Relacja
Trzecie Globalne Forum Nyéléni, które odbyło się we wrześniu 2025 roku w Kandy na Sri Lance, stanowi jeden z kluczowych momentów w historii międzynarodowego ruchu na rzecz suwerenności żywnościowej.
W wydarzeniu uczestniczyło ponad 700 przedstawicielek i przedstawicieli z całego świata, reprezentujących niezwykle szerokie spektrum grup społecznych: ludy rdzenne, rolników i rolniczki, rybaków, pasterzy, osoby w drodze, feministki, młodzież, ruchy ekologiczne, konsumentów i konsumentki oraz twórczynie i twórców gospodarki społecznej i solidarnościowej. Tak zróżnicowana reprezentacja dowodzi, że suwerenność żywnościowa nie jest już tematem ograniczonym do małych producentów żywności, lecz stała się parasolowym ruchem dążącym do systemowej transformacji ekonomicznej, politycznej i społecznej. W Forum uczestniczyła Wioletta Olejarczyk, kierowniczka naszego programu Europejska Polityka Rolna.
Korzenie Nyeleni
Globalne Forum Nyeleni, nazwane na cześć legendarnej rolniczki z Mali, Nyéléni, wyrosło z inicjatywy oddolnych ruchów społecznych walczących o suwerenność żywnościową, agroekologię i prawa społeczności lokalnych. Pierwsze Forum odbyło się w 2007 roku w Selingué (Mali), drugie w 2015 roku, zaś trzecie – w 2025 roku – umocniło znaczenie ruchu jako przestrzeni zarówno pedagogicznej, jak i partycypacyjnej, służącej budowaniu wspólnego głosu politycznego, tworzeniu agendy działań i wzmacnianiu ruchów walczących o systemowe zmiany.
Przez dwa lata poprzedzające Forum prowadzono szerokie konsultacje regionalne, spotkania online, warsztaty i sesje przygotowawcze, aby uczestnicy mogli aktywnie współtworzyć dokumenty, strategie, komunikację oraz projekty działań. Samo Forum obejmowało sesje robocze, plenaria, zgromadzenia tematyczne oraz liczne aktywności kulturalne i artystyczne, które stanowiły kluczowy element pedagogiczno-partycypacyjnego procesu. Wykorzystano metody „uczenia się poprzez działanie”, pracę narracyjną, wielojęzyczną komunikację i sztukę jako narzędzie budowania wspólnej wizji politycznej. Silnie widoczna była perspektywa grup marginalizowanych – kobiety i osoby o różnorodnych tożsamościach płciowych stanowiły ponad 60% uczestników, a młodzież około jednej trzeciej.
Ruch Nyéléni angażuje zarówno organizacje oddolne, jak i wspierające je organizacje pozarządowe, dostarczające analiz i wiedzy eksperckiej. Forum na Sri Lance nie było celem samym w sobie, lecz etapem w budowaniu globalnego programu działań oraz sojuszy zdolnych odpowiedzieć na współczesne, wzajemnie powiązane kryzysy: klimatyczny, żywnościowy, energetyczny, zdrowotny, społeczny i polityczny.
Wybór Sri Lanki miał wymiar zarówno polityczny, jak i symboliczny. Kraj przechodzi głęboką transformację po wyborach w 2024 roku, a jednocześnie zmaga się z kryzysami gospodarczymi, zadłużeniem, wysokim ubóstwem, przemocą strukturalną wobec kobiet i społeczności LGBTQ+, osłabionymi usługami publicznymi oraz spuścizną konfliktów i napięć społecznych. Forum było więc nie tylko przestrzenią debat, lecz także wyrazem międzynarodowej solidarności z ludźmi walczącymi o przetrwanie i sprawiedliwość społeczną.
Jak wyglądały obrady Forum Nyéléni na Sri Lance
Pierwsze dni obrad poświęcono spotkaniom regionalnym oraz zgromadzeniom tematycznym: młodzieży, kobiet, ludów rdzennych oraz – po raz pierwszy w historii Nyéléni – zgromadzeniu dotyczącym różnorodności płciowej i seksualnej. Wszystkie te fora wzbogaciły wspólną wizję ruchu o perspektywy grup często marginalizowanych. Podkreślano m.in. znaczenie praw do ziemi jako fundamentu wolności, konieczność uznania pracy kobiet i walki z patriarchatem, rolę wiedzy rdzennych ludów w odbudowie relacji z naturą oraz uznanie różnorodności płciowej jako nieodłącznego elementu walki o sprawiedliwość społeczną i ekologiczną.
W trakcie sesji plenarnych uczestnicy pracowali nad aktualizacją Wspólnego Programu Działań Politycznych (CPAA), opartego na sześciu głównych osiach: (1) budowaniu demokracji, pokoju i solidarności; (2) wzmacnianiu gospodarki społecznej i solidarnej; (3) suwerenności żywnościowej i agroekologii; (4) obronie ziemi, wody i terytoriów; (5) prawie do zdrowia dla wszystkich; (6) sprawiedliwości klimatycznej i suwerenności energetycznej. Delegaci podkreślali konieczność realnego wdrażania istniejących narzędzi politycznych, zatrzymania umów o wolnym handlu, rozwoju edukacji politycznej, szeroko zakrojonych kampanii mobilizacyjnych oraz wzmacniania sojuszy między miastem a wsią.
Przewodnie przesłanie Forum jest jednoznaczne: systemowa transformacja jest konieczna teraz. Ruch Nyéléni jednoznacznie dąży do konfrontacji z systemowymi formami opresji: kolonializmem, rasizmem, patriarchatem i kapitalizmem. Podczas forum silnie wybrzmiała także potrzeba globalnej solidarności, zwłaszcza wobec społeczności dotkniętych przemocą państwową. Alternatywą są modele oparte na wartościach: gospodarce solidarnej, ekonomii feministycznej, agroekologii, prawach człowieka, demokracji oddolnej oraz odbudowie relacji między ludźmi a naturą.
Przewodnie przesłanie Forum jest jednoznaczne: systemowa transformacja jest konieczna teraz
W wyniku wspólnej pracy powstała Deklaracja Kandy - wspólne polityczne stanowisko ruchów uczestniczących w Trzecim Globalnym Forum Nyéléni w 2025 roku, podsumowujące wizję systemowej transformacji i wyznaczające kierunek dalszych działań na rzecz suwerenności żywnościowej.
Deklaracja Kandy stanowi nie tylko diagnozę globalnych kryzysów, lecz również platformę udziału dla grup marginalizowanych oraz polityczną mapę drogową ku sprawiedliwym, odpornym i demokratycznym społeczeństwom. Podkreśla konieczność współpracy ruchów rolniczych, ekologicznych, rdzennych, migracyjnych, zdrowotnych i solidarnościowych, wskazując, że tylko działania wspólne mogą prowadzić do trwałej zmiany systemowej.
Forum przyjęło konkretne zobowiązania – m.in. organizację globalnego dnia mobilizacji przeciw imperializmowi, wprowadzenie dni Nyéléni w społecznościach lokalnych, rozwój szkół treningowych dotyczących intersekcjonalności, feminizmu i opieki, dialogi z ruchami pracowniczymi czy debaty o oddolnej reformie globalnych struktur. Teraz kluczowym zadaniem pozostaje wdrażanie tych zobowiązań w praktyce — w naszych społecznościach, organizacjach i codziennych decyzjach, które mogą przybliżyć świat oparty na solidarności, prawach człowieka i suwerenności żywnościowej.