne, co oznacza osiągnięcie poziomu zwrócić uwagę, że długość lini kablowej 400 kV prądu przemien-18 EUR/MW w roku 2020. Spadek kosztów spowodowany bę-

nego wynosząca około 40 km stanowi ekonomiczną granicę opła-

dzie głównie rozwojem bazy serwisowej i wzrostem podaży usług

calności przesyłu mocy. Dlatego też można przeanalizować możli-

w tym zakresie. Obecne, stosunkowo wysokie koszty spowodowane

są w znacznym stopniu ograniczoną dostępnością sprzętu i wykwa-

wość wyprowadzenia mocy z farmy wiatrowej liniami 400 kV prądu lifikowanej kadry przygotowanej do pracy w warunkach morskich.

stałego. W Polsce brak jest doświadczeń z budową lini prądu sta-

Dodatkowo do obniżenia kosztów eksploatacyjnych mogą przyczynić

łego HVDC, stąd trudno na tym etapie określić, czy takie rozwią-

się innowacje w zakresie planowania obsługi i serwisu (tzw. schedu-

zanie będzie możliwe do roku 2020, choć z perspektywy budowy led maintenance), pozwalające na optymalizację kosztów obsługi przy

kolejnych MFW i zakładanej budowy kolejnej EJ byłoby to zasadne. równoczesnej minimalizacji strat spowodowanych przestojami farmy

Zarówno w przypadku lini prądu stałego jak i przemiennego koszt wiatrowej. Do rozwoju innowacyjnych strategi obsługowych przyczy-

wyprowadzenia farmy wiatrowej na ląd będzie zbliżony. W ramach nią się doświadczenia działających farm wiatrowych. Potencjalne projektu badawczego Uni Europejskiej OffshoreGrid41, analizując lokalizacje farmy wiatrowych na polskich obszarach Morza

lokalizacje potencjalnych elektrowni wiatrowych w rejonie farmy Bałtyckiego charakteryzują się korzystną lokalizacją wzglę-

o mocy 5 700 MW, uzyskano koszty wyprowadzenia mocy na dem portów morskich, gdzie możliwy jest rozwój bazy serwiso-

ląd od 0,47 mln EUR/MW do 0,73 mln EUR/MW. Stąd dane Mott wej. Stąd po roku 2020 przyjęto koszt eksploatacyjny na poziomie

Macdonald, według których koszt ten wynosi blisko 0,7 mln EUR/

18 EUR/MW. Istnieją jednakże bardziej optymistyczne oszacowania

MW, są uzasadnione dla warunków polskich i taki koszt uwzględ-

(EWEA), które wskazują na możliwości redukcji kosztów eksploata-

niono w modelu, włączając go do nakładów inwestycyjnych.

cyjnych nawet do 13 EUR/MW.

26 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

5. Wyniki porównawczych

analiz ekonomicznych

dla elektrowni jądrowej

i klastra morskich farm

wiatrowych

Klaster morskich farm wiatrowych pozwala na uzyskanie

kosztów produkowanej energii elektrycznej o kilka

procent niższych w stosunku do elektrowni jądrowej.

Ponadto, po stronie EJ istnieje bardzo duże ryzyko

dalszego wzrostu kosztów, natomiast po stronie

MFW silne przesłanki, że cena energii będzie niższa

od obliczonej. (…) koszty EJ będą raczej rosły w

czasie, a koszty MFW będą spadać z uwagi na postęp

technologiczny.

Foto: ©Greenpeace / Bas Beentjes

Wyniki obliczeń kosztów energii z wykorzysta-

Analiza wrażliwości

niem różnych metod

Analiza wrażliwości polega na zmianach parametrów wpływających

Przyjęte wcześniej założenia (rozdział 3) i dane wejściowe (tabela na koszty i efekty przeprowadzonych rachunków i pozwala na uwzględ-3.1) oraz symulacje wykonane modelem kosztowym MIT pozwoli-

nianie elementów ryzyka inwestycyjnego. Zwyczajowo badania wrażli-

ły na określenie zlinearyzowanych (rozłożonych) kosztów produkcji wości wyników analiz ekonomicznych EJ i MFW wykonuje się z uwagi

energii z nowobudowanych EJ (3 GW) i klastra MFW (5,7 GW) w na zmiany parametrów najsilniej wpływających na wielkość wyników EUR/MWh (EUR z 2011 r.), uzyskanych przy NPV=0. Wyniki obliczeń końcowych kapitałochłonnych inwestycji energetycznych o długim przedstawia tabela 5.1.

okresie życia. Są to w szczególności czynniki takie jak stopy dyskonta,

Tabela 5.1. Wyniki obliczeń kosztów produkcji energii

współczynnika wykorzystania mocy, udziału długu i kapitału własne-

z elektrowni jądrowej (EJ) i klastra morskich farm wiatro-

go w inwestycji, kosztów pozyskania kapitału, kosztów paliwa, kosz-

wych (MFW), EUR/MWh (w cenach z 2011 roku według

tów operacyjnych, czasu budowy i trwałości inwestycji oraz, przede

metody MIT).

wszystkim, kosztów budowy elektrowni overnight. Niektóre z ogólnych

Rodzaj elektrowni

EJ

Klaster MFW

parametrów makroekonomicznych oraz finansowych, jak stopa dys-

Koszt energi

110,3

104,4

konta, udział kapitału własnego czy koszt kapitału, są przyjmowane

powszechnie (z powodu ryzyka) jako najwyższe dla EJ ze wszystkich

Dodatkowo, w celach referencyjnych, koszty energi były liczone me-

technologii energetycznych. ale jednak z uwagi na ich ogólność i chęć

todą EPR opisaną szerzej w rozdziale 3, pozwalającą na wyznaczenie porównania technologi na poziomie mikro, przyjęto je w identycznej średnich kosztów energi w całym okresie życia obu instalacji. Wynoszą wysokości także dla MFW. Takie założenie faworyzuje EJ w sensie niż-

one odpowiednio 160,2 EUR/MWh dla EJ oraz 154,5 EUR/MWh dla szych kosztów energi w niej produkowanej w stosunku do energi pro-

klastra MFW. Obie metody obliczeń (zasadnicza i sprawdzające rela-

dukowanej w MFW. W niniejszej pracy nie chodzi bowiem o badanie

cje kosztów), przy przyjętych założeniach, wskazują, że koszt produk-

uwarunkowań makrogospodarczych i makroekonomicznych oraz fi-

cji energii z EJ jest wyższy niż z równoważnego energetycznie klastra nansowych wspólnych dla całego zbioru inwestycji energetycznych, ale MFW. Tak jak zakładano, metoda EPR daje koszt wyższy średnio o 47% w sposób szczególny o badanie uwarunkowań inwestycyjnych zwią-

dla obu inwestycji, oraz daje, z powodów wyjaśnionych w rozdziale 3, zanych bezpośrednio z dającymi się możliwie najbardziej konkretnie nieco bardziej korzystny wynik dla EJ niż zasadnicza w tej pracy meto-wyszacować cechami analizowanych technologi , które jednocześnie

da MIT. Różnica w kosztach energii na korzyść MFW (tańsza energia) powszechnie uznane są za kluczowe przy analizach kosztowych inwe-określona metodą MIT wynosi bowiem około 6%, a w metodzie EPR stycji w EJ i MFW. Do takich z pewnością należą koszty overnigt oraz

– 4%. Błędy metody wydają się być zatem dopuszczalne, co pośrednio współczynniki wykorzystania mocy. Dodatkowo badaniom i weryfikacji potwierdza także zasadność stosowania (w pewnych granicach różnic w ramach analizy wrażliwości poddane zostały założone w rozdziale 3

w okresach życia i użytkowania różnych inwestycji) metody MIT do po-

parametry i czynniki, w szczególności dane zaczerpnięte ze studium

równawczych obliczeń kosztów energii z różnych źródeł oraz popraw-

MIT dla EJ i z raportu Mott MacDonald dla MEW, które w zestawieniu

ność arytmetyczną przeprowadzonych obliczeń. Z uwagi na bardziej z innymi opracowaniami mogły wydawać się kontrowersyjne. Do ta-powszechnie zrozumiały sens wyników uzyskanych metodą MIT oraz kich należał m.in. przyjęty przez MIT jako bazowy koszt likwidacji EJ, większe możliwości ich porównywania wprost z wynikami innych analiz wskaźniki przyrostów wydatków kapitałowych (zwłaszcza dla MEW), kosztów produkcji energi , w dalszej części opracowania wykorzysty-ale także okres życia elektrowni (w szczególności dla EJ). Poniżej

wane są wyniki uzyskane właśnie ta metodą.

w tabelach 5.2-5.5 przedstawiono najważniejsze wyniki analizy wraż-

Dodatkowe informacje o wynikach obliczeń oraz dalszą ich weryfika-

liwości dla określonych zmian kluczowych parametrów technologicz-

cję można uzyskać w efekcie przeprowadzenia analizy wrażliwości.

nych EJ i MFW.

Tabela 5.2. Wpływ zmiany kosztu jednostkowego overnight [EUR/kW] na koszty produkcji energii [EUR/MWh]

w elektrowni jądrowej 3 GW.

zmiana parametru/wyniki

-50%

-40%

-30%

-20%

-10%

0

10%

20%

30%

40%

50%

overnight cost [EUR/kW]

2730

3276

3822

4368

4914

5460

6006

6552

7098

7644

8190

koszt energii [EUR/MWh]

62,5

72,1

81,6

91,2

100,8

110,4

119,9

129,4

139,0

148,5

158,1

zmiana kosztu energii [%]

56,7

65,3

74,0

82,7

91,3

100,0

108,7

117,3

126,0

134,7

143,3

Tabela 5.3. Wpływ zmiany kosztu jednostkowego overnight [EUR/kW] na koszty produkcji energii [EUR/MWh]

dla klastra Morskich Farm Wiatrowych 5,7 GW.

zmiana parametru/wyniki

-50%

-40%

-30%

-20%

-10%

0

10%

20%

30%

40%

50%

overnight cost [EUR/kW]

1255

1507

1758

2009

2260

2511

2762

3013

3264

3515

3766

koszt energii [EUR/MWh]

67,6

75,0

82,4

89,7

97,1

104,4

111,8

119,2

126,5

133,9

141,3

zmiana kosztu energii [%]

64,8

71,8

78,9

85,9

93,0

100,0

107,0

114,1

121,1

128,2

135,2

28 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

Tabela 5.4. Wpływ zmiany współczynnika wykorzystania mocy [%] na koszty produkcji energii [EUR/MWh] w elektrowni

jądrowej 3 GW.

zmiana parametru/wyniki

-50%

-40%

-30%

-20%

-10%

0

10%

20%

30%

40%

50%

współczynnik wykorzystania mocy [%]

43

51

60

68

77

85

94

100*

-

-

-

koszt energii [EUR/MWh]

213,6

179,2

154,6

136,1

121,8

110

100,9

94,8

-

-

-

zmiana kosztu energii [%]

193,6

162,4

140,1

123,4

110,4

100,0

91,5

86,0

-

-

-

*wartość teoretyczna współczynnika wykorzystania mocy, powyżej nie miałaby sensu fizycznego

Tabela 5.5. Wpływ zmiany współczynnika wykorzystania mocy [%] na koszty produkcji energii [EUR/MWh] dla klastra Mor-

skich Farm Wiatrowych 5,7 GW.

zmiana parametru/wyniki

-50%

-40%

-30%

-20%

-10%

0

10%

20%

30%

40%

50%

współczynnik wykorzystania mocy [%]

23

27

32

36

41

45

50

54

59*

-

-

koszt energii [EUR/MWh]

185,5

158,5

139,2

124,7

113,4

104

97,1

90,9

85,8

-

-

zmiana kosztu energii [%]

178,6

152,7

133,2

119,4

109,6

100

93,9

87,1

82,1

-

-

*przyjęto maksymalną wartość współczynnika wykorzystania mocy na poziomie 60%, choć teoretycznie możliwe są wyższe.

Analiza wrażliwości pokazuje bardzo silny wpływ dwóch wybra-

świetle niektórych krajowych publikacji zwolenników EJ mogą ucho-

nych parametrów EJ i MFW na wyniki analiz ekonomicznych, czyli dzić za kontrowersyjne, chodzi tu głównie o wspomniane wcześniej: na koszt produkcji energii. Daje się jednak zauważyć, że zarówno koszt likwidacji EJ oraz okres życia EJ. Dlatego dokonano obliczeń dla zmian wysokości nakładów inwestycyjnych overnight, jak i zmian kosztów produkowanej energii przy przyjęciu tych parametrów współczynnika wykorzystania mocy (tzw. capacity factor), użyty mo-w sposób skrajnie korzystny dla EJ.

del wykazuje nieco większą wrażliwość (ryzyko) dla EJ niż dla MFW.

Tym niemniej, wydłużenie okresu trwałości EJ z 40 (tak jak oryginal-

Analiza wpływu zmian kosztów overnight EJ w odniesieniu do wy-

nie w studium MIT) do 50 lat prowadzi do niewielkiego zmniejszenia

ników wcześniejszego studium MIT z 2009 r. może prowadzić do kosztów energii ze 110,4 EUR/MWh do 107,6 EUR/MWh, a więc po-

jeszcze jednego wniosku. Koszty energii z EJ byłyby identyczne z wyżej bazowego kosztu produkcji energii w analizowanych MFW.

kosztem energi z MFW (104,4 EUR/MWh), gdyby średnie koszt over-

Najniższe znane autorom niniejszego opracowania koszty

night EJ (bez kosztów własnych inwestora) przyjęty w studium MIT unieszkodliwiania odpadów i likwidacji elektrowni, które przytoczył

(4000 USD/kW, USD z 2007 r.) wzrósł w okresie 2007- 2020 o 69%. prof. A. Strupczewski (dla reaktorów PWR)43, to 200 USD/kW w wa-

Warto w tym miejscu przypomnieć, że w cytowanym studium MIT lucie z 2001 roku (maksymalne przytaczane w artykule wartości są z 2009 wykazano, że tylko w latach 2003-2007 pełne koszty budowy wyższe o rząd wielkości). Po przeliczeniu (oprocentowaniu) wartości EJ na świecie wzrosły o 100%, mimo braku w tym okresie katastrofy na 2007 rok (bazowy dla studium MIT), koszty te wynoszą 167,2 EUR/

jądrowej na skalę porównywalną z tą w Fukushimie w 2011 r.

kW (Euro z 2007 r.), a całkowite koszty likwidacji EJ o mocy 3 GW to

Jeżeli chodzi o parametry i współczynniki kosztowe zaczerpnięte 501,5 mln euro. Wprowadzenie obniżonych kosztów likwidacji EJ daje

do symulacji bezpośrednio z wcześniejszego studium MIT, które w tylko nieznacznie niższy koszt energii 109,8 EUR ‘2011/MWh.

Foto: ©Greenpeace/ Jeremy Sutton-Hibbert

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 29

Sytuacja przedstawia się diametralnie inaczej jeżeli chodzi o zmniej-

związane z dyskontowaniem i oprocentowaniem. Uzyskane wyni-

szenie niezwykle konserwatywnie wycenionego wskaźnika przyrostu ki mieszczą się w widełkach kosztów porównawczych technolo-

wydatków kapitałowych dla klastra MEW. Wskaźnik ten nie jest okre-

gii energetycznych na 2020 rok, w tym dla EJ i MFW, obliczonych

ślany w analizach ekonomicznych MFW, a wliczany standartowo, i wyrażonych w EUR z 2005 r. w opracowaniu Komisji Europejskiej przynajmniej w znacznej części, do kosztów operacyjnych i obsługi, z 2007 roku pt. „2nd Strategic energy review”. Jednakże podane i nie podlega amortyzacji podatkowej. Gdyby przyjąć, że wskaź-

przez Komisję Europejską koszty średnie (dla całej UE), po przelicze-

nik ten pomijamy całkowicie (tym samym przyjmując, że ujęty jest niu na euro z 2011 roku, są na zbliżonym poziomie dla MFW (107

w kosztach obsługi), koszt produkcji energi z klastra MFW spadłby aż EUR/MWh) do niniejszego studium i niższe (88 EUR/MWh) niż obli-do 81 EUR /MWh (EUR z 2011 roku).

czone powyżej dla EJ. Zbliżone, a nawet niższe koszty energi z MFW

Wnioski z analiz ekonomicznych i dyskusja wyników

korzystnie zlokalizowanych na Bałtyku w Polsce nie dziwią, tym bar-

dziej że dokonuje się znaczny postęp technologiczny w tym sektorze.

Z powyższych analiz i uzyskanych wyników oraz zało-

Warto też zauważyć, że obliczone w niniejszym opracowaniu koszty

żeń przyjętych w rozdziale 3 (generalnie konserwatywnych, energii z MFW (104,4 EUR/MWh) są też bliskie „stałym” taryfom pła-

zwłaszcza jeśli chodzi o efektywność kosztową MFW) można conym już obecnie (lub w ciągu najbliższych lat) za energię z MFW44

wysnuć ogólny wniosek, że klaster MFW pozwala na uzyska-

w takich krajach jak Dania i Wielka Brytania (po 113 EUR/MWh), czy

nie kosztów produkowanej energii elektrycznej o kilka procent Szwecja (109 EUR/MWh45). Uzyskane koszty energi z MFW uwzględ-

niższych w stosunku do EJ. Ponadto, po stronie EJ istnieje niają różnicę w nieco wyższych kosztach bezpośredniego przyłącze-

bardzo duże ryzyko dalszego wzrostu kosztów, natomiast po nia do sieci (wyszacowane w rozdz. 4) dla MFW (stacja Lubiatowo,

stronie MFW silne przesłanki, że cena energii będzie niższa od stacja Słupsk) oraz EJ (w stacji Żarnowiec), choć dla obu inwesty-

obliczonej. Wniosek ten ma też ogólne uzasadnienie związane cji nie są to pełne skutki ekonomiczne przyłączenia ich do systemu

z cyklem życia różnych technologii: koszty EJ będą raczej energetycznego, jeśli chodzi o wyprowadzenie mocy w głąb kraju, ale rosły w czasie, a koszty MFW będą spadać z uwagi na po-będą one do siebie zbliżone. Koszty energi dla MFW nie uwzględnia-

stęp technologiczny.

ją kosztów bilansowania, które są trudne do określenia dla przyszłe-

Obliczone wysokości kosztów energii można odnieść do wyników go, nie tylko krajowego ale europejskiego systemu energetycznego.

innych analiz, o ile znane są dla nich szczegółowe założenia, zwłaszcza Nie będą to jednak koszty duże. Najnowszy raport Międzynarodowej Foto: ©Greenpeace / Bas Beentjes

30 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

Agenci Energetycznej (IEA)46, na podstawie badań wykonanych dla w Prognozie Oddziaływania na Środowisko PPEJ z 2011 roku

sieci Stanów Zjednoczonych, szacuje koszty bilansowania energii (POŚ PPEJ) i jest to niewyobrażalnie niski koszt wynoszący 35

z elektrowni wiatrowych na mniej niż 2,5 EUR/MWh w warunkach, EUR/MWh, bez podania daty waluty. Powstaje zatem pytanie,

w których udział energii w nich produkowanych nie przekracza 20% skąd tak niskie koszty dla EJ w świeżych, rządowych dokumentach

(potem nieznacznie wzrasta), a z taką sytuacją mamy do czynienia i czy tak niezwykle optymistyczne założenia co do kosztów (wyni-w Polsce aż do 2030 r. Zatem nawet po uwzględnieniu kosztów bi-

ków wcześniejszych analiz), nie wpłynęły na podejmowanie zbyt da-

lansowania w obecnym systemie energetycznym, energia z MFW jest leko idących decyzji co do skali i tempa rozwoju energetyki jądrowej tańsza niż z EJ, tym bardziej że IEA zaleca też uwzględnianie kosztów w Polsce.

bilansowania dla EJ.

Jeżeli chodzi o pierwsze pytanie, trudno na nie odpowiedzieć nie

Jeżeli chodzi o analizy kosztów energii z EJ, to najszersza dostęp-

znając szczegółowych założeń studiów źródłowych, które nie są

na ich analiza (w USD z 2008 r.) znajduje się w opracowaniu cyto-

publicznie dostępne. Załącznik 4 do PPEJ podaje niektóre informa-

wanego wcześniej M. Coopera z 2009 roku (także sprzed katastrofy cje dotyczące założeń, z których wynika, że jako bazowe przyjęto w Fukushimie) oraz zestawieniach prof. K. Żmijewskiego, sporzą-

niezwykle niskie nakłady inwestycyjne, bardzo niski koszt kapitału,

dzonych na podstawie tego samego źródła. Średnie koszty energii opatrując jednak wstęp do analizy komentarzem o „zachowaniu za-

z EJ, po analizie szeregu przypadków oraz oprocentowaniu na sady konserwatyzmu” w stosunku do EJ. Tym bardziej trudno jest 2011 rok, wynoszą 113 EUR/MWh, są więc wyższe od obliczo-tłumaczyć uzyskane wyniki, które są średnio dwukrotnie niższe od

nych w niniejszym studium. Najnowsze, przywoływane już wcze-

wszystkich innych znanych źródeł. Niestety inne, konkretne założenia

śniej opracowanie firmy Mott MacDonald, dotyczące rozłożonych do wykonanych analiz nie są publicznie dostępne.

kosztów energii z EJ liczonych podobną metodą dla warunków bry-

Jeżeli chodzi o wpływ niskich założeń cenowych na decyzje poli-

tyjskich, podaje ich wysokość (po linearyzacji) w latach 2020-2040 tyczne, to mogą one okazać się błędne, w szczególności biorąc pod jako 103-114 euro (w walucie z 2010 roku, czyli 106,1-117,4 EUR/MWh uwagę fakt, że druga z w pełni konkurencyjnych, jak się okazuje, w walucie z 2011 roku). Cytowany też wcześniej prof. W. Mielczarski technologii, o olbrzymim potencjale, analizowana w niniejszej

obliczył koszty energi z EJ, prawdopodobnie w cenach 2010 roku na pracy – czyli MFW – nie została zanalizowana jako alternatywa

155-167 EUR/MWh (w EUR z 2011 r.).

ani w PPEJ, ani w POŚ PPEJ. Przyjęty przez rząd w grudniu 2010

Na tym tle wyjątkowo nisko, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że za-

roku „Krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawia-

łożenia przyjmowane były dla budowy pierwszej EJ w kraju, zosta-

nych” (KPD) przewiduje budowę MFW do 2020 roku. Jednakże bilans

ły obliczone koszy energii z EJ w programie PPEJ (wersja z grudnia energetyczny zawarty w PPEJ (niespójność PPEJ i KPD) uwzględnia-

2010 roku). Koszty energi elektrycznej z EJ oddanej w 2020 roku we-

ne praktycznie w niewielkim zakresie jedynie lądowe farmy wiatrowe.

dług PPEJ wynoszą (przy współczynniku wykorzystania mocy nieco Podobnie sprawa się ma w „Założeniach polityki energetycznej do 2030

wyższym – 90%47) 57 EUR/MWh (EUR z 2005 r.), czyli na dzisiejsze roku” (PEP 2030). Autorzy POŚ PPEJ, pisząc o alternatywach dla EJ, warunki 67 EUR/MWh (EUR z 2011 roku). Jest to koszt praktycznie podają wiele stwierdzeń, które świadczą o błędnych założeniach co

niespotykany w żadnym innym opracowaniu dotyczącym prognoz do parametrów ekonomicznych energetyki wiatrowej. Przykładowo,

na 2020 rok. Jeszcze niższy koszt energii z EJ pojawia się, jako współczynniki wykorzystania mocy nowych farm podawane są w wy-

podsumowanie poglądów zwolenników energetyki jądrowej, sokości tylko do 20% (zasadniczo błędne w odniesieniu do MFW), z

35%

Udział EJ wg PEP 2030

30%

Hipotetyczny udział energii z EJ wg studium

25%

IEO - 2 rundy inwestycji 2021 i 2026

20%

Hipotetyczny udział energii z MFW wg studium

IEO - 2 rundy inwestycji 2021 i 2026

15%

10%

Łączny udział energetyki wiatrowej

wg Energy [R]evolution

5%

Udział energetyki wiatrowej (lądowej)

0%

wg PEP '2030

2015

2020

2025

2030

Rys. 5.1 Udziały energetyki jądrowej i wiatrowej morskiej w krajowym zapotrzebowaniu na energię elektryczną brutto w dokumentach politycznych i pracach studialnych.

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 31

komentarzem o braku możliwości przewidywania siły wiatru, o mało Uwzględnia jednak prognozę PEP do 2030 roku i porównuje ją do

korzystnej z energetycznego punktu widzenia prędkości wiatru w założeń niniejszego studium do 2020 roku (pierwsze inwestycje EJ

Polsce (Polska ma najlepsze warunki wiatrowe na Bałtyku) oraz o mak-

i MFW do 2020 roku), wraz z hipotetycznym (teoretycznie jednak

symalnym 20-letnim okresie eksploatacji elektrowni wiatrowych (zaniże-

możliwym) założeniem, że w okresie do 2030, obliczany w niniej-

nie w stosunku do nowych MFW). W świetle danych przedstawionych szej pracy cykl inwestycji z lat 2016-2020 zostanie powtórzony w rozdziale 4 niniejszego opracowania, założenia przyjęte w POŚ w strefie przybrzeżnej i na północy kraju w okresie 2026-2030, PPEJ, dotyczące w szczególności energetyki wiatrowej, są zasad-przy podobnych kosztach. Takie założenie powoduje że udziały

niczo błędne. Wobec tego mylne są także zawarte tam wnioski co do zarówno EJ i MFW rosłyby w tym samym tempie i w ten sam spo-

konkurencyjności EJ i MFW w okresie do 2030 roku i ich udziałów w sób. Gdyby tak było, już w 2020 roku udział MFW i EJ sięgałby

bilansach energetycznych.

13% w krajowym zapotrzebowaniu na energię elektryczną brutto.

Jednym z celów pracy było zanalizowanie potencjału MFW, która Ten scenariusz dawałby prawie dwukrotnie większy udział energii dotychczas stanowiła mocno niedocenioną alternatywę dla energetyki z EJ niż planowany z PEP 2030, z uwagi na fakt, że wyznaczo-jądrowej w Polsce. Niniejsza praca miała głównie charakter ekonomicz-

ny przez rząd inwestor, pragnąc skorzystać z efektu skali, planuje

ny i jej wyniki powinny zostać wzięte pod uwagę jako jeden z aspek-

około dwukrotnie większą moc pierwszej EJ. MFW nie występują

tów analizowanych w procesie decyzyjnym w sprawie roli EJ i MFW w bilansach pokrycia potrzeb energetycznych w PEP 2030, ale w bilansach energetycznych kraju po 2020 roku. Natomiast oczywi-przy założeniach niniejszej pracy, które, jak starano się wykazać,

stym wnioskiem i wymagającym podkreślenia, niezbitym faktem jest są możliwe do praktycznej realizacji, już w 2020 roku miałyby olbrzymi potencjał MFW w Polsce i duże możliwości techniczne i eko-wydajność i udział 6-krotnie większe niż założone w KPD oraz

nomiczne jego wykorzystania już przed 2020 rokiem, wraz z wieloma 3-krotnie większe niż lądowe farmy wiatrowe uwzględnione w PEP

korzyściami gospodarczymi i społecznymi. Dlatego konsekwencje 2030. Jednak już w 2020 roku dość trudno wyobrazić sobie łączny

wykazanego powyżej i obecnego w oficjalnych dokumentach za-

udział EJ i MFW w krajowym zapotrzebowaniu na energię elek-

niżenia potencjału i konkurencyjności ekonomicznej MFW wobec tryczną brutto przekraczający 26% i sumaryczny wysiłek inwesty-

EJ, przy konsekwentnej realizacji programu PPEJ i braku jego od-

cyjny. Sytuacja stałaby się jeszcze bardziej skomplikowana w 2030

powiednika dla morskiej energetyki wiatrowej, są już w tej chwili roku, gdyby chcieć zrealizować „drugą hipotetyczną rundę” anali-

poważne i mogą być znacznie bardziej negatywne dla całej go-

zowanych inwestycji w MFW i EJ. Udziały każdej z technologi się-

spodarki i społeczeństwa.

gałyby po 21% czyli łącznie MFW i EJ dostarczałyby 42% energii

elektrycznej brutto. Warto zatem postawić dodatkowe pytanie, czy

Wykluczające się technologie

w przypadku każdej z technologi oddzielnie byłoby to możliwe. Na

Jedna z dość dobrze uzasadnionych tez w polskiej polityce ener-

wykresie przedstawiono także, w celach poglądowych, scenariusz

getycznej mówi o tym, że w sektorze wytwarzania energii elektrycznej rozwoju energetyki wiatrowej (lądowej i morskiej) według scenariu-potrzebujemy w zasadzie wszystkich dostępnych technologi ener-

sza Energy Revolution dla Polski z 2008 roku49. Biorąc pod uwagę

getycznych i teoretycznie można sobie wyobrazić zarówno szybki wykonane zawarte w nim symulacje makroekonomiczne dla ca-rozwój energetyki jądrowej, jak i morskiej energetyki wiatrowej. Ale łego systemu oraz wykonane obecnie analizy mikroekonomiczne w związku z tym, że obie technologie miałyby się rozwijać szybko dla konkretnych inwestycji oraz ich wyniki, można postawić tezę, i równolegle na terenie i w otoczeniu jednego województwa, korzysta-

że jest to w pełni możliwe. Trudno jednak taką tezę, w świetle wy-

jąc ze wspólnych zasobów infrastrukturalnych i bilansowych, powsta-

ników niniejszej pracy, a w szczególności kosztów i związanym

je pytanie czy są to, w sensie inwestycyjnym i systemowym, techno-

z nimi ryzykiem, postawić w stosunku do EJ.

logie komplementarne, czy też substytucyjne (alternatywne). Autorzy

Kwestie te wymagają poważnej refleksji tym bardziej, że zwłaszcza

PEP 2030, a w szczególności PPEJ oraz POŚ PPEJ, także w świetle w okresie 2020-2030 każda z technologii natrafiłaby na podobne

powyższych cytatów uznali, że są to technologie alternatywne, jed-

ograniczenia infrastrukturalne, w tym sieciowe (więcej na ten temat

nak mimo braku przekonujących analiz wyraźnie wypowiedzieli się w rozdziale 4, w części dotyczącej kosztów przyłączenia EJ i MFW

tyko za jedną z nich - EJ, co zostało potwierdzone stosowaną uchwa-

do sieci), wzmacniane rozwojem drugiej technologi . Kluczowym

łą Rady Ministrów48. Jej treść wskazuje, że w zakresie budowy no-

jest jednak przesądzenie tempa rozwoju każdej z nich już w najbliż-

wych mocy rząd dostrzega rozwiązanie tylko w energetyce jądrowej, szych latach, w kontekście koniczności oddawania nowych mocy

o energetyce wiatrowej nie wspominając w całej treści uchwały ani w energetyce i realizacji w Polsce polityki klimatycznej UE.

razu. Wiele wskazuje na to, że rząd jest silnie „zafiksowany” na ener-

getykę jądrową i nie dostrzega ani nie rozważa żadnych alternatyw.

W świetle wyników analiz w rozdziale 4 i 6 oraz wyników ba-

dań ekonomicznych i powyższych rozważań, brak odpowied-

Jakościową ilustracją olbrzymich rozbieżności co do roli MFW niego uwzględnienia rozwoju MFW w polityce energetycznej w krajowej energetyce i oceny konkurencyjności MFW i EJ, zarówno Polski można nazwać nie tylko niewykorzystaniem potencjału,

w bilansach energetycznych, jak i ubieganiu się o względy w polityce a wręcz niezrozumiałym marnowaniem krajowego potencjału

energetycznej, jest rys. 5.1.

polskich zasobów energetycznych i niewykorzystaniem bieżą-

Wykres nie jest nową prognozą rozwoju MFW i EJ do 2030 roku. cych możliwości gospodarczych.

32 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

6. Skutki socjoekonomiczne.

Potencjał tworzenia miejsc

pracy w morskiej energetyce

wiatrowej w Polsce

Budowa klastra morskich farm wiatrowych

o ekwiwalentnej, w stosunku do planowanej pierwszej

EJ, rocznej wydajności energetycznej, generuje łącznie

niemal dwukrotnie większe możliwości zatrudnienia

(powyżej 9 tysięcy miejsc pracy) niż energetyka jądrowa.

W około 60% przypadków dla MFW można uznać te

miejsca pracy za trwałe. Nawet jeśli zostanie przyjęty

najbardziej optymistyczny dla energetyki jądrowej

wariant projekt budowy morskich farm wiatrowych

generuje łącznie większe możliwości zatrudnienia.

Foto: ©Greenpeace/ Steve Morgan

Potencjał tworzenia miejsc pracy w morskiej

Wskaźniki te przyjmuje się zarówno dla sektora lądowej, jak

energetyce wiatrowej w Polsce

i morskiej energetyki wiatrowej, wskazując jednakże, że morska ener-

getyka wiatrowa wygeneruje prawdopodobnie wyższe zatrudnienie

Morska energetyka wiatrowa jest stosunkowo młodą branżą prze-

w sektorze instalacji oraz obsługi funkcjonujących farm wiatrowych.

mysłu energetyki odnawialnej. Pierwsze programy rozwoju (niemiec-

Bazując na wskaźnikach z tabeli 6.1 EWEA podaje, że rozwijająca

ki, brytyjski, duński) pojawiły się przed około 10 laty, a w ślad za się morska energetyka wiatrowa będzie zatrudniać w Europie około nimi zrealizowano inwestycje o charakterze pilotażowym. Jednakże 150 tys. osób w roku 2020, a w. roku 2025 liczba zatrudnionych

dopiero od około 3 lat można mówić o intensywnym rozwoju rynku w tym sektorze będzie wyższa niż w lądowej energetyce wiatrowej.

i znaczącym wzroście inwestycji. W związku z tym ilość informacji

na temat rzeczywistego wpływu rozwoju morskiej energetyki wia-

Dla potrzeb niniejszej pracy przyjęto metodykę zaproponowaną

trowej na rozwój rynku pracy jest jeszcze stosunkowo niewielka. przez EWEA, wprowadzając współczynniki korekcyjne uwzględniające Z pewnością wpływ ten można określić jako nie mniejszy niż wywie-możliwości polskich firm w zakresie dołączenia do rynku europejskiego

rany przez energetykę wiatrową lądową. Informacje pochodzące w poszczególnych obszarach oraz możliwą dynamikę tworzenia miejsc np. z Niemiec wskazują, że zwłaszcza w pierwszej fazie realiza-pracy w trakcie budowy 5 700 MW morskich farm wiatrowych w latach

cji programów morskiej energetyki wiatrowej, tworzy ona więcej 2016-2020. Należy podkreślić, że ze względu na wpływ, jaki realizacja miejsc pracy niż energetyka wiatrowa lądowa i wywiera silniej-takiego scenariusza miałaby na gospodarkę, nie można traktować go

szy wpływ na rozwój regionów oraz niektórych gałęzi przemy-

jak pojedynczej inwestycji. 5 700 MW turbin wiatrowych zainstalowa-

słu. Ocenia się, że pod koniec 2009 roku w branżach związanych nych na morzu oznacza w praktyce utworzenie nowego działu gospo-

z morską energetyką wiatrową pracowało w Niemczech 6500 osób, darki, powstanie szeregu nowych firm lub rozwój już istniejących na

z czego 6000 zatrudnionych zostało w latach 2008-200950.

potrzeby morskiej energetyki wiatrowej. Także późniejsza eksploatacja

farm wiatrowych tej skali wymagać będzie znaczącego zatrudnienia,

Do oszacowania liczby miejsc pracy tworzonych przez energetykę a sektor ten musi być w Polsce zbudowany od podstaw.

wiatrową w skali gospodarki europejskiej używany jest często podział

na pięć obszarów zatrudnienia:

Do obliczeń przyjęto następujące założenia (rys. 6.2):

1. p

rodukcja turbin wiatrowych bezpośrednio: obejmuje firmy zaj-

1. N

owe miejsca pracy w sektorze bezpośredniej i pośredniej produk-

mujące się wytwarzaniem urządzeń i ich komponentów wyłącz-

cji elektrowni wiatrowych tworzone będą w pierwszej fazie realizacji

nie na potrzeby energetyki wiatrowej;

inwestycji lub nawet w latach poprzedzających. Oceniając możli-

2.

wy udział przedsiębiorstw polskich w dostawach komponentów

p

rodukcja turbin wiatrowych pośrednio: obejmuje miejsca pracy

i sprzętu, przyjęto wskaźniki na poziomie 10% zaproponowanych

utworzone dla celów produkcji komponentów dla turbin wiatro-

przez EWEA.

wych poza firmami działającymi wyłącznie na rzecz energetyki

wiatrowej (np. u producentów kabli lub konstrukcji stalowych);

2. I lość miejsc pracy w sektorze instalacji będzie stopniowo rosła

3.

wraz z realizacją inwestycji. W początkowej fazie większość prac

i nstalacja: obejmuje miejsca pracy przy budowie farmy wiatrowej;

wykonywana będzie przez wyspecjalizowane i doświadczone fir-

4. O

&M; (ang. Operation and Maintenance): miejsca pracy związane

my zagraniczne, jednak docelowo firmy polskie (bezpośrednio lub

z eksploatacją, obsługą i serwisowaniem zainstalowanych turbin

jako podwykonawcy) mogą przejąć do 50% rynku instalacyjnego.

wiatrowych;

3. M

iejsca pracy w sektorze obsługi działających farm wiatrowych

5. i nne obszary: grupa obejmuje miejsca pracy tworzone u nie-

będą pojawiać się stopniowo w miarę uruchamiania kolejnych eta-

zależnych producentów energii (IPP), w przedsiębiorstwach

pów projektu. Docelowo po roku 2020 można przyjąć, że cała

sieciowych, firmach konsultingowych, instytucjach finansujących

obsługa i serwisowanie pracujących farm wiatrowych odby-

oraz w sektorze badawczo-rozwojowym.

wać się będzie z terenu Polski, ze względu na możliwości wy-

korzystania istniejącej infrastruktury portowo-przemysłowej

Wskaźniki tworzenia miejsc pracy dla wyżej wymienionych grup

i korzystną odległość od miejsca lokalizacji turbin.

przedstawiono w tabeli 6.1.

4. W

innych obszarach miejsca pracy powstaną głównie w pierw-

Tab. 6.1 Nowe miejsca pracy tworzone w gospodarce na

szej fazie realizacji inwestycji lub przed nią (rozwój projektu, pra-

skutek rozwoju energetyki wiatrowej. Źródło: „Wind at Work.

ce przygotowawcze, zapewnienie finansowania). Jednak również

Wind energy and job creation in the EU”, EWEA, 2009.

w dalszych latach pojawi się zapotrzebowanie na pracowników,

także w takich sektorach jak eksploatacja morskich sieci elektro-

Obszar zatrudnienia

Liczba miejsc pracy/MW Liczba miejsc pracy/MW

energetycznych, monitoring farm wiatrowych, czy sektor badaw-

mocy zainstalowanej

całkowitej mocy

w ciągu roku

zainstalowanej

czo-rozwojowy.

Produkcja EW bezpośrednio

7,5

Produkcja EW pośrednio

5

Według oszacowań Scottish Renewables, w wyniku realizacji

Instalacja

1,2

na wodach wokół Szkocji inwestycji w morskie farmy wiatrowe,

O&M

0,33

powstanie do 2020 roku 20 000 miejsc pracy. Inwestycje te mogą

Inne

1,3

0,07

tez pośrednio doprowadzić do powstania dalszych 20 000 miejsc

pracy w innych sektorach. Wzdłuż wybrzeży Szkocji wyznaczono

lokalizacje dla 20 000 MW morskich farm wiatrowych.

34 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

2500

Inne obszary

2000

(IPP, przedsiębiorstwa sieciowe,

RTD, finansowanie, konsultanci)

1500

O&M

1000

Instalacja

Produkcja EW pośrednio

500

Produkcja EW bezpośrednio

0

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Rys. 6.2 Nowe miejsca pracy tworzone w ciągu roku dzięki rozwojowi morskiej energetyki wiatrowej w Polsce.

Po przyjęciu powyższych założeń uzyskano wyniki wskazują-

fizyczni (monterzy, serwisanci) muszą posiadać odpowiednie umie-

ce, że po roku 2020 zatrudnienie w sektorze morskiej energetyki jętności, a także przeszkolenie oraz uprawnienia potwierdzające wiatrowej może przekroczyć w Polsce 9000 osób. Około 60% kwalifikacje do pracy w warunkach morskich. Ocenia się, że brak

z tych miejsc pracy można uznać za trwałe. Dotyczy to zwłasz-

odpowiednio wykwalifikowanej kadry może być jedną z poważniej-

cza sektora obsługi farm wiatrowych, gdzie zapotrzebowanie na fa-

szych przeszkód w realizacji ambitnych planów krajów UE w zakresie

chowy personel będzie się utrzymywało lub rosło w całym okresie rozwoju morskiej energetyki wiatrowej. Obecnie do prac budowlano-eksploatacji. Także sektor produkcji urządzeń oraz instalacji ma szansę montażowych i serwisowych wykorzystuje się w znacznym stopniu utrzymania wysokiego poziomu zatrudnienia, ze względu na możliwo-pracowników, którzy doświadczenie zdobyli w sektorze wydobycia

ści eksportu towarów i usług do innych krajów rozwijających morską na morzu nafty i gazu, jednak, o ile plany rozwoju morskiej energe-energetykę wiatrową. Scenariusze przedstawione w rozdziale 4 po-

tyki wiatrowej będą konsekwentnie wdrażane, ich ilość już w ciągu

kazują, że po roku 2020 na Bałtyku nastąpi zintensyfikowanie rozwoju 2-3 lat stanie się niewystarczająca w stosunku do zapotrzebowa-energetyki wiatrowej. Doświadczenie zdobyte przy realizacji inwestycji nia. Stąd też ważnym elementem rozwoju rynku morskiej energetyki krajowych pozwoli polskim firmom na przejęcie znaczących udziałów wiatrowej jest rynek edukacji i szkoleń. Tabela 6.4 uwzględnia tylko w tym rynku.

oczekiwane profile zawodowe pracowników zatrudnionych w bran-

Zapotrzebowanie na pracowników

ży energetyki wiatrowej. Dodatkowo należy spodziewać się wzrostu

zapotrzebowania na pracowników w sektorach wytwarzających

Morska energetyka wiatrowa charakteryzuje się zapotrzebowaniem

na pracowników z bardzo różnorodnych branż. Przegląd typowych 10000

profili zapotrzebowania na pracowników przedstawiono w tabeli 6.4.

9000

Uwzględniono wyłącznie specjalności typowe dla morskiej energetyki

8000

wiatrowej, choć oczywiście w każdym z wymienionych typów przed-

7000

siębiorstw istnieje zapotrzebowanie na personel pomocniczy: spe-

6000

cjalistów ds. finansów, sprzedaży, marketingu itp. Potencjaln i pra-

codawcy poszukują zwłaszcza inżynierów z obszaru budownictwa

5000

i elektroenergetyki, jednakże inne grupy zawodowe mogą też liczyć

4000

na zatrudnienie w obszarze budowy i eksploatacji morskich farm wia-

3000

trowych. Należy jednak stwierdzić, że morska energetyka wiatrowa

2000

jest sektorem stosunkowo „wymagającym” i, nawet w porównaniu z

1000

energetyka wiatrową lądową, oferuje niewiele miejsc pracy dla pra-

0

cowników niewykwalifikowanych lub słabo wykwalifikowanych. Jest

to spowodowane specyfiką pracy na morzu, gdzie nawet pracownicy

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Energetyka wiatrowa to młody sektor gospodarki.

Inne obszary

Instalacja

(IPP, przedsiębiorstwa

Według ankiety przeprowadzonej w 2010 roku wśród czytel-

sieciowe, RTD,

Produkcja EW pośrednio

ników czasopisma „Wind Power Monthly”, połowa osób na sta-

finansowanie, konsultanci

nowiskach kierowniczych ma poniżej 40 lat. Przeciętna roczna

O&M

Produkcja EW bezpośrednio

płaca wśród respondentów wynosiła w Europie 63 867 EUR,

a w Ameryce Północnej 94 978 EUR.

Rys. 6.3 Całkowita liczba zatrudnionych w branżach związanych z rozwojem morskiej

energetyki wiatrowej w Polsce.

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 35

sprzęt używany do montażu i obsługi turbin wiatrowych, np. statki będzie przez krajowe firmy, polski rynek zanotuje w tym okresie ob-i dźwigi. W szczególności możliwości zatrudnienia wykwalifi-

roty na poziomie 3,6 mld EUR. Równocześnie powstanie znaczący

kowanych specjalistów pojawią się w sektorze stoczniowym, popyt na usługi w zakresie obsługi i serwisowania morskich farm wia-ze względu na duże zapotrzebowanie morskiej energetyki wia-

trowych. Obroty tego rynku w całym okresie funkcjonowania farmy

trowej na różnego typu jednostki montażowe i transportowe. wiatrowej to około 390 mln EUR rocznie (ponad milion EUR dziennie).

Wpływ rozwoju morskiej energetyki wiatrowej na

Przy założeniu, że tylko połowa usług i dostaw związanych z tym ryn-

wybrane gałęzie przemysłu i gospodarkę regionu kiem wykonywanych będzie przez polskie przedsiębiorstwa, roczne

obroty po roku 2020 mogą sięgnąć 800 mln zł.

Realizacja scenariusza 5 700 MW mocy zainstalowanej farm wia-

Polskie firmy mogą z powodzeniem operować na rynku pro-

trowych na Bałtyku, przy przyjętych dla celów niniejszego opraco-

dukcji podzespołów dla sektora morskiej energetyki wiatrowej.

wania kosztach inwestycyjnych, oznacza, że obroty sektora morskiej Przy czym ich głównym atutem jest nie tylko jakość, ale i do-

energetyki wiatrowej związane z produkcją urządzeń i ich eksploata-

godna lokalizacja zakładów produkcyjnych w zakresie dostaw,

cją (bez uwzględnienia wartości sprzedaży energii wyprodukowanej co daje im dużą przewagę w stosunku do konkurencyjnych firm

w MFW) wyniosą w latach 2015-2020 14,3 mld EUR. Przyjmując kon-

azjatyckich. Nakłady poniesione w procesie budowy turbin oraz ich

serwatywne założenie, że tylko 25% urządzeń i usług dostarczane transportu w miejsce przeznaczenia stanowią aż 49% całkowitych Tab. 6.4 Profile zapotrzebowania na pracowników w podstawowych typach przedsiębiorstw działających na rynku energetyki wiatrowej51.

Obszar

Typ przedsiębiorstwa

Zapotrzebowanie na pracowników

działalności

• wysoko wykwalifikowani specjaliści z zakresu inżynierii materiałowej, elektrycznej, mechanicznej i chemicz-

wytwarzanie turbin

nej, zatrudnieni przy zadaniach o charakterze badawczo-rozwojowym, projektowaniu oraz zarządzaniu

producent turbin wiatro-

wiatrowych, łącznie

procesami produkcji i kontroli jakości

wych lub ich kompo-

z produkcją głównych

• wykwalifikowani pracownicy fizyczni zatrudnieni w procesie produkcji turbin wiatrowych

nentów

komponentów oraz

• e

ksperci do spraw bezpieczeństwa i jakości

montowniami

• p

ersonel techniczny wyspecjalizowany w obsłudze i naprawach turbin wiatrowych

• p

racownicy zarządzający projektem od strony inżynierskiej i ekonomicznej

zarządzanie procesem

• p

rojektanci farm wiatrowych i infrastruktury towarzyszącej

przygotowania budowy

• s

pecjaliści ds. ochrony środowiska, analizujący wpływ farmy wiatrowej na środowisko morskie

firma developerska

farmy wiatrowej

• meteorolodzy i klimatolodzy przygotowujący prognozy produkcji energii oraz analizy dotyczące warunków

(planowanie,

pracy farmy wiatrowej

pozyskiwanie pozwoleń)

• p

rawnicy i ekonomiści analizujący zagadnienia prawne i finansowe związane z przygotowaniem projektu

• wykwalifikowany personel techniczny do obsługi i napraw turbin wiatrowych, przeszkolony do prac na

morzu

• inżynierowie o specjalnościach budowlanych i elektrycznych do nadzoru prac budowlano-montażowych

budowa farmy wiatrowej, • specjaliści ds. logistyki i transportu elementów wielkogabarytowych, w tym załadunku na statki i transportu nadzór techniczny

morskiego

firma instalacyjna lub z

nad funkcjonowaniem

• załogi statków przewożących na farmę wiatrową elementy konstrukcyjne oraz personel instalacyjny i serwi-

obszaru obsługi i eks-

instalacji,

santów

ploatacji

serwis i naprawy

• e

lektrycy

• personel techniczny doświadczony i przeszkolony w zakresie instalacji morskich farm wiatrowych i pracy na

dużych wysokościach (np. operatorzy dźwigów, monterzy, spawacze)

• piloci śmigłowców oraz ich załogi, przeszkolone w zakresie prac wykonywanych z użyciem śmigłowca

• nurkowie wyspecjalizowani w pracach podwodnych

• inżynierowie o specjalnościach elektrycznych, budowlanych oraz z zakresu ochrony środowiska, do nadzo-

ru i zarządzania eksploatacją farmy wiatrowej

• personel techniczny do obsługi i serwisowanie farmy wiatrowej (o ile usługa nie jest zlecana podwykonawcy)

eksploatacja farmy

• eksperci ds. bezpieczeństwa

IPP, operator farmy

wiatrowej,

• obsługa sprzedaży energii elektrycznej

wiatrowej

sprzedaż wyprodukowa- • meteorolodzy dokonujący oceny przewidywanych dostaw energii elektrycznej z farmy wiatrowej oraz

nej energi

prognóz pogody dla celów planowania czynności obsługowych (o ile usługa nie jest zlecana firmie specjali-

stycznej)

• personel IT obsługujący komunikację z farmą wiatrową i systemy monitoringu

• załogi statków i śmigłowców umożliwiających komunikację z farmą wiatrową (w niektórych wypadkach)

• personel IT

• meteorolodzy prognozujący produktywność farmy wiatrowej i analizujący warunki wiatrowe w danej lokali-

różnorodne

zacji

usługi

• personel inżynieryjny o specjalnościach z zakresu aerodynamiki i CFD oraz innych zagadnień badawczych

inne: firmy konsultingo-

o charakterze

• specjaliści z zakresu ochrony środowiska i ochrony przyrody

we, prawnicze, finanso-

specjalistycznym

• eksperci ds. zagadnień polityki energetycznej

we, ubezpieczeniowe,

związane

• eksperci z zakresu socjoekonomii i komunikacji społecznej

B+R

z funkcjonowaniem

• prawnicy, wyspecjalizowani w zakresie prawa morskiego, energetycznego i ochrony środowiska

farmy wiatrowej

• ekonomiści

• specjaliści ds. marketingu

• specjaliści ds. szkoleń

36 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

kosztów inwestycyjnych. Najbardziej korzystne wydaje się więc

Hochtief kontrakt na budowę jednostki I I generacji typu BELUGA

zlokalizowanie zakładów produkcyjnych na terenach portowych,

(wartość kontraktu to około 200 mln EUR).

relatywnie blisko miejsca budowy farmy, oraz umożliwienie wyko-

• Aarsleff w Świnoujściu – firma dostarcza konstrukcje betonowe dla

nania większości prac budowlanych na lądzie. Wymaga to jednak

potrzeb morskiej energetyki wiatrowej, m.in. konstrukcje funda-

przystosowania portów do budowy wielkogabarytowych elemen-

mentów dla farmy wiatrowej Lil grund.

tów turbin, a także umożliwienia wpływania dużym statkom trans-

portującym gotowe moduły. Polska posiada potencjał, który mógłby • Energomontaż Gdynia – dostawca konstrukcji stalowych, m.in.

być wykorzystany w naszym kraju (budowa farm wiatrowych w pol-

obudowy transformatora dla farmy wiatrowej Rødsand.

skiej strefie ekonomicznej) z uwagi na krótki dystans między portem • Spomasz Żary – dostawca konstrukcji stalowych.

a potencjalnym miejscem budowy farmy wiatrowej. Polskie por-

ty i stocznie mogłyby także świadczyć usługi dla przemysłu • Także Stocznia Gdańska uruchomiła w 2010 roku linię do produkcji morskiej energetyki wiatrowej w innych krajach basenu Morza

wież turbin wiatrowych. Elementy systemów sterowania i kompo-

Bałtyckiego, zwłaszcza po 2020 roku. Doskonałym przykładem

nenty elektryczne produkują w Polsce KK Electronics i ABB.

dla polskich obszarów portowych może być Bremerhaven. Jest to • Realizacja ambitnych programów budowy morskich farm wiatrowych

miasto zlokalizowane w stosunkowo bliskim sąsiedztwie obszarów

na polskich obszarach morskich może spowodować zwiększenie

niemieckiej części Morza Północnego, które zostały przeznaczone

zatrudnienia jak i mocy produkcyjnych w już istniejących zakładach.

pod rozwój morskiej energetyki wiatrowej. Posiada znaczne know-

how związane z technologiami morskimi oraz potencjał ludzki wy-

specjalizowany w przemyśle ciężkim i stoczniowym, a także projek-

towaniu i wytwarzaniu konstrukcji instalowanych na morzu. Jednym

z celów Bremerhaven jest utrzymanie pozycji lidera w północno-za-

chodniej części Niemiec, jako centrum kompetencyjnego oraz pro-

dukcyjnego, obsługującego sektor morskiej energetyki wiatrowej.

Ocenia się, że jak dotąd Bremerhaven przyciągnęło ponad połowę

z niemieckich inwestycji w morską energetykę wiatrową na Morzu

Północnym. Należy podkreślić, że sukces tamtejszego regionu jest

wynikiem koncentracji kompetencji i kooperacji pomiędzy wszystki-

mi zainteresowanymi sektorami (przemysł, samorząd, nauka, edu-

kacja). W ciągu 3 lat, dzięki rozwojowi morskiej energetyki wiatrowej,

w regionie powstało 1 200 nowych miejsc pracy. Kluczowe znacze-

nie miało myślenie strategiczne i odpowiednio wczesne przygoto-

wanie bazy pod inwestycje, które spowodowało, że w momencie

intensyfikacji niemieckich działań w zakresie energetyki wiatrowej

na morzu, oferta Bremerhaven była najbardziej atrakcyjna. Ocenia

się, że 1% nakładów inwestycyjnych w przypadku morskiej far-

my wiatrowej wiąże się z wykorzystaniem terenów portowych,

co w przypadku realizacji scenariusza 5 700 MW mocy zainsta-

lowanej w Polsce oznacza obroty rzędu 150 mln EUR.

Wśród gałęzi przemysłu, które mogą stać się najważniejszymi benefi-

cjentami rozwoju morskiej energetyki wiatrowej, należy przede wszystkim

wymienić przemysł stoczniowy i elektromaszynowy. Morska energetyka

wiatrowa generuje znaczący popyt na specjalistyczne usługi stoczniowe

w zakresie budowy jednostek do transportu, montażu i serwisowania

morskich turbin wiatrowych. Zapotrzebowanie rynku europejskiego

w tym zakresie szacuje się obecnie na 20-30 dużych statków do

montażu turbin wiatrowych oraz 100 mniejszych jednostek serwi-

sowych różnych typów. Koszt budowy jednostki I I generacji do mon-

tażu morskich turbin wiatrowych to około 150-200 mln EUR.

Już obecnie polskie firmy z sektora stoczniowego i elektromaszy-

nowego świadczą usługi na rzecz morskiej energetyki wiatrowej:

• Stocznia CRIST w Gdyni, w latach 2009-2010, wykonała konstruk-

cję platformy montażowej THOR. Obecnie realizuje na zlecenie

Foto: ©Greenpeace / Dean Sewel

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 37

W analizie przedstawiono wpływ elektrowni na rynek pracy w re-

gionie będącym w bezpośrednim sąsiedztwie elektrowni, dzieląc

miejsca pracy na:

• bezpośrednie (mieszkańców regionu zatrudnionych w elektrowni);

• pośrednie (zatrudnienie lokalnych firm świadczących usługi dla

elektrowni);

• wtórne (ang. induced, wynikające ze zwiększonych dochodów go-

spodarstw domowych spowodowanych przychodami wygenero-

wanymi przez elektrownię).

Według wcześniejszych analiz wykonanych za zlecenie Fundacji

Böl a54 i Greenpeace55 liczba osób zatrudnionych przy eksploatacji

elektrowni jądrowej może wynosić 0,25-0,33 osoby na MW, a więc

750-960 osób. Te same źródła podają, że w fazie budowy zatrudnio-

nych może być 4 000-4 800 osób. Znacząca część (do 50%) kadry po-

chodzić może z zagranicy, choć w fazie budowy stosunek ten może być

Foto: ©Greenpeace/ Kate Davison

korzystniejszy, ze względu na doświadczenia polskich firm z budowy

elektrowni Olkiluoto w Finlandii. Także trwałość miejsc pracy utworzo-

Zatrudnienie w sektorze energetyki jądrowej

nych w okresie budowy elektrowni jądrowej budzi wątpliwości wobec

niejasnej przyszłości tego sektora w Europie i ograniczonych możliwo-

Pod względem zatrudnienia budowę 3 000 MW elektrowni jądro-

ści eksportu usług. Brak jednak w warunkach europejskich komplek-

wej trudno jest porównać z inwestycjami 5 700 MW morskiej ener-

sowych analiz sektorowych dla energetyki jądrowej przeprowadzanych

getyki wiatrowej. W szczególności dlatego, że dostępne publikacje według metodyki zbliżonej do stosowanej dla odnawialnych źródeł

nie dotyczą budowy pierwszej elektrowni w danym kraju, a statystyki energi, które pozwoliłyby na dokonanie zestawień. W szczególności i prognozy odnoszą się raczej do szeroko zakrojonych programów należy podkreślić, że kategoria wtórnych miejsc pracy, nie związanych inwestycyjnych (np. budowa 70 elektrowni jądrowych w USA, z czego bezpośrednio z technologią, a ze wzrostem siły nabywczej ludności, 25 po 2024 roku). Wymienia się tu trwałe miejsca pracy utworzone:

nie jest rozważana ilościowo w znanych analizach dotyczących ener-

• w fazie przygotowania i konstrukcji elektrowni (tzw. CIM, ang. con-

getyki wiatrowej i należy wyłączyć ją z porównań. Znane są przypadki

struction, installation and manufacturing) wiążące się z zatrudnieniem obszarów portowych (Bemerhaven, Rostock oraz porty brytyjskie, np.

osób w procesie produkcji części i elementów składowych elektrow-

Great Yarmouth i Lovestoft), do których znacznym impulsem rozwojo-

ni, jak również w procesie projektowania i budowy elektrowni;

wym stała się morska energetyka wiatrowa, bez wątpienia generując

także wtórne miejsca pracy i mająca wpływ na rozwój regionu.

• w fazie normalnego funkcjonowania elektrowni w systemie (O&M),

związane z obsługą i konserwacją elektrowni.

Tab. 6.5 Zestawienie miejsc pracy powstałych w wyniku

wybudowania morskich farm wiatrowych o mocy 5 700 MW

Według INEEL52, w fazie CIM wskaźnik nowo utworzonych miejsc oraz inwestycji w 3 000 MW elektrownię jądrową.

pracy wynosi 0,42/MW, a dla fazy O&M 0,78/MW. Wskaźniki te sugeru-

ją, że w elektrowni jądrowej o mocy 3000 MW, w całym cyklu życia:

Morskie farmy

Elektrownia

Miejsca pracy

wiatrowe

jądrowa

• w fazie przygotowania i konstrukcji zatrudnionych będzie około

W fazie konstrukcji elektrowni

764056

1260-4800

1260 osób;

W fazie eksploatacji

171057

750-2340

Razem

9350

2010-7140

• w fazie normalnego funkcjonowania– 2340 osób. Wskaźnik ten

uwzględnia jednak pełne zatrudnienie, także tzw. wtórne, oraz

Jak wynika z zestawienia w tabeli 6.5, nawet jeśli zostanie przyję-

miejsca pracy, które zostaną utworzone w innych krajach, np. przy ty najbardziej optymistyczny dla energetyki jądrowej wariant, projekt wydobyciu i transporcie paliwa.

budowy morskich farm wiatrowych generuje łącznie większe możli-

Jedna z opublikowanych analiz na temat zatrudnienia w energetyce wości zatrudnienia. Potwierdza to zresztą „Prognoza oddziaływania

jądrowej została przygotowana na podstawie danych dla amerykań-

na środowisko Programu Polskiej Energetyki Jądrowej”, gdzie mak-

skiej elektrowni jądrowej Indian Point w Buchanan53, która zatrudnia symalne zatrudnienie w czasie budowy określono na 4 000 osób, a 1683 pracowników w dwóch blokach zbudowanych w 1974 i 1975 w czasie eksploatacji na 2 500 osób. Realizacja inwestycji w morską

roku. Całkowita moc elektrowni to 2 090 MW, a więc zatrudnienie energetykę wiatrową to nie tylko budowa konkretnych instalacji, ale wynosi 0,81 osoby/MW. Jest to wskaźnik stosunkowo wysoki, co także tworzenie nowego sektora gospodarki i trwałych miejsc pracy spowodowane jest prawdopodobnie faktem zastosowania w niej z możliwością eksportu towarów i usług.

przestarzałych już konstrukcji reaktorów.

38 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

7. Podsumowanie

i rekomendacje

Konieczne jest utworzenie stanowiska ministra

konstytucyjnego w randze sekretarza stanu,

odpowiedzialnego za transformację polskiej energetyki

na taką, która będzie oparta na odnawialnych źródłach

energii i efektywności energetycznej. (…) Niezbędna

jest rewizja i aktualizacja polityki energetycznej Polski

do 2030 z wyraźnym uwzględnieniem wkładu morskich

farm wiatrowych w krajowy bilans energetyczny już do

2020 roku i w kolejnej dekadzie. (…) Program Polskiej

Energetyki Jądrowej (PPEJ) musi zostać poddany

krytycznej rewizji, a w razie negatywnej weryfikacji

należy odstąpić od jego realizacji.

Foto: ©Greenpeace/ Todd Warshaw

Podsumowanie

energetycznej nie została podjęta i nie ma wła-

potwierdza to wykonana w niniejszej pracy

snego programu rozwoju, przez co pozostaje analiza wrażliwości zmiany kosztu energii

W pracy dokonano porównania pod technologią w zawieszeniu. Podobne dylematy w zależności od takich istotnych kosztowo pa-

względem kosztów i korzyści społecznych w innych krajach zostały rozstrzygnięte w zgo- rametrów jak wysokość nakładów inwestycyj-dwóch niskoemisyjnych technologii energe-

ła odmienny sposób, tak jak w przypadku de-

nych czy współczynnik wykorzystania mocy.

tycznych: elektrowni jądrowych (EJ) i mor-

cyzji rządu niemieckiego z 31 maja 2011 roku Z pewnością można mówić o przecięciu się

skich farm wiatrowych (MFW). Mają one o wycofaniu się z rozwoju energetyki jądrowej krzywych kosztów obu technologii właśnie w podobny potencjał energetyczny i obecnie

tym momencie. MFW mają duże rezerwy

mieszczą się w podobnym paśmie kosztów,

Nieproporcjonalne, znacznie silniejsze obniżenia kosztów produkowanej energii,

ale do dalszego rozwoju wymagają wsparcia wsparcie w danym okresie przez państwo podczas gdy najbardziej prawdopodob-

politycznego i zaangażowania administracji jednej z technologi kosztem drugiej powo-

ne kierunki zmian badanych parametrów

państwowej oraz regionów i samorządów duje silne zaburzenie na rynku i może dopro-

inwestycyjnych i eksploatacyjnych będą

lokalnych na terenie których będą lokalizo-

wadzić wręcz do całkowitego zablokowania popychały koszty energii z EJ w górę.

wane, wraz z niezbędną, służąca wyprowa-

możliwości rozwoju tej drugiej (MFW), nawet Niezwykle trudno byłoby założyć, że noży-

dzenia mocy, infrastrukturą. Chodzi o wiel-

jeśli okazuje się być tańsza w sensie ekono-

ce kosztów dla MFW i EJ nie będą się dalej

koskalowe technologie energetyczne oraz micznym. Z taką sytuacją mamy obecnie do szybko rozwierać na korzyść MFW, w sytu-

narodowe projekty infrastrukturalne, dla czynienia w Polsce, gdzie nieproporcjonalnie acji występowania w energetyce jądrowej, których istotnym czynnikiem jest zaangażo-silne wsparcie energetyki jądrowej decyzjami potwierdzonej już empirycznie w dłuższym

wanie państwa.

finansowymi i legislacyjnymi blokuje możli-

okresie, tzw. „odwrotnej” krzywej uczenia się

wość szybszego rozwoju morskiej energetyki

Technologie te znajdują się na różnych

jeśli chodzi o kierunek zmian wysokości na-

wiatrowej.

etapach rozwoju. MFW są na etapie dyna-

kładów inwestycyjnych, wzmocnionej ostat-

micznego rozwoju z tendencją do spad-

U podstaw przeprowadzonych analiz leży nio dodatkowo skutkami katastrofy nuklear-

ku kosztów, podczas gdy EJ po krótkim teza, że w wyniku uzyskania silnego wspar-

nej w Fukushimie.

okresie renesansu weszły także, z przy-

cia politycznego, droższa i bardziej ryzy-

Energetyki jądrowej nie bronią też efek-

czyn kosztowych, w etap stagnacji, a na-

kowana inwestycyjnie energetyka jądrowa ty zewnętrzne, takie jak badany w niniej-

wet schyłku. Żadna z nich nie może jednak może w sposób uprzywilejowany skutecznie szym opracowaniu wpływ na rynek pracy.

w najbliższej dekadzie intensywnie rozwijać nie tylko konkurować na koncesjonowanym Oddziaływanie MFW i EJ na środowisko nie

się w Polsce zupełnie samodzielnie i na i regulowanym rynku energii z morską ener-

było badane, a jedynie uwzględniane przy

w pełni rynkowych zasadach. Jeżeli getyką wiatrową oraz opóźnić jej wejście wskazywaniu lokalizacji inwestycji. Budowa obie będą rozwijane w tym samym cza-na rynek, ale wręcz wypierać ją skutecznie klastra MFW o ekwiwalentnej, w stosunku

sie, będą zdobywać swoje udziały w tzw. z rynku w dłuższym okresie. Działanie pań-

do planowanej pierwszej EJ, rocznej wy-

miksie energetycznym na zasadzie kosz-

stwa jako „pierwszego” właściciela projek-

dajności energetycznej, generuje łącznie

tów krańcowych, jako technologie o naj- tów powoduje poważne zakłócenie na rynku, niemal dwukrotnie większe możliwości

wyższych kosztach w pierwszym okresie. wpływające nie tylko na możliwości rozwoju zatrudnienia (powyżej 9 tysięcy miejsc

Są to jednak technologie w niewielkim za-

(lub ich brak) obu analizowanych bezpośred-

pracy) niż energetyka jądrowa. Powyższy

kresie komplementarne w systemie energe-

nio w niniejszej pracy technologii, ale także rachunek dla MFW jest znacznie lepiej udo-

tycznym, stanowiące w praktyce wzajemną na pozostałe składniki bilansu energetyczne-

kumentowany światowymi wynikami badań,

konkurencję.

go i kierunki rozwoju infrastruktury. Dlatego obejmuje konkretne zawody i dobrze płat-

w analizie kosztów makrogospodarczych ta-

Wobec wyzwań związanych m.in. z pa-

ne, trwałe oraz atrakcyjne perspektywicz-

kich przedsięwzięć łatwo o efekt mnożniko-

kietem klimatycznym UE oraz coraz bardziej

nie miejsca pracy, podczas gdy analogiczne

wy w stosunku do wyników analiz w rachun-

realnym deficytem energi elektrycznej już

rachunki dla EJ są mniej pewne. Realizacja

ku mikroekonomicznym.

w najbliższych latach, decyzja o rozwoju ener-

inwestycji w morską energetykę wiatrową

getyki jądrowej w Polsce została już podjęta

Przy przyjętych w pracy założeniach, wyniki to nie tylko budowa konkretnych, badanych

i jest realizowana. U podstaw decyzji stawia-

przeprowadzonych analiz mikroekonomicz-

w niniejszej pracy od strony ekonomicznej,

jącej na energetykę jądrową i oznaczającej nych potwierdzają powyższą tezę. Klaster instalacji, ale także tworzenie w Polsce nowe-przyjęcie do realizacji Polskiego Programu MFW budowany w obecnej dekadzie po-

go sektora gospodarki i trwałych miejsc pra-

Rozwoju Energetyki Jądrowej (PPEJ), stało zwala na uzyskanie energi elektrycznej cy, z możliwością eksportu towarów i usług.

kilka przesłanek, wśród których czynnik kosz-

w cenie 104 EUR/MWh, czyli o kilka pro-

O ile w morskiej energetyce wiatrowej

tów i opłacalności ekonomicznej, choć nie był cent niższej w stosunku do energii z EJ. Polska ma szansę być jednym z liderów przedmiotem głębszych i bardziej wnikliwych Co więcej, po stronie EJ istnieje bardzo duże i eksporterów technologii i usług, co już analiz, był jednym z dominujących. Decyzja ryzyko dalszego wzrostu kosztów, natomiast teraz w praktyce jest potwierdzane przez o rozwoju morskiej energetyki wiatrowej po stronie MFW silne przesłanki, że cena szereg krajowych zakładów pracy, w tym

w ramach obecnie realizowanej polityki energii będzie niższa od obliczonej. Dobitnie kilka krajowych stoczni, o tyle trudno 40 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

sobie wyobrazić, że w energetyce jądro- konsekwentnej, wieloletniej polityki rządo-

logii do krajowego bilansu energetycznego

wej Polska będzie kreatorem technologii i wej oraz wprowadzenia specyficznych dla i w analizie alternatyw dla energetyki jądro-jej eksporterem. Program PPEJ tworzy za- tej technologi systemów wsparcia, reduku-

wej jest pochodną ogólnego niedocenienia

tem miejsca pracy głównie zagranicą.

jących ryzyko inwestycyjne, które jest niższe w Polsce roli energetyki odnawialnej i nie

niż w energetyce jądrowej, jednak wyższe stworzenia dla jej rozwoju określonych ram

W świetle uzyskanych wyników ana- niż na lądzie. Morska energetyka wiatrowa prawnych i instytucjonalnych. Dlatego naj-liz ekonomicznych i socjoekonomicznych, o potencjale zbliżonym do energetyki jądro- bardziej ogólna rekomendacja sprowadza

z łatwością można podważyć silnie ekspo- wej jest przedsięwzięciem o charakterze cy- się do wprowadzenia pilnych korekt i inten-nowaną dotychczas tezę, leżącą u podstaw wilizacyjnym i potrzebuje systemowego, sko- syfikacji wdrażania ustawodawstwa unijnego

powstania kluczowych dla energetyki jądro- ordynowanego pakietu działań.

w tym zakresie oraz stworzenia nowych ram

wej dokumentów, w tym Programu Polskiej

instytucjonalnych dla całej energetyki odna-

Energetyki Jądrowej (PPEJ) oraz Prognozy

Jednakże znaczna część problemów wyni-

wialnej, w tym w szczególności dla morskiej

Oddziaływania na Środowisko tego pro- kających z praktycznego pominięcia morskiej energetyki wiatrowej, tak aby m.in. wyelimi-

gramu (POŚ PPEJ), że energetyka jądrowa energetyki wiatrowej w analizie możliwości nować nierówne traktowanie morskiej ener-w Polsce nie ma alternatywy. Konkluzja taka wprowadzania na szerszą skalę nowych, getyki wiatrowej i energetyki jądrowej.

rodzi określone skutki dla wyznaczonego zero emisyjnych i niskoemisyjnych techno-

przez rząd inwestora w pierwszą EJ – PGE

S.A., ponieważ w tworzonym właśnie nowym

DZiAłAniA Te PoWinny obejMoWAć:

modelu rynku energi , na którego kształt sil-

ny wpływ będą miały koszty energii, i który

• Ustanowienia stanowiska ministra konstytucyjnego, sekreta-

w pewnym zakresie kształtowany będzie

rza stanu, odpowiedzialnego za transformację polskiej ener-

także poparciem społecznym, może zabrak-

getyki na taką, która będzie oparta na odnawialnych źródłach

nąć miejsca dla energetyki jądrowej. Szybkie

energii i efektywności energetycznej.

zmiany powodują, że kończy się era proste-

go modelu biznesowego tradycyjnych przed-

• Utworzenie Departamentu energetyki odnawialnej w Minister-

siębiorstw energetycznych, który najkrócej

stwie Gospodarki.

można opisać jako „zbudować jeszcze jedną

• Powołanie Zespołu Międzyresortowego ds. energetyki

dużą elektrownię i sprzedawać prąd”. Wybór

odnawialnej z udziałem partnerów społecznych, w ramach

opcji inwestycyjnych nie jest już tak oczywisty

którego aktywnie powinien działać m.in. obecny Zespół

jak jeszcze kilka lat temu. Konkluzje z pracy

powinny jednak prowokować jeszcze większe

Doradczy ds. Rozwoju energetyki Wiatrowej, powołany przez

pytania po stronie rządu, bo jeżeli nie energe-

Ministra Gospodarki w celu wsparcia wdrażania polityki

tyka jądrowa, to co zamiast niej?

energetycznej.

niniejsza praca potwierdziła istnieją-

• Rewizję i aktualizację polityki energetycznej PeP 2030

cy olbrzymi potencjał zasobów energii

z wyraźnym uwzględnieniem wkładu MFW w bilansach ener-

wiatru ale także niezwykle atrakcyjny

getycznych już do 2020 roku i w kolejnej dekadzie.

potencjał ekonomiczny, gospodarczy

i społeczny morskiej energetyki wia-

• opracowanie i przyjęcie rządowego programu rozwoju mor-

skiej energetyki wiatrowej, na wzór programu PPej.

trowej w Polsce. Przechodząc do reko-

mendacji, należy przede wszystkim mieć na

• Wykorzystanie m.in. wyników niniejszej analizy kosztowej do

uwadze szybkie uruchomienie i efektywne

określenia zasadności, intensywności oraz form niezbędnej

wykorzystanie tego potencjału, zgodnie z za-

pomocy publicznej dla inwestorów przystępujących do budo-

sadą: analizować szeroko i odważnie, zacząć

wy MFw.

jak najszybciej i poruszać się szybko, gdyż

czasu na niezbędną korektę polityki w tym

• Uchwalenie i wdrożenie nowej ustawy o odnawialnych źró-

zakresie pozostało bardzo mało.

dłach energii, zawierającej, m.in. w części poświeconej syste-

mom wsparcia, rozdział poświęcony MFW.

Rekomendacje

• Krytyczną rewizję PPej i porównanie scenariusza rozwoju ej

Zasadnicze zmiany w polityce energe-

ze scenariuszem rozwoju energetyki odnawialnej pod kątem

tycznej i prawie

pełnych kosztów i korzyści społecznych i ekonomicznych.

W każdym z krajów UE przodujących obec-

nie w rozwoju morskiej energetyki wiatrowej

• W przypadku ostatecznej negatywnej weryfikacji, odstąpienie

obecna sytuacja na rynku jest rezultatem

od PPej.

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 41

Program badawczy na rzecz

w zakresie morskiej energetyki wiatrowej, • Badania z zakresu technologii morskiej

krajowego programu rozwoju

obejmującego m.in.:

energetyki wiatrowej (inżynieria materia-

morskiej energetyki wiatrowej

łowa, eksploatacja elektrowni wiatrowych

• Przeprowadzenie kompleksowego stu-

w warunkach bałtyckich, optymalizacja

Szereg kwesti związanych z przygotowa-

dium sieciowego dotyczącego kierunków

procedur obsługi).

niem postulowanego w powyższej rekomen-

rozwoju infrastruktury umożliwiającej przy-

dacji programu rozwoju morskiej energetyki

łączenie do sieci MFW oraz bilansowania • Badania ekonomiczne obejmujące m.in.

wiatrowej i jego późniejszym wdrażaniem

mocy z MFW.

analizę kosztów zewnętrznych środowi-

wymaga zaangażowania środowisk nauko-

skowych i kosztów pozaśrodowiskowych

• Analizę planów rozwoju infrastruktury sie-

wo-badawczych i szeroko rozumianego

oraz analizy typu CBA „cost/benefits”.

ciowej w całym regionie bałtyckim i moż-

sektora B+R, w tym przemysłu. Z uwagi na

liwości uwzględniania w nich krajowego • Badania socjoekonomiczne nad kierunka-

dużą skalę i znacznie morskiej energetyki

programu morskiej energetyki wiatrowej.

mi rozwoju technologii i rynku, potencjałem

wiatrowe w Polsce, a także konieczność ko-

krajowego przemysłu na rzecz morskiej

ordynacji prowadzonych badań naukowych • Badania i pełną ocenę zasobów ener-

energetyki wiatrowej i możliwości wspar-

w tym zakresie, niezbędne jest uruchomie-

gii wiatru w południowej części Bałtyku

cia eksportu oraz zwiększaniem szans

nie w ramach Narodowego Centrum Badań

oraz kompleksową analizę uwarunkowań

tworzenia miejsc pracy w sektorze MFW,

i Rozwoju krajowego programu badawczego

środowiskowych.

w tym tzw. wtórnych miejsc pracy.

Foto: ©Greenpeace / Martin Zakora

Informacja, szkolenia i edukacja

W ramach działań na rzecz poprawy jakości i dostępu do informacji

oraz edukacji należy zarekomendować:

Problemem rozwoju technologii energetycznych w Polsce jest

brak powszechnego dostępu do informacji, w szczególności o ich • Opracowanie internetowego systemu dostępu do informacji

kosztach, w tym społecznych oraz uwarunkowaniach środowi-

o charakterystykach technologi energetycznych i prognoz kosz-

skowych. Kryje się za tym zarówno generalny brak niezależnych,

tów energii z różnych źródeł na wzór np. systemu informacyjnego

zweryfikowanych i wiarygodnych informacji oraz nieprzejrzysty lub

US Energy Information Administration oraz informacji o planowa-

nieskuteczny system ich udostępniania. Te mankamenty stwarza-

nych inwestycjach na morzu na wzór systemu Niemieckiej Agenci

ją, czasami też w wyniku świadomej dezinformacji, nie tylko nega-

Energetycznej DENA lub systemu brytyjskiego - The Crown Estate

tywne skutki po stronie zachowań społecznych (społeczne posta-

- Offshore Wind Energy.

wy wobec technologii są niezwykle istotne przy realizacji dużych • Opracowanie i uruchomienie programu informacyjnego dla gmin programów infrastrukturalnych), ale także niekiedy przysłużają się

i regionów nadmorskich.

podejmowaniu nietrafnych decyzji (politycznych i inwestorskich) lub

zwiększają ryzyko podjęcia takowych przy braku rzetelnej analizy • Wsparcie kształcenia zawodowego i podnoszenia kwalifikacji per-kosztów i korzyści.

sonelu obsługowego MFW w Polsce i zagranicą.

42 RAPORT: MORski wiATR kOnTRA ATOM

Przypisy

1

Massachusetts Institute of Technology: Update of the MIT 2003 „Future of

29

www.offshoregrid.eu

Nuclear Power. An interdisciplinary MIT study”, 2009.

30

Należy podkreślić, że obecnie istnieją w Polsce koncepcje projektów

2

Mott-MacDonald, „Costs of low-carbon generation technologies”, Committee

zlokalizowanych na morzu terytorialnym oraz obszarach NATURA2000, nie

for Climate Change, May 2011

stanowią one jednak przedmiotu niniejszego opracowania.

3

KPMG: Offshore Wind In Europe, market report 2010, KPMG.

31

http://www.psmsa.pl/pl/strona-glowna.php

4

Nowe technologie, w tym technologie energetyki odnawialnej charakteryzują

32

Gajewski J., Szefler K., Hac B. „Możliwości wykorzystania polskich obszarów

się szybkim spadkiem kosztów wraz z przyrostem mocy zainstalowanej,

morskich do rozwoju energetyki wiatrowej”, Konferencja „Rynek Energetyki

co nazywane jest „krzywą uczenia się”. W Energetyce jądrowej, po

Wiatrowej w Polsce”, kwiecień 2011

przekroczeniu na mocy zainstalowanej rzędu pierwszych kilku gigawatów (np.

33

http://www.ptew.pl/koncepcja-psm.pdf

we Francji i w Stanach Zjednoczonych), obserwuje się od szeregu lat zgoła

34

EWEA, „Oceans of Opportunity - Harnessing Europe’s largest domestic

odwrotny trend.

energy resource”, 2009..

5

Wypowiedź prof. A. Strupczewskiego z POLATOM z powołaniem się

35

„Carbon Trust”, artykuł opublikowany w Recharge 26/06/2009.

na opinię inwestora z lipca 2010 roku. http://energetyka.wnp.pl/1000-

36

Duński Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych.,

mw-elektrowni-jadrowej-w-polsce-bedzie-kosztowac-ok-4-7-mld-

http://ec.europa.eu/energy/renewables/transparency_platform/doc/

euro,115820_1_0_0.html

national_renewable_energy_action_plan_denmark_en.pdf

6

Wypowiedź dyr. J. Cichosza z PGE Energia Jądrowa S. A. z maja 2011 roku.

37

Mott Macdonald, „Costs of low-carbon generation technologies”, Committee

http://energetyka.wnp.pl/j-cichosz-pge-nie-mozna-dokladnie-okreslic-

for Climate Change, maj 2011.

kosztow-elektrowni-jadrowej-w-polsce,141392_1_0_0.html

38

Gajewski, J., Szefler, K., Hac, B. „Możliwości wykorzystania polskich

7

Władysław Mielczarski: „Kosztowna energetyka jądrowa”. Energetyka

obszarów morskich do rozwoju energetyki wiatrowej”, Konferencja „Rynek

nr 11/2010.

Energetyki Wiatrowej w Polsce”, kwiecień 2011.

8

Wielu operatorów, na przykład duńskich, hiszpańskich, niemieckich, dobrze

39

KPMG, 2010.

radzi sobie ze sterowaniem pracą systemu, także ze znaczącym udziałem

40

Mott MacDonald, „Costs of low-carbon generation technologies”, Committee

mocy niestabilnej z elektrowni wiatrowych.

for Climate Change, maj 2011.

9

Autorzy PPEJ dokonali jednak, przy nieznanych założeniach, porównania

41

www.offshoregrid.eu

uśrednionych kosztów, obciążając farmy wiatrowe kosztami rezerwowania lub

42

KPMG, „Offshore Wind in Europe - 2010 Market Report”.

magazynowania energii (op cit., str. 28-29).

43

Strupczewski, A. „Energetyka jądrowa w Polsce. Oplacalność budowy”.

10

http://www.ieo.pl/pl/konferencje/265-regionalne-seminarium-scenariusze-

Energetyka nr 12/2010.

rozwoju-infrastruktury-energetycznej-wojewodztwa-pomorskiego-

44

do-roku-2050-projekt-7-pr-ue-susplan-drugie-spotkanie-partnerow-i-

emerging energy research: Global offshore wind energy markets and

zainteresowanych-stron-gdask-17062010.html

strategies: 2010-2025. Cambridge, Nov.2010.

45

Jeszcze niższe taryfy stosuje Belgia obecnie- 107 EUR/MWh, a zwłaszcza

11

http://web.mit.edu/nuclearpower

przewidziane od 2015 roku – 90EUR/MWh, ale oprócz specjalnej taryfy

12

European Commission: 2nd Energy strategic review, Brussels, 2007.

producenci energii z MFW mogą skorzystać dodatkowo z ulgi podatkowej.

13

McKinsey and Co: Greenhouse gases abatement cost cures: 2009 http://

46

International Energy Agency: Harnessing Variable Renewables, Paris, 2011.

www.mckinsey.com/en/Client_Service/Sustainability/Latest_thinking/

47

Costcurves.aspx

Z wykresów zamieszczonych w PPEJ wynika, że nie ma istotnej różnicy

w kosztach energii z EJ przy współczynniku wykorzystania mocy 90%

14

Cooper M. Economic of nuclear reactor, Vermont Law School 2009.

(przyjętym w PPEJ) i 85% (przyjętym w niniejszym opracowaniu).

http://www.vermontlaw.edu/Documents/Cooper%20Report%20on%20

48

Nuclear%20Economics%20FINAL%5B1%5D.pdf

Uchwała RM w sprawie „Polityki energetycznej Polski do 2030 r.” i Raport

na temat szacowanych kosztów realizacji polityki energetycznej Polski do

15

Strupczewski A.: Nie bójmy się energetyki jądrowej. Warszawa, 2010.

2030 r. http://www.premier.gov.pl/rzad/decyzje_rzadu/decyzje_z_dnia/

16

Yangbau Du and Person J.E. „Update on the cost of Nuclear Power” http://

uchwala_w_sprawie_polityki_,2979

web.mit.edu/nuclearpower

49

Instytut Energetyki Odnawialnej i Instytut Termodynamiki Stosowanej DLR,

17

http://web.mit.edu/nuclearpower

„Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie

18

Por. Np. KPMG: Offshore Wind In Europe, market report 2010, KPMG.

długookresowej”, Greenpeace Polska, Warszawa, 2008.

19

Koszt o charakterze statystycznym wynika z podzielenia zdyskontowanej sumy

50

„Kurz- und langfristige Auswirkungen des Ausbaus der erneuerbaren

kosztów całkowitych (tzw. EPC – koszt zakupu technologii plus koszty własne

Energien auf den deutschen Arbeitsmarkt” Raport przygotowany na

inwestora) przez zakładaną całkowitą zdyskontowaną produkcję elektrowni, przy

zlecenie Bundesministerium für Umwelt, Naturschutz und Reaktorsicherheit,

założeniu równych rocznych płatności z wyeliminowaniem wpływu inflacji; maleje

opublikowany w lutym 2011.

w miarę wzrostu lat pracy w ramach założonego okresu trwałości. Wyrażony jest

51

EWEA, www.windskil s.eu, analizy własne IEO.

w niniejszej pracy w EUR/MWh (w oryginalnym modelu MIT w USD/MWh). Koszt

52

Kenley C.R., et al., 2004. U.S. Job Creation Due to Nuclear Power

rozłożony nadaje się do obliczenia i porównywania kosztów produkcji energi ,

Resurgence in the United States, Volumes 1 and 2, Idaho National

ale ma mały związek z kosztami bieżącymi zapewniającymi płynność elektrowni

Engineering and Environmental Laboratory and Bechtel BWXT Idaho, LLC.

(ujęcie inwestora).

53

www.atom.edu.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=76,http://

20

Skrót od nazwy metody nie ma związku z identycznym skrótem od nazwy

www.flickr.com/photos/tonythemisfit/2755502911/

tzw. europejskiego reaktora wodnego ciśnieniowego stosowanego

54

dotychczas w wielu elektrowniach jądrowych (przyp. aut.)

„Analiza Narodowego Programu Energetyki Jądrowej”, prof. K. Żmijewski na

zlecenie Fundacji Böl a, Warszawa, 2011.

21

Massachusetts Institute of Technology: Update of the MIT 2003 „Future of

55

Nuclear Power”. An interdisciplinary MIT study”, 2009.

http://www.greenpeace.org/brasil/PageFiles/3751/energy-sector-jobs-to-

2030.pdf

22

Copper M. : Nuclear Economics after Fukushima. Research note, Vermont

56

Law School, 2011.

Obejmuje produkcję bezpośrednią i pośrednią, instalację oraz inne obszary.

57

O&M

23

Moody’s: New nuclear generating capacity. Moody’s Corporate Finance,

2008.

24

Kryteria, w tym środowiskowe wyboru lokalizacji MFW w tym sama

lokalizacja są szczegółowo omówione i opisane oraz przedstawione na

mapach w rozdziale 3

25

KPMG: Offshore Wind In Europe, market report 2010, KPMG

26

Mott-MacDonald, „Costs of low-carbon generation technologies”, Committee

for Climate Change, May 2011

27

EWEA, za F.Buckley, Tractabel Engineering „Offshore wind – European

overview”, materiały konferencji „Rynek Energetyki Wiatrowej w Polsce”,

kwiecień 2011

28

Belgia i Finlandia nie uwzględniły w planach przesłanych do Komisji

Europejskiej podziału na energetykę wiatrową morską i lądową.

Analiza porównawcza kosztów morskiej energetyki wiatrowej i energetyki jądrowej oraz ich potencjału tworzenia miejsc pracy. 43

Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC IEO)

Heinrich Böll Stiftung z siedzibą w Berlinie jest

Greenpeace to niezależna, międzynarodowa orga-

założony został w roku 2001 przez zespół ekspertów

niemiecką fundacją polityczną, bliską partii Sojusz

nizacja pozarządowa działająca od 1971r. na rzecz śro-

z ówczesnego Europejskiego Centrum Energii

90/Zieloni. Podstawowym zadaniem Fundacji zarówno

dowiska naturalnego i pokoju na świecie. Organizacja

Odnawialnej (EC BREC/IBMER). Trzon zespołu stano-

w kraju, jak i za granicą, jest edukacja obywatelska, któ-

koncentruje swoje działania na najważniejszych zagro-

wią osoby, które na przełomie lat 90-tych i początku

rej celem jest kształtowanie postaw demokratycznych,

żeniach dla różnorodności biologicznej i ekosystemów.

obecnego stulecia opracowały zasadnicze dokumenty

wspieranie zaangażowania społeczno-politycznego

Kampanie prowadzone przez Greenpeace obejmują

dla sektora energetyki odnawialnej w Polsce: Strategię

i porozumienia pomiędzy narodami. Kieruje się przy tym

sześć głównych obszarów ochrony środowiska - ochro-

rozwoju energetyki odnawialnej, projekt programu wyko-

swymi podstawowymi wartościami: ekologią, demokra-

nę lasów w tym lasów deszczowych, ochronę oceanów

nawczego do Strategii w zakresie zielonej energii elek-

cją, solidarnością oraz wolnością od przemocy.

i mórz, ochronę przed substancjami toksycznymi, dzia-

trycznej, projekt ustawy o wykorzystaniu odnawialnych

Biuro Regionalne Europa Centralna Fundacji

łania na rzecz klimatu, promocja odnawialnych źródeł

zasobów energi i promocji odnawialnych źródeł energi .

im. Heinricha Böl a w Polsce zainaugurowało działalność

energi oraz przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się orga-

Dokumenty te stanowią do dzisiaj bazę rozwoju polityki

na początku 2002 roku, w końcowej fazie rokowań zwią-

nizmów modyfikowanych genetycznie w środowisku.

energetycznej i prawa energetycznego w zakresie odna-

zanych z przystąpieniem do Uni Europejskiej państw

Biura Greenpeace znajdują się w ponad 40-stu kra-

wialnych źródeł energii (OZE).

z regionu Europy Środkowej. Głównym zadaniem Biura

jach świata. Polskie biuro istnieje od 2004 r. Aby zacho-

Działania Instytutu koncentrują się na ściślejszym po-

Regionalnego było obserwowanie i wspieranie działań

wać swoją niezależność Greenpeace nie przyjmuje pie-

łączeniu działalności naukowo-badawczej oraz działań

na rzecz uwzględniania perspektywy równości kobiet

niędzy dotacji od rządów, parti politycznych i biznesu.

polityczno-strategicznych z potrzebami rozwijającego się

i mężczyzn w procesie integracji Polski, Czech i Słowacji

Działania Greenpeace finansowane są dzięki wsparciu

rynku energetyki odnawialnej w Polsce.

z UE. W roku 2003 zadania Biura zostały rozszerzone

indywidualnych darczyńców i starannie wyselekcjono-

EC BREC IEO jest jednym z pierwszych prywa-

o tematy takie jak integracja europejska, wspólna po-

wanych fundacji.

tnych instytutów naukowych, łączącym prace badawczo-

lityka zagraniczna i bezpieczeństwa Uni Europejskiej

-rozwojowe z wdrożeniami i działalnością konsultingową

w szczególności jej wschodni wymiar, polityka energe-

ul. Lirowa 13

w sektorach: energetyki wiatrowej, energi słonecznej,

tyczna i ochrona klimatu. Inicjując i wspierając debatę

02-387 Warszawa

produkcji i wykorzystania biogazu, planowania energe-

społeczno-polityczną w Europie Środkowej i Wschodniej

tel. +48 22 851 26 42

tycznego. Prowadzi działalność szkoleniową i edukacyj-

na aktualne tematy staramy się uwzględniać różne jej

ną w tym, wspólnie z Uniwersytetem Ekonomicznym we

aspekty, ważne z „zielonej” perspektywy.

e-mail: info@greenpeace.pl

Wrocławiu, studia podyplomowe „Inwestycje w odna-

www.greenpeace.pl

wialne źródła energi ”.

ul. Żurawia 45, IIIp

Zyski osiągane z komercjalizacji wyników prac

00-680 Warszawa

i świadczonych usług są przeznaczane na dalsze prace

tel. +48 22 59 42 333

badawcze lub opracowania o charakterze strategicznym

(think-tank), wyprzedzające aktualne potrzeby naszych

email: pl-info@pl.boell.org

klientów. W ten sposób Instytut działa na rzecz realizacji

www.boell.pl, www.boell.de

długookresowych celów społecznych i zadań o charakte-

rze publicznym, związanych z promocją zrównoważonej

środowiskowo gospodarki lokalnej i generacji rozproszo-

nej oraz rozwojem i wprowadzaniem na rynek technologi

energetyki odnawialnej.

ul. Mokotowska 4/6

00-641 Warszawa

tel./fax: + 48 22 875 86 78

e-mail: biuro@ieo.pl

www.ieo.pl

Foto: ©Greenpeace / Kate Davison