Agroekologia i RWSy – alternatywy dla rolnictwa przemysłowego

Agroekologia i RWSy – alternatywy dla rolnictwa przemysłowego

Agroekologia to udana koncepcja promująca metody upraw, które są przystosowane do lokalnych ekosystemów i uniezależniają rolników od korporacji. Jest już wykorzystywana w uprawach ryżu w wielu miejscach na świecie.

Autor/ka: Atlasmanufaktur/Heinrich Böll Foundation. Creative Commons License LogoZdjęcie na licencji Creative Commons License.

Zglobalizowanie produkcji żywności przez międzynarodowe koncerny stworzyło fizyczny i psychologiczny dystans między konsumentami a rolnikami, czyli między tym, co jemy, a tym, skąd ta żywność się bierze. Artykuły spożywcze dostarcza się w opakowaniach na półki sklepowe, gdzie trudno doszukać się śladów ich wiejskiego pochodzenia. Coraz więcej ludzi kwestionuje jednak ten dominujący system zaopatrzenia w żywność. Nie podobają im się przemysłowe metody produkcji jedzenia i to, jak mało o nich wiemy. Rosnący ruch pionierów na całym świecie działa na rzecz zmiany systemu produkcji i konsumpcji żywności. Zabiegają oni o to, by nasze systemy zaopatrzenia w artykuły spożywcze były bardziej sprawiedliwe społecznie, przyjazne dla środowiska i niezależne od wielkich korporacji – w całym łańcuchu produkcyjnym „od pola do stołu”.

Idea agroekologii nie jest nowa, rolnicy i ruchy społeczne od dziesięcioleci pracują nad alternatywami dla rolnictwa przemysłowego, które byłyby bardziej przyjazne dla środowiska i społeczeństwa. Obecnie instytucje badawcze, społeczeństwo obywatelskie, ONZ i niektóre rządy zaczynają wdrażać tę koncepcję. W deklaracji Międzynarodowego Forum na rzecz Agroekologii z 2015 r. ruchy społeczne uzgodniły zasady i metody osiągnięcia tej wizji. Przed agroekologią wciąż jeszcze jednak długa droga, zanim wejdzie do głównego nurtu.

Agroekologię często myli się z rolnictwem ekologicznym lub zrównoważoną intensyfikacją – podejściem, którego celem jest wyprodukowanie większej ilości żywności przy zużyciu mniejszej ilości zasobów. Agroekologia to jednak coś więcej, a zarazem coś innego. Kwestionuje ona logikę i układy władzy, które leżą u podstaw obecnej produkcji rolnej, Promuje uprawy na małą skalę, które są dostosowane do lokalnych ekosystemów. Jest nie tylko zestawem technik agronomicznych, ale też procesem politycznym, społecznym i transformacyjnym. Oferuje narzędzia, które dają ludziom prawo do definiowania własnej żywności, rolnictwa, systemów hodowli zwierząt i rybołówstwa, a także polityki, która kształtuje te systemy w ramach międzynarodowego ruchu. Celem agroekologii nie jest naprawa rolnictwa przemysłowego, lecz jego zastąpienie – nie adaptacja, lecz transformacja.

Podejście agroekologiczne imituje i optymalizuje procesy naturalne poprzez efektywne wykorzystanie lokalnych zasobów oraz recykling substancji odżywczych i energii w gospodarstwie. Dzięki temu rolnicy stają się mniej zależni od zakupów od wielkich korporacji. Aby utrzymać zdrową glebę, nie potrzeba nawozów sztucznych – resztki roślin, obornik i drzewa dają jej substancje odżywcze, których potrzebuje. Zamiast pestycydów, w kontroli szkodników pomogą uprawy mieszane. Obok uprawianej rośliny sadzi się taką, która odstrasza niechciane lub przyciąga pożyteczne owady. Ta metoda „odstraszania i przyciągania” jest szeroko stosowana.

SRI – system intensyfikacji upraw ryżu (ang. System of Rice Intensification)

Zamiast kupować od korporacji nasiona hybrydowe, rolnicy produkują własne, ulepszają je i dystrybuują poprzez banki nasion i sieci wymiany. Ich nasiona są dobrze przystosowane do określonego środowiska i klimatu w konkretnym miejscu oraz utrzymują wysoki poziom agrobioróżnorodności w gospodarstwach. Metody agroekologiczne nadają się dla rolników posiadających nieduże gospodarstwa, ponieważ są dostosowane do lokalnych warunków. System intensyfikacji upraw ryżu to przykład podejścia agroekologicznego. Sadzonki ryżu sadzi się w większych odstępach, aby stymulować wzrost korzeni. Zamiast stałego zalewania, pola ryżowe zalewa się tylko co jakiś czas, i to na niewielką głębokość. Chwasty usuwa się mechanicznie.

Autor/ka: Atlasmanufaktur/Heinrich Böll Foundation. Creative Commons License LogoZdjęcie na licencji Creative Commons License.

System intensyfikacji uprawy ryżu praktykuje dziesięć milionów drobnych rolników w ponad 50 krajach Azji, Afryki i Ameryki Południowej. Zbiory są o 47% większe niż w wypadku uprawy konwencjonalnej, a do tego metoda ta pozwala długookresowo utrzymywać żyzność gleby. Materia organiczna użyźnia ją i wspiera rozwój mikroorganizmów. Zamiast uprawiać tylko jedną roślinę w ramach stałej monokultury, rolnicy uprawiają na jednym polu kilka roślin - jednocześnie lub jedne po drugich.

Rolnictwo Wspierane przez Społeczność oferuje alternatywę dla kupowania żywności w supermarkecie

Rolnictwo Wspierane przez Społeczność (RWS) zapewnia różne źródła żywności i dochodów oraz zmniejsza ryzyko nieurodzaju. Konsumenci mogą ponadto uniezależnić się od wielkich korporacji. Na całym świecie w ramach różnych inicjatyw kojarzy się ich bezpośrednio z rolnikami. W Europie i Stanach Zjednoczonych Rolnictwo Wspierane przez Społeczność oferuje alternatywę dla kupowania żywności w supermarkecie. Konsumenci i producenci spotykają się i planują, co uprawiać w gospodarstwie. Dzielą się plonami i ryzykiem. Odbiorcy żywności nie postrzegają siebie jako konsumentów, lecz jako współproducentów. Biorą na siebie część ryzyka związanego z uprawą, zobowiązują się do długookresowych zakupów i płacą uczciwe ceny. W Europie już ok. 2 800 takich inicjatyw zaopatruje w żywność ok. pół miliona ludzi.

Autor/ka: Atlasmanufaktur/Heinrich Böll Foundation. Creative Commons License LogoZdjęcie na licencji Creative Commons License.

Wiele cotygodniowych miejskich targów żywności obywa się bez pośredników. Na globalnej Północy rolnicy sprzedają lokalnie wyprodukowaną żywność bezpośrednio konsumentom. W krajach globalnego Południa targi wspierane przez lokalne władze pozwalają rolnikom sprzedawać żywność produkowaną metodami agroekologicznymi. Rolnicy w Bogocie, stolicy Kolumbii, zarabiają na takich targach nawet o 25% więcej, mimo że ceny są o 30% niższe niż w sklepach.

Inne inicjatywy, zarówno w krajach globalnej Północy, jak i Południa, kojarzą ze sobą podmioty z łańcucha dostaw żywności, aby mogły one przekształcać lokalny system zaopatrzenia w artykuły spożywcze. Takie „rady ds. polityki żywnościowej” odgrywają ważną rolę w różnych krajach, np. Kanadzie, Wielkiej Brytanii i USA. Pełnią funkcję platform łączących społeczeństwo obywatelskie, lokalne firmy, osoby ze świata nauki, polityki i samorządów. W Toronto rada ds. polityki żywnościowej uzgodniła plan, zakładający zwiększenie dochodów rolników, wydawanie większej liczby posiłków w szkołach i promocję edukacji w zakresie zdrowia. W Niemczech działają obecnie cztery takie inicjatywy.

Podobne inicjatywy istnieją w krajach globalnego Południa. W 1993 r. brazylijska Narodowa Rada ds. Bezpieczeństwa Żywności pomogła opracować narodowy program żywienia w szkołach, wspierany w ramach zamówień publicznych. Każdego dnia żywi on 45 milionów dzieci i młodych osób, przy czym wydawana żywność pochodzi przede wszystkim z małych gospodarstw. Wspólne kształtowanie lokalnych łańcuchów zaopatrzenia w żywność może sprawić, że będą one zrównoważone i demokratyczne, uwalniając producentów i obywateli z kajdan agrobiznesu.

0 Komentarze

Dodaj nowy komentarz

Dodaj nowy komentarz